‘Kalle’ van Bert Wagendorp

December is de maand dat je oude bekenden en geliefden weer treft. Onder de kerstboom, op pakjesavond of bij de oliebollen. Zo ook bij ‘Boek van de Week’. Deze week is Abel Sikkink onze oude bekende. In 1847 emigreerde hij met zijn ouders, twee zusjes en zijn broertje vanuit de Achterhoek naar de VS. De overtocht was bar, de aankomst ontnuchterend en de vervolgreis catastrofaal. Bij de overtocht op het Eriemeer breekt brand uit op hun boot de ‘Phoenix’, het hele gezin verdwijnt in de golven, alleen Abel spoelt meer dood dan levend aan. De anderen zijn allemaal omgekomen. 

New York

Abel wordt opgenomen in een Zeeuws-Amerikaans gezin en ontwikkelt zich als een taalvaardige jongen die voor de plaatselijke krant gaat schrijven. Samen met zijn jeugdvriend en fotograaf Kalle belandt hij in New York om voor een gerenommeerde krant te gaan werken. Ze ontmoeten veel belangrijke mensen uit de wereld van kunst en cultuur. 

Burgeroorlog

Nu is het september 1861, de oorlog tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Staten, later bekend als de Burgeroorlog, breekt uit. Abel en Kalle volgen in een wagen, omgebouwd als donkere kamer en redactielokaal, de troepen van de Noordelijke Staten. Ze maken kennis met de generaals Grant en Lee, hoofdrolspelers in de oorlog en volgen de troepen, die telkens weer in grote veldslagen elkaar te lijf gaan en met duizenden tegelijk omkomen. De kille berekening waarmee ze door de generaals hun dood tegemoet gestuurd worden. De veldhospitalen waar de diagnose vaak een amputatie van een arm of been is. Meestal zonder enige verdoving. Ze blijven de oorlog volgen tot in 1864 het noodlot toeslaat. Kalle raakt gewond en het is de vraag of hij ooit nog als fotograaf zal kunnen werken. 

Cliffhanger

Bert Wagendorp heeft een heel prettige manier van vertellen. Op een rustige en nuchtere toon verhaalt hij van de gruwelijkheden in de Burgeroorlog. En ondanks die gruwelijkheden ervaren de hoofdpersonen hun belevenissen toch ook als avontuurlijk. Waarbij het halen van een scoop (als eerste baanbrekend nieuws melden) dan voorrang heeft op hun veiligheid. Het is aan te raden eerst ‘Phoenix’ te lezen en er volgt nog een derde deel. ‘Kalle’ eindigt met een cliffhanger zoals je ze maar zelden ziet. Je wilt onmiddellijk aan het laatste, nog niet verschenen deel beginnen.

‘Phoenix’ van Bert Wagendorp

Abel Sikkink is acht jaar als zijn ouders in 1847 besluiten naar Amerika te emigreren. Abels moeder is helemaal in de ban van een afgescheiden dominee, zijn vader gaat erin mee maar is wel iets rationeler. Ze zijn niet de enigen uit Winterswijk en omgeving, de dominee heeft veel aanhangers. Ook het gezin van zijn vriendje Kalle maakt de oversteek. Samen trekken ze op op de boot naar Amerika. Waar velen ziek en beroerd worden, schieten Kalle en Abel te hulp. 

Brand
Bij aankomst in New York blijkt de geheel betaalde reis alleen verder te kunnen gaan met bijbetaling. Zo gaat het ook verderop op het Eriemeer. Ze zijn geboekt op een goede stabiele boot maar op het laatste moment worden ze omgeboekt naar de Phoenix. Kalle’s vader weigert op deze moderne boot te stappen. Het is hun redding van een wisse dood. Op de Phoenix breekt brand uit en de meeste opvarenden komen om. Abel redt het vege lijf en spoelt meer dood dan levend aan in Sheboygan, Wisconsin. Hij wordt liefdevol opgenomen in een Zeeuws-Amerikaans gezin, zijn ouders, broertje en zusjes hebben het niet gered. 

Kien
Samen met Kalle gaat hij naar school. Zijn pleegmoeder merkt al snel dat Abel een kiene jongen is. Ze spoort hem aan veel te lezen. Ook om snel Engels te leren. Het gaat hem goed af. Met elk boek wordt zijn wereld groter. Hij ontdekt ook het plezier van schrijven. En met deze vaardigheden komt hij na jaren bij de lokale krant gewerkt te hebben bij de New York Herald. Kalle is hem al voorgegaan. Hij wijdt zich aan de fotografie. Kalle introduceert Abel in de literaire en kunstkringen. Samen gaan ze het maken, ontmoeten beroemde personen, staan midden in de actuele gebeurtenissen maar denken ook vaak terug aan hoe ze naar Amerika gekomen zijn. 

Ds. Van Raalte
Bert Wagendorp brengt het verhaal op een rustige, kalme maar wel levendige manier. Je waant je tijdens het lezen in de negentiende eeuw, je ontmoet door Abel bekende personen uit die tijd. Het verhaal heeft tig voetnoten, personen en situaties worden nader uitgelegd. En voor Ommenaren interessant: het gesprek dat Abel met Ds. Van Raalte heeft. ‘Phoenix’ is het eerste deel van een trilogie en berust op waargebeurde feiten.

‘Bakhita: van slavernij naar vrijheid’ van Veronique Olmi

‘Geluksvogeltje’ dat betekent de naam die Bakhita als zevenjarige van de slavenhandelaren krijgt. Opgegroeid in een dorp in Darfoer kreeg ze van haar ouders een andere naam. Als Bakhita samen met haar vriendinnetje iets te ver van hun dorp afdwaalt  worden ze  in 1876 door slavenhalers meegenomen.  Een barre tocht begint, door de binnenlanden van Darfoer en door de grote woestijn. Eénmaal weet ze samen met haar vriendinnetje te ontsnappen, hun vrijheid duurt niet lang. En telkens als ze andere slaafgemaakten ziet., hoopt ze dat daar haar grote zus bij is. Ook zij is door de slavenhalers weggeroofd.

Cadeau

Haar tocht langs de rijke slavenhouders eindigt in Khartoem. Daar wordt ze, als ze dertien is, vrijgekocht door de Italiaanse consul. Hij neemt haar, na lang aandringen mee, naar Italië. Ze wordt cadeau gegeven aan een bevriende familie. Bakhita weet niet beter dat ze nog steeds slaafgemaakt is. Maar in Italië kan dat niet. De wet laat geen slavernij toe. De rentmeester van het landgoed waar ze woont ontfermt zich over haar. Leert haar lezen en schrijven en vertelt haar over het christelijke geloof. 

Klooster

Gevaar dreigt als de familie waarbij ze woont haar weer mee terug neemt naar Khartoem. Ze is dodelijk bang dat ze weer aan de slavenhalers zal worden overgeleverd. Gelukkig keert het tij en reist ze nogmaals door het Suezkanaal naar Italië. Daar onttrekt ze zich aan het gezag van de familie bij wie ze woont en treedt in het klooster in. Ze is gelukkig in het klooster, haar levensverhaal wordt als een feuilleton in de kranten verteld. Bakhita wordt een beroemdheid, niet dat ze dat graag wil, maar het gebeurt vanzelf. Op 8 februari 1947 sterft Bakhita, 78 jaar oud. Haar lichaam wordt overgebracht naar een rouwkapel waar twee dagen lang rijen en rijen gelovigen afscheid van haar komen nemen.

Gruwelijkheden

Bakhita is een waar gebeurd verhaal. Véronique Olmi vertelt aan de hand van het feuilleton en andere geschriften ons het levensverhaal van Bakhita. Dat gebeurt in een wat afstandelijke en zakelijke stijl. Daardoor komen de gruwelijkheden die de slaafgemaakten moeten ondergaan zo heftig binnen dat je het boek geregeld even weg moet leggen. Het grijpt je aan en het laat je niet zomaar weer los. Al met al een waardevol boek dat inzicht geeft in het leven van Bakhita, maar je moet wel tegen een stootje kunnen als je aan deze roman begint.

Madre Gioseffa Margherita Fortunata Maria Bakhita ( 1869 - 1947)

Korte tip: 'De reis van Syntax Bosselman' van Arend van Dam

Verhalen over de slavernij. Syntax Bosselman vertrekt in 1883 samen met nog 25 andere Surinamers naar Amsterdam om tentoongesteld te worden op de Internationale Koloniale en Uitvoeringstentoonstelling. Nederland laat daar 'trots' zien wat het allemaal bereikt heeft in de wereld. Arend van Dam komt dit gegeven toevallig op het spoor en diept het zeer genuanceerd uit. Hij volgt Syntax op de voet en laat aan de hand van de tentoonstelling de lelijkheid van de Nederlandse slavernijgeschiedenis zien. Een mustread voor elk kind in groep zeven en acht en hun ouders.  Van Dam heeft voor dit boek de Thea Beckman literatuurprijs voor het beste historische jeugdboek 2018 ontvangen.

Klik hier voor een uitgebreide recensie op de website Leesbevordering in de klas.