‘Wat ongezegd blijft’ van Elizabeth Strout

Geschiedenisleraar Artie Dam (Damn-Dam voor zijn leerlingen) heeft een rustig bestaan aan de oostkust van de VS. Een prachtig huis pal aan het water, een fijne vrouw, Evie, en één kind, zoon Rob. Op zijn zevenenvijftigste heeft hij het lesgeven goed onder de knie, de leerlingen hangen aan zijn lippen, hij weet het verleden voor ze tot leven te brengen. 

Water, wind, de elementen

Toch zijn er dingen die knagen, zijn eigen jeugd bijvoorbeeld. Opgegroeid in een arm gezin met een moeder die geregeld opgenomen moest worden in een psychiatrische instelling. Zijn jongere zusje Maria, die zo van zoet hield, wat haar elke keer weer ontzegd werd. Ook de huidige tijd doet hem pijn. De herverkiezing van president met het oranje gezicht, die onafwendbaar lijkt. Het baart hem zorgen. Waar blijft het land waar hij ooit trots op was. Maar als hij zijn zeilboot pakt en het water opgaat, lijken alle problemen te vervliegen. Hij geniet van het water, de wind, de elementen. Weg zijn de sombere gedachten, de eenzaamheid die hij voelt, de zin van leven die vervaagd is. 

Familiegeheim

Zijn huwelijk met Evie lijkt een sleur te worden, zoon Rob ziet hij zelden of nooit. Zijn wekelijkse eetafspraak met vriendin Flossie, met wie hij zo enorm goed kan lachen, heeft door haar verhuizing zijn langste tijd gehad. Op school beginnen ouders stelling te nemen tegen woke uitingen, zaken die altijd als gewoon werden bestempeld zijn ineens verdacht. Het lijkt zijn rustige leven te veranderen, maar de grootste schok moet dan nog komen. Een familiegeheim waar hij jarenlang onwetend van was, wordt geopenbaard. Al die dingen die ongezegd bleven, lijken voor de draad te komen. Of toch niet? 

Elizabeth Strout weet op een rustige manier het leven van Artie te ontrafelen en te definiëren. Dat leven is niet spectaculair, niet groots of meeslepend. Maar wel zo boeiend dat je deze roman maar moeilijk weg kunt leggen. En tussen neus en lippen door, spuit Strout de nodige kritiek op het huidige maatschappelijke klimaat in de VS. Je hoeft niet te raden waar zij politiek staat. Dat blijft zeker niet ongezegd. Strout is een veel gelezen en geliefde auteur, haar stijl heeft wel wat weg van Anne Tyler, ook iemand die met gewone woorden een ongewone werkelijkheid kan scheppen.

‘Wat de bergen bewaren’ van Ellen Marie Wiseman

Lena Conti komt in mei 1928 met haar moeder, broer en haar dochtertje van twee op Ellis Island, New York aan. Ze zijn Duitsland ontvlucht, hebben een barre bootreis achter de rug, zijn doodmoe en op. Haar moeder en broer hebben een kaartje voor de overtocht gekregen van een ver familielid in de VS, Lena heeft zelf voor haar en de kleine Ella de overtocht betaald. Er wacht hun een strenge keuring. Zo streng dat haar moeder en broer teruggestuurd worden naar Duitsland. Om redenen die duister zijn en in Lena’s ogen absoluut niet kloppen. Zelf twijfelt ze, maar haar moeder moedigt haar aan te blijven. 

De dans ontspringen

Ze worden opgewacht door Silas Wolfe, de verre neef van haar moeder. Hij neemt haar mee naar Virginia, ze komen in de Blue Ridge Mountains, waar Lena ook de twee kinderen van Silas ontmoet. Bonnie en Jack Henry zijn nog niet over het verlies van hun moeder heen. Toch weet Lena een goede band met ze op te bouwen. Het gebied waar ze wonen wordt door de staat Virginia aangemerkt als natuurpark, alle bewoners zullen moeten vertrekken. De methodes die de overheid daarvoor gebruikt zijn weerzinwekkend. Ouders worden ervan beschuldigd niet goed voor hun kinderen te zorgen, de kinderen zouden zwakzinnig of achterlijk zijn. Telkens kan er iemand van de overheid opduiken om ze te testen en weg te halen. Lena en de kinderen moeten zich dan ook geregeld verschuilen in de aardappelkelder. Zullen ze de dans ontspringen of ligt er een verschrikkelijke toekomst voor hen in het verschiet? 

Hartverscheurend

Aan de hand van de afschuwelijke geschiedenis van de jaren twintig en dertig waarin de Amerikaanse overheid zich door de eugenetica beweging liet leiden, vertelt Wiseman het hartverscheurende verhaal van een ontheemde familie, uit elkaar gereten door krankzinnige wetten waarin gestreefd werd naar een supervolk van Noord-Europees uitziende mensen. Allereerst al de mensonterende keuring op Ellis-Island. Vervolgens het racistische pseudowetenschappelijke beleid om de bergmensen inferieur te verklaren.  En zo van hun land en eigendommen te beroven. Jonge meisjes en vrouwen te steriliseren, zodat het inferieure volk zich niet voort kon planten. En het enge is dat er nu bijna eenzelfde wind over het land waait. Waarbij vrouwen, immigranten en mensen van kleur weggezet worden als minderwaardig.  

‘Kalle’ van Bert Wagendorp

December is de maand dat je oude bekenden en geliefden weer treft. Onder de kerstboom, op pakjesavond of bij de oliebollen. Zo ook bij ‘Boek van de Week’. Deze week is Abel Sikkink onze oude bekende. In 1847 emigreerde hij met zijn ouders, twee zusjes en zijn broertje vanuit de Achterhoek naar de VS. De overtocht was bar, de aankomst ontnuchterend en de vervolgreis catastrofaal. Bij de overtocht op het Eriemeer breekt brand uit op hun boot de ‘Phoenix’, het hele gezin verdwijnt in de golven, alleen Abel spoelt meer dood dan levend aan. De anderen zijn allemaal omgekomen. 

New York

Abel wordt opgenomen in een Zeeuws-Amerikaans gezin en ontwikkelt zich als een taalvaardige jongen die voor de plaatselijke krant gaat schrijven. Samen met zijn jeugdvriend en fotograaf Kalle belandt hij in New York om voor een gerenommeerde krant te gaan werken. Ze ontmoeten veel belangrijke mensen uit de wereld van kunst en cultuur. 

Burgeroorlog

Nu is het september 1861, de oorlog tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Staten, later bekend als de Burgeroorlog, breekt uit. Abel en Kalle volgen in een wagen, omgebouwd als donkere kamer en redactielokaal, de troepen van de Noordelijke Staten. Ze maken kennis met de generaals Grant en Lee, hoofdrolspelers in de oorlog en volgen de troepen, die telkens weer in grote veldslagen elkaar te lijf gaan en met duizenden tegelijk omkomen. De kille berekening waarmee ze door de generaals hun dood tegemoet gestuurd worden. De veldhospitalen waar de diagnose vaak een amputatie van een arm of been is. Meestal zonder enige verdoving. Ze blijven de oorlog volgen tot in 1864 het noodlot toeslaat. Kalle raakt gewond en het is de vraag of hij ooit nog als fotograaf zal kunnen werken. 

Cliffhanger

Bert Wagendorp heeft een heel prettige manier van vertellen. Op een rustige en nuchtere toon verhaalt hij van de gruwelijkheden in de Burgeroorlog. En ondanks die gruwelijkheden ervaren de hoofdpersonen hun belevenissen toch ook als avontuurlijk. Waarbij het halen van een scoop (als eerste baanbrekend nieuws melden) dan voorrang heeft op hun veiligheid. Het is aan te raden eerst ‘Phoenix’ te lezen en er volgt nog een derde deel. ‘Kalle’ eindigt met een cliffhanger zoals je ze maar zelden ziet. Je wilt onmiddellijk aan het laatste, nog niet verschenen deel beginnen.

‘Een volmaakte eenheid’ van Tammye Huf

Henry O’Toole is nog een tiener als hij met zijn twee zusjes het door honger geteisterde Ierland verlaat om een nieuw bestaan in Amerika op te bouwen. Zijn twee zusjes overleven de barre tocht niet, Henry komt meer dood dan levend aan in New York.  Wat hij gelijk merkt is dat Ieren niet welkom zijn. Overal hangen de bordjes die hen buitensluiten. Er zit dus niets anders op dan landgenoten op te zoeken. Het toeval help hem een baantje te vinden bij een smidse. Hij verandert zijn naam in Taylor, dat klinkt tenminste niet zo Iers. Na een incident waarbij hij vecht om leven en dood komt hij in het bezit van een smidse: een los aambeeld, paard en wagen en gereedschap. Hij trekt naar het zuiden op zoek naar werk en komt zo in Virginia op de plantage Jubilee. 

Veiling
Sarah wordt op een veiling verkocht aan Meester Johnson, eigenaar van Jubilee. Ze moet zich bezighouden met het kind van de Johnsons, Thomas. Hij heeft een val van een paard gemaakt, is ziekelijk en angstig. Sarah moet ’s nachts bij hem blijven om hem te kalmeren. Overdag zoekt ze kruiden waarmee ze Thomas hoopt te genezen. Het gaat al gauw beter met de jongen, Sarah lijkt haar plaats veroverd te hebben. Ze is al snel op de hoogte van wat er op Jubilee speelt. De vreselijke graag ranselende opzichter Mulch. De zeer vrome Johnson die een voorbeeldige plantage-eigenaar wil zijn. De slaafgemaakten die elk hun eigen angsten en rancune hebben. En de smid die ze dagelijks ziet. 

Verfoeid
Zo leren Henry en Sarah elkaar kennen. Ze voelen zich tot elkaar aangetrokken. Maar het is een verboden liefde, immoreel, verfoeid door iedereen om hen heen. Het brengt onrust. Elke keer gaat het op het nippertje goed, worden ze net niet betrapt. Maar hoe lang zal dit goed gaan? Kunnen ze ontsnappen aan het tirannieke regime? Of zijn ze gedoemd eeuwig gescheiden te blijven. 

Bizar
Veel lezers zullen het boek met liefde lezen maar ook denken dat het zo onwaarschijnlijk is, te bizar om waar te zijn. Toch is de werkelijkheid de basis van deze roman. Sarah en Henry zijn Tammye Huf’s betovergrootouders. Naast de familieverhalen heeft Huf zich ook uitgebreid gedocumenteerd over plantages, politiek en het leven in slavernij. Het levert een schitterend maar soms ook zeer pijnlijk boek op waarin de ontluisterende realiteit van slavernij niet geschuwd wordt. 

‘Muizen en mensen’ van John Steinbeck en Rébecca Dautremer

Zevenentwintig februari is het honderdtwintig jaar geleden dat John Steinbeck is geboren. Steinbeck, Nobelprijswinnaar literatuur in 1962, heeft tientallen boeken, novelles en korte verhalen geschreven. De allerbekendste is wel ‘De druiven der gramschap’ maar twee jaar eerder, in 1937, verscheen ‘Van muizen en mensen’. 

Goedzak
Het verhaal speelt zich tijdens de grote depressie af in California. George en Lenny zijn twee landarbeiders die dan eens hier en dan weer daar werken. George is een slimmerik, ondanks weinig scholing doorziet hij alles om hem heen. Lenny is een grote goedzak. Mentaal niet sterk, fysiek des te meer. Hij houdt heel erg van pluizige dieren, konijnen en muizen, maar maakt ze meestal per ongeluk dood. Ze komen in moeilijkheden als Lenny de rok van een jonge vrouw wil aanraken. Het wordt beschouwd als aanranding en daardoor zijn ze voortdurend op de vlucht. Op zoek naar een veilige plek waar ze permanent kunnen blijven. Maar het lukt allemaal niet en een dramatisch einde is onafwendbaar. 

Platenboek
De eerste Nederlandse vertaling was in 1941 en er volgden tig herdrukken. Allemaal heel gewoon. Tot in 2018 de Franse illustratrice Rébecca Dautremer het boek onder handen neemt. In haar bijzondere en zeer eigen stijl verwerkt ze het boek tot een platen boek van meer dan vierhonderd bladzijden. Waarbij ze de tekst op de voet volgt. Het is bijna onnavolgbaar hoe ze het aangepakt heeft. Prachtige aquarellen, schitterende dierenportretten, zoveel tekeningen met zo ontzettend veel details. Dialogen worden verbeeld als een soort stripverhaal maar dan zonder de wolkjes. Je blijft kijken en kijken. Ziet steeds meer en nieuwe details. Het is werkelijk ongelooflijk, zo bijzonder zijn de illustraties. 

Nieuwe wereld
Rébecca Dautremer is in 1971 geboren in de Hautes Alpes, Frankrijk. Haar opleiding tot illustrator deed ze in Parijs. Ze heeft een geheel eigen stijl van illustreren die je heel makkelijk herkent. Ze heeft met heel uiteenlopende thema’s gewerkt, van de Bijbel tot aan vergeten prinsessen, van romantische afspraakjes tot Alice in Wonderland en van bijzondere dieren tot een konijn als grote held. Er zijn verschillende titels van haar in het Nederlands verschenen. Het is zeker de moeite waard eens een paar van haar boeken te bekijken. Er gaat een nieuwe wereld voor je open! 

‘Het meisje in de witte kimono’ van Ana Johns

De vader van Tori Kovač  is ernstig ziek. Als oud-marineman mag hij gebruik maken van een militair ziekenhuis. Tori wijkt daar niet van zijn zijde. Haar moeder is al lang geleden overleden, als enig kind staat ze er alleen voor.  Haar vader heeft haar altijd verteld dat hij voor hij haar moeder leerde kennen een andere grote liefde had. Maar verder noemde hij er niet veel over.  Na een kort ziekbed overlijdt hij, zonder Tori precies te vertellen wat er in zijn diensttijd is gebeurd. 

Brief retour
Tori is dan ook heel verbaasd als ze in de post een niet bestelbare retour aantreft,  een brief die haar vader naar Japan gestuurd heeft. “Mijn liefste Krekel. Ik hoop dat deze brief je weet te bereiken…” zo is de aanhef. De ondertekening is nog geheimzinniger: ‘Hajime’, is dat de naam van haar vader? Als ze later ook nog foto’s vindt, staat haar besluit vast. Tori vertrekt naar Japan om de geschiedenis van haar vader te ontdekken. 

Krekel

Haar vader was als marinier rond 1957 in Japan. Als onderdeel van de naoorlogse bezetting. Hij maakte daar kennis met een jong Japans meisje. Zij groeit op in een redelijk welvarend maar conservatief gezin. Daar is geen plek voor een Yankee. Krekel, zo heet ze, zet haar zin door en trouwt (onofficieel) met Hajime. Haar familie verstoot haar. Ze komt vreselijk in de problemen als haar Hajime niet terugkeert van een missie en zij zwanger blijkt te zijn. Hoe moet ze in haar eentje een kind, een half Amerikaans  ‘bastaardkind’ notabene, groot brengen? Zonder geld, zonder steun van wie dan ook? 

Schrijnend
Twee verhaallijnen, één in het verleden en één nu.  De zoektocht van Tori levert een mooi beeld op van een vader-dochter relatie. Met openheid, liefde, maar ook een zekere schroom om dingen te vertellen dan wel te vragen. Als journaliste is Tori gewend onderzoek te doen, maar haar eigen vader bevragen blijkt toch van een andere orde. De verhaallijn in Japan in 1957 is zeer verschillend van de lijn in het nu. Het taalgebruik is plechtiger en verrijkt met Japanse uitdrukkingen, de verhoudingen in een Japans gezin lijken goed getroffen en de werkelijkheid van een gewenste zwangerschap in een ongewenste omgeving is schrijnend. Al met al een prachtige roman, gebaseerd op feitelijkheden uit de Japanse geschiedenis. 

‘Het sprookje van de eeuwige zomer’ van Susan Crandall

Tally James ziet op het landelijke nieuws dat haar jongere broer Walden van moord wordt verdacht. Hij zou samen met twee anderen en onder invloed van een sekteleider brand gesticht hebben waarbij een man omgekomen is. Tally is in alle staten, ze kan zich niet voorstellen dat haar eens zo zachte broertje in een moordenaar veranderd is. Ze reist onmiddellijk af naar Mississippi om hem bij te staan.

Weggelopen

Het is 1972,  Tally is al negen jaar niet meer in haar ouderlijk huis geweest. In 1963 nam ze als zestienjarige de benen. Het  disfunctionele gezin waar ze in opgroeide viel na de dood van haar vader uit elkaar.  Alleen haar oude grootmoeder, die de eer van de familie en van het familiebezit, de Pearl River Plantation, hoog probeert te houden, woont nog in Mississippi. En Walden, die nu in staat van beschuldiging is gesteld. Haar moeder, haar grote broer Griff en haar kleine zusje Dharma, allemaal zijn ze verdwenen, zoals zij zelf ook verdween naar Californië.

Buien

Haar oude vriend Ross, die haar ooit het leven redde, is de eerste waar Tally zich meldt. Hij is bereid Tally te helpen. Allereerst gaan ze op zoek naar grootmoeder Gran, daarna moet er een advocaat voor Walden geregeld worden. Terwijl Tally daarmee bezig is gaan haar gedachten steeds weer terug naar het gezin waarin ze groot geworden is.

Een vader met buien, vreemde buien die Tally niet begrijpt maar er zo goed mogelijk mee om probeert te gaan. Een moeder die meer belang heeft bij vrienden die het goede doel, ver weg of dichtbij huis, nastreven dan bij haar man en kinderen. Een grootmoeder die angstvallig een familiegeheim bewaart. En een stadje waar de familie James eigenlijk uitgespuugd is door de plaatselijke bevolking. Het is Tally die de vrede tussen al die mensen probeert te bewaren. Tot zij het ook niet langer aankan en zonder bericht vertrekt.

Broeierig

Susan Crandall vertelt op meeslepende wijze het verhaal van een jong meisje verstrikt in een hopeloze situatie waar ze toch steeds het beste van probeert te maken. De broeierige sfeer die zowel in het gezin als in het stadje heerst, de botsing tussen lang geleden en heden, tussen kinderverdriet en volwassen begrip, dat zijn de kernwoorden voor deze uitstekende roman.

‘Hoe de bij haar vleugels kreeg’ van Susan Carol McCarthy

Florida, 1951.  Reesa wordt op een avond wakker omdat Luther, een werknemer van haar vaders citrusonderneming onverwacht aanklopt. Luther is op zoek naar haar vader, zijn zoon Marvin is niet thuisgekomen van een avondje uit en hij vreest het ergste.  Reesa’s vader schiet onmiddellijk te hulp, met de pick-up en de hond Buddy gaan de mannen op onderzoek uit. Uren later komen ze terug, ze hebben Marvin meer dood dan levend aangetroffen.  In elkaar geslagen door Klanners, leden van de Ku Klux Klan die het leven in Centraal Florida beheersen met hun macht en geweld, met hun haat tegen zwarten, joden en rooms-katholieken. En Yankees uit het Noorden, zoals Reesa’s familie,  die hun neus in hun zaken steken pruimen ze ook niet. Voordat hij  bij de lokale dokter komt is Marvin al overleden, een drankruzie in een bar concludeert de politie.

Geweld

Marvin en Reesa waren twee handen op één buik. Altijd samen, altijd filosoferen over de toekomst, over honkbal, en streken uithalen. Ze mist hem zo verschrikkelijk. Zijn ouders zijn kapot van het verdriet, Reesa’s familie ook, maar ze zijn allemaal ook  boos, boos.  Wat kun je doen tegen zoveel achterbaks en stiekem geweld?  Er wordt een brief gestuurd naar de FBI waar ze geen antwoord op krijgen en het voorval komt de burgerrechtenbeweging onder ogen.  Zij komen via Luther in contact met Reesa’s  vader en sporen de zwarte bevolking aan  zich voor de kieswet te laten registreren.  Dat zint de Klan niet, ze voelen zich beledigd en in het nauw gedreven. Het geweld escaleert en Reesa’s familie komt zwaar onder vuur te liggen. Een laatste wanhoopspoging moet de Klan het zwijgen opleggen.

Beklemmend

Feit en fictie gaan hand in hand in deze indrukwekkende en beklemmende roman.  McCarthy heeft haar jeugdherinneringen gekoppeld aan de moord in 1951 op de jonge citrusplukker Melvin Womack en de moordaanslag op burgerrechtenactivisten Harry T. en Harriette V. Moore in Mims, Florida. Deze mix levert een indringend beeld van een door geweld beheerst gesegregeerd stadje, waar de kaarten lijken geschud en ieder zijn plaats moet kennen.  Reesa observeert, is betrokken en soms radeloos. Haar ouders geven haar door hun moedige houding hoop op een betere toekomst. Het boek is al in 2002 in de VS gepubliceerd maar heeft nog niets aan actualiteit en urgentie ingeboet.

‘Een ketting van hoop’ van Karen Halvorsen Schreck

‘Druiven der gramschap’ van John Steinbeck is een inspirerend boek. Eind vorig jaar besprak ik  ‘En verlos ons van het stof’ van SusieFinkbeiner, zij haalde de inspiratie voor haar roman over de Dust Bowl bij Steinbeck. Ook voor Karen Halvorsen Schreck is Steinbecks roman de inspiratiebron. Zelfde periode, zelfde streek van de VS, toch een heel ander boek.  Hoofdpersoon is wel weer een jonge vrouw, Ruth, net twintig en gelukkig getrouwd met Charlie. Hij werkt in de nieuwe olie-industrie in Texas, zij doet het huishouden en geeft de buurkinderen les.  Beiden hebben ze een droom, studeren aan de universiteit. Op aandringen van Miss Berger, de plaatselijke bibliothecaris in hun geboortedorp, doen ze beiden toelatingsexamen voor de universiteit in Pasadena, California.  Voor ze zelfs maar de uitslag weten slaat het noodlot echter toe,  Charlie komt bij een bedrijfsongeval om het leven.

Universiteit

Ruth gaat terug naar haar ouderlijk huis in Oklahoma. Aarden kan ze daar niet meer, haar strenge godvruchtige vader gedraagt zich vaak als een tiran. Miss Berger heeft echter goed nieuws, Ruth is toegelaten tot  de universiteit, augustus 1935 vertrekt ze met een beurs voor vier jaar naar Pasadena.  Een heel nieuwe wereld gaat voor haar open, studeren, kamergenotes, feesten en een baan als assistent van professor Tobias.  Ruth werkt zich drie slagen in de rondte, zo ontkomt ze aan  de zwarte mist die het verdriet om Charlie oproept.  De eerste kerstdagen brengt zij bij vrienden van haar moeder door, hun zoon Thomas trekt zich het lot van de Mexicaanse immigranten aan. Velen van hen worden uitgebuit, in kampen gehuisvest en vervolgens gedeporteerd.  Met een avondschool hoopt Thomas in elk geval de kinderen te kunnen helpen. Ruth voegt zich na een incident aan de universiteit bij hem en samen hopen ze het lot van deze mensen te kunnen verbeteren.

Sociaal bewogen

‘Een ketting van hoop’ beschrijft drie periodes uit het leven van Ruth, haar tijd met Charlie, de tijd aan de universiteit en de periode met de Mexicaanse immigranten. Het beschrijft tegelijk de ontwikkeling van Ruth, in korte tijd verandert ze van een vrolijke wat naïeve jonge twintiger tot een volwassene, gepokt en gemazeld door de heftige zaken die haar zijn overkomen.  Met de stem van Miss Berger benoemt de auteur de schrijnende sociale misstanden in jaren dertig in de VS en trekt in deze sociaal bewogen roman een parallel met de huidige tijd.

‘De ondergrondse spoorweg’ van Colson Whitehead

De jonge slavin Cora is opgegroeid op een plantage in Georgia. Haar grootmoeder is geroofd in Afrika,  haar moeder Mabel is weggelopen van de katoenplantage van de familie Randall. Cora moet voor zichzelf zorgen en omdat ze al jong opstandig is wordt ze in de Keet geplaatst, de plek voor geesteszieke of doorgedraaide slaven.  Cora kan prima voor zichzelf opkomen maar ook zij ontkomt niet aan de gesel van de opzichter. Op een dag vraagt Caesar of zij met hem wil vluchten. Caesar was ooit een vrije zwarte maar is door slavenjagers gepakt en aan de Randalls verkocht. Hij weet wat vrijheid is en weet Cora over te halen samen weg te lopen.  Op de hielen gezeten door  slavenjager Ridgeway, de man heeft haar moeder Mabel nooit kunnen vinden en projecteert al zijn wraak en haat op Cora,  begint een bizarre reis met de ondergrondse spoorweg.   

Racisme

De ondergrondse spoorweg is een keten van mensen die ontsnapte slaven vanuit de zuidelijke staten van de VS naar het noorden hielpen vluchten.  De helpers die gepakt werden  konden  erop rekenen gelyncht te worden of in de vlammenzee van het eigen huis om te komen.  De opgepakte slaven werden door de slavenjagers naar hun eigenaren teruggebracht, de slavenjagers incasseerden de beloning, de slaaf werd gruwelijk gestraft.  Het was dus een groot risico zowel weg te lopen als de weglopers te helpen. Whiteheads roman is niet een feitelijk relaas over de ondergrondse spoorweg, de spoorweg staat symbool voor de zwarte geschiedenis van het racisme in de VS.  Maar de gruwelijkheden, het geweld, het alledaags racisme [ toen en nu],  het superioriteitsgevoel van de blanken en het minachten van andermans leven, daaraan is niets verzonnen en voor een deel nog steeds maar al te waar.

Pullitzerprijs

Whitehead schrijft in een zakelijke wat afstandelijke stijl waardoor de feitelijkheden nog harder binnenkomen.  Niet een boek om in één ruk uit te lezen, zo nu en dan wat afstand nemen om de gebeurtenissen nog eens te overdenken en een plaats te geven, maken  ‘De ondergrondse spoorweg’  tot een onvergetelijk boek. De roman was boek van de maand in de Oprah Winfrey Bookclub en heeft de National Book Award en de prestigieuze Pullitzerprijs voor literatuur gewonnen.