‘De tsarina van Bergen’ van Rene van der Heijden

Marie Völter is negentien als ze vanuit Esslingen am Neckar in Bergen aankomt. Ze gaat daar als gouvernante werken bij de gegoede familie van Reenen, bewoners van het Hof. In Duitsland heeft ze een gedegen opvoeding gehad, waaronder veel cultuur. Haar leven en dat van haar broertjes en zusjes neemt echter een wending als hun vader, een bekende kaartenmaker, komt te overlijden. De familie vervalt in armoede, Marie gaat daarom als tiener al een jaar als kinderjuf naar Parijs. 

Finland

Maar nu is ze, na een lange reis in Bergen. De familie Van Reenen heeft een grote schare kinderen, tien in totaal, Marie zorgt vooral voor de kleintjes. Eén van de oudsten is Jacob, hij is veertien. Al snel blijkt dat Jacob en Marie elkaar wel heel graag mogen, maar vijf jaar verschil, dat kan toch niet. Marie moet weer vertrekken, Jacob gaat naar Finland, het helpt niets. Als ze allebei in de twintig zijn wordt er getrouwd. En wordt Marie de schoondochter van de Heer van Bergen. 
Meisjesschool

Aanvankelijk wonen ze in Alkmaar waar Marie een middelbare school voor meisjes weet te stichten. Als haar schoonvader overlijdt, gaat het stel op het Hof wonen. Marie’s netwerk groeit met de dag, ze kent mensen in hoge functies en weet altijd geld los te peuteren voor haar plannen. Het grootste en uiteindelijk laatste plan is een spoorlijn naar het strand van Bergen aan Zee. Ze weet kunstenaars te bewegen naar Bergen te komen, er komt een dorpsplan, voorzieningen als winkels en uitspanningen en straten worden aangelegd. 

Succesvol

Hoe heeft een vrouw dit rond de eeuwwisseling allemaal weten te bewerkstelligen? Een tijd waarin vrouwen meestentijds nog weinig in te brengen hadden. Als ze in 1925 op zeventigjarige leeftijd overlijdt kan ze terugkijken op een succesvol leven waarin ze zoveel voor elkaar gekregen heeft dat het bijna niet te geloven is. Iets wat een ander nog in geen drie levens bereikt zou hebben. 

Van der Heijden vertelt het verhaal van Marie van Reenen-Völter vanuit journalistiek oogpunt. Zijn achtergrond als documentairemaker en redacteur bij de NOS zorgt voor een grondig onderzoek, waar geen detail onbesproken blijft. Het geeft een heel interessant boek over de wording van een dorp en over de algemene geschiedenis aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw.

‘Sandwich’ van Catherine Newman

Al meer dan twintig jaar gaat vijftiger Rocky in de zomer met haar man en kinderen een week naar Cape Cod. Ze huren daar altijd hetzelfde huisje, het voelt als thuiskomen. Het huisje is inmiddels wel wat oud, niet alles doet het meer goed, maar zo voelt Rocky zich ook wel eens. Het roept vooral herinneringen op. Aan toen de kinderen, Jamie en Willa, nog klein waren. Zanderige voetjes tegen Rocky’s buik, zonnebrandolie, de geur alleen brengt haar al terug. Jamies vriendin Maya is ook mee. En Rocky’s ouders komen ook nog, later in de week. Ook dat is een jaarlijks ritueel. 

Waarheid

Er is altijd wel wat aan de hand met het huisje. Dit keer is het de sceptic tank die het af laat weten. Een verstopte wc, met een ontstopper weet haar man Nick de boel weer op gang te krijgen. Zoals hij zoveel weet op te lossen. Rustig en bedaard als hij is, niet kwaad te krijgen. Dit jaar gaat het echter anders. Schoondochter Maya blijkt zwanger te zijn. Onverwacht maar niet ongewenst. Het brengt Rocky terug naar haar eigen zwangerschappen. Nu ze in de overgang is, lijkt het lang geleden, toch staat haar die tijd nog levendig voor ogen. Eerst Jamie, vier jaar later Willa. Wat daarna gebeurde heeft ze nog nooit met haar kinderen gedeeld. Het is Willa die blijft vragen. Hoe was het, hoe ging dat, waren er meer zwangerschappen? Hoe liepen die af? Rocky kan niet langer zwijgen. De waarheid moet op tafel! 

Verbazing en ongemak

Een week lang leven we mee met dit gezin. Gaan naar het strand, eten heerlijke dingen (tenminste als je van kreeft en veel vis houdt), doen dutjes en gaan pijnlijke gesprekken niet uit de weg.  Het is een gouden week, zo wil Rocky het graag onthouden. Maar de onthullingen brengen ook verbazing en ongemak. Helemaal als ook Rocky’s vader zijn familiegeschiedenis bloot legt. 

Catherine Newman weet in deze prettig te lezen roman, een gevoelige snaar te raken. Ze laat je reflecteren op je eigen leven, iedereen heeft (grote of kleine) geheimen of periodes in het leven die niet senang waren. Deel je dat met anderen, ben je een open boek of hou je het voor jezelf?  Alles is mogelijk.

‘Gras’ van Mathijs Deen

Vier generaties tuinlieden, meer dan honderd jaar omspant deze roman.  Beginnend in 1848 bij Willem, tuinbaas op het buiten Broeckvoorde. Of eigenlijk met de dood van deze tuinbaas. Zijn zoon Dirk is nog te jong om hem op te volgen. De jonkheer ziet echter wel potentie in hem. Daarom kunnen hij en zijn moeder op het landgoed blijven wonen. Maar dan wel in een arbeiderswoning, want het huis van de tuinbaas wordt nu aan Donker, die van een nabijgelegen landgoed komt, gegeven. 

Avances

Dirk gaat in de leer bij een ander buitenhuis. Als zijn moeder vijftig wordt, kan hij een paar dagen naar Broeckvoorde. Hij ziet daar de dochter van Donker, Johanna, met haar zou Dirk wel graag tijd doorbrengen. Maar ze wijst hem af, ze moet zijn kille ogen niet. Als haar vader te oud wordt om nog als tuinbaas te fungeren, raadt hij Johanna aan toch op de avances van Dirk in te gaan. Zo kan ze in elk geval op Broeckvoorde blijven wonen. 

Luxemburg

De derde generatie, Willem Pieter, maakt naam als kweker. Gaat zelfs naar de Hortus in Groningen om meer over zaden en kweken te leren. Botst daar met de leiding die de leer van Darwin aanhangt. Hij wil daar niets mee te maken hebben, voor hem geldt de christelijke leer. Zijn zoon Pieter jr. had graag lang in het leger gediend. Wil wat van de wereld zien. Helaas kan dat niet, maar als er een aanbod komt om in Luxemburg tuinbaas te worden, grijpt hij dat met beide handen aan. 

Passie

Vier generaties tuinlieden, elk gebonden aan hun eigen tijd en navenante inzichten. Elk met een passie voor gras. Mathijs Deen weet daar een prachtig verhaal van te maken. De rangen en standen, de verstandshuwelijken, met weinig woorden weet hij sfeer te scheppen, brengt de personages tot leven. Niet spectaculair, het lijkt ook zo makkelijk geschreven, maar elke zin is raak, geen woord is overbodig. 

Mathijs Deen is bekend van zijn Waddenthrillers, waarin een eigengereide Texelaar de hoofdrol speelt. Daarnaast schrijft hij korte, puntige romans zoals ‘Het lichtschip’ en ‘Onder de mensen’.

‘Ontaard’ van Marion Bruinenberg

Werken in het veen is in 1925 geen peulenschil, dagenlang op je knieën in de modder, of dagenlang de turven stapelen, weinig verdienen en blijvend sappelen, Roelof uit Klazienaveen weet dat hij daar niet mee door wil gaan. Emigreren wil hij. Naar de V.S of Canada, de grond daar bewerken, boeren, fruit telen, ondernemer zijn. Hij verkoopt zijn motor, krijgt de koffer met de zilveren sloten van zijn vader mee, vertrekt naar Rotterdam om er in te schepen. 

Klazienaveen

Het valt nog niet mee een ticket te bemachtigen. Aan zijn vijftig gulden heeft hij bij lange na niet genoeg. Hij leent op dubieuze wijze geld, geeft als woonadres in Nederland de naam van zijn aanstaande schoonouders op, het zal hem duur komen te staan. In het begin schrijft hij nog naar zijn verloofde, mooie en optimistische epistels. Langzaam maar zeker komt de klad erin, horen ze niets meer van hem. Wat hij niet weet is dat zijn verloofde zwanger is. Zij is een kranige vrouw, doet er alles aan om hem te vinden. Maar ook haar missie loopt stuk. Samen met haar kind komt ze terug in Klazienaveen. 

Brieven

Hun achterkleindochter heeft zich vaak afgevraagd hoe haar familie in elkaar zit. Een moedige oma die de wereld positief tegemoet treedt, een angstige moeder die de wereld juist het liefst buitensluit. Als oma komt te overlijden, krijgt kleindochter de brieven van Roelof in handen. Nieuwsgierig begint ze nog meer vragen te stellen, maar niemand in de familie weet de antwoorden. Ze besluit daarom de reis van Roelof over te doen. Precies net als hij vertrekt ze in 2025 met de boot vanuit Rotterdam naar Canada. Om daar in zijn voetsporen te treden. Zal ze iets meer over hem te weten komen? Of blijft het verleden ook voor haar een gesloten boek. 

Feit en fictie

Marion Bruinenberg gebruikt twee verhaallijnen om dit intrigerende verhaal, dat op ware feiten berust, te vertellen. Het was haar overgrootvader Roelof die samen met zijn broer Geert naar Canada emigreerde. Roelof kwam na verloop van tijd weer terug, van Geert werd uiteindelijk nooit meer iets gehoord. Zelf ondernam ze de reis in hun voetspoor, het levert een boeiend geheel van feit en fictie, waarbij je je als lezer geregeld afvraagt welke van de twee het is.