'De eilanden van goed en kwaad’ van Adwin de Kluyver

Vanaf klein had Adwin de Kluyver een fascinatie met eilanden. Dat begon in de zomer van 1976, die hete lange zomer, die bij de meeste wat oudere Nederlanders nog in het geheugen gegrift staat. Met zijn ouders zou Adwin de vakantie doorbrengen aan een Brabants ven. In het voorjaar was daar nog een eilandje te midden van het water. In de zomer lag het ven droog, weg eiland. Ondanks dat bleef het verlangen naar eilanden en in zijn verdere leven heeft hij er veel bezocht. 

Floreana

Het eerste verhaal in dit eilandboek speelt op de Galapagoseilanden. Een Duits stel wil daar in 1929 hun eigen paradijs beginnen. Velen zijn hen al voorgegaan in de ontwikkeling van Floreana. Een groep mannen, ze wilden geen vrouwen mee, die zouden de rust en vrede maar verstoren, gaf het na enkele jaren op, een troep ex-soldaten uit Ecuador doet een poging en er is een kolonisatie vanuit Noorwegen. Alles loopt op een teleurstelling uit. Van het Duitse stel is veel bekend, er werd in de kranten in Europa druk over geschreven, er zijn foto’s en ander materiaal. 

Wetenschappelijk uitje

Twaalf grote verhalen, twaalf eilanden waarvan de laatste ook de aandacht trekt door het Nederlandse aspect. De Kluyver vaart samen met 50 wetenschappers en 50 wetenschapssupporters (geïnteresseerde leken) naar het eiland waar Willem Barentsz ooit overwinterde. In 1878 voer Barentsz in opdracht van het Comité voor de IJszeevaart naar Spitsbergen. Onder zijn medereizigers waren wetenschappers, een fotograaf en avonturiers. De expeditie waar De Kluyver onderdeel van is, lijkt meer een luxe cruise met zo nu en dan een wetenschappelijk uitje. 

Rottumerplaat

Met zijn licht ironische stijl weet De Kluyver de belangstelling van de lezer te wekken. Voor de salonontdekkingsreiziger biedt hij enorm veel informatie, voor iedereen die op een eiland geboren is, dan wel er heeft gewoond, is er veel herkenning. Genieten van die andere eilanden, van de bijzondere verhalen. Tussen de grote verhalen door is er veel korte en interessante informatie over andere kleine eilandjes. Zoals bijvoorbeeld Rottumerplaat en het spraakmakende verblijf van Bomans en Wolkers in 1971. Het rijk geïllustreerde boek bevat een algemene literatuurlijst, een illustratieverantwoording en een register.

‘Voor de mooiste’ van Ted van Lieshout

Tien december is de internationale dag van ‘De Rechten van de Mens’. In 1948 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie van deze strekking aan. Sindsdien staan we op die dag stil bij de rechten die ieder mens heeft. In sommige landen betekent dat wat meer dan in andere, in Nederland hebben we artikel 1 van de grondwet waarin die rechten zijn verankerd. 

Wandeling

Ted van Lieshout neemt ons in ‘Voor de mooiste: de geschiedenis is van ons’ mee op een wandeling door de eeuwen heen. Tijdens die wandeling stipt hij gewone mensen aan die door hun houding en acties betekenis hebben gegeven aan de strijd voor gelijkheid. In interview vorm, dat werkt echt geweldig, begint hij met de twistappel van de Griekse godin Eris. Eris is niet uitgenodigd op de bruiloft van Peleus en Thetis. Ze is woedend, gaat toch en gooit een gouden appel tussen de gasten. Op de appel staat, deze is voor de mooiste. En zo loopt die vrolijke bruiloft uit op ruzie en ongemak. Want iedereen wil de mooiste zijn. 

Gouden appel

Nu was Eris natuurlijk geen gewoon mens, maar wel een goed voorbeeld. Allereerst laat Van Lieshout ons ontdekken hoe mensen tegen elkaar uitgespeeld worden, hoe geschiedenis vervalst wordt. Hoe rechters oordelen naar de wet en de geest van de tijd. Hoe een vrouw die slachtoffer is van een man toch veroordeeld wordt omdat zij haar man benadeeld heeft. Want zij is zijn ‘bezit’. 

Vrouwenkleren

Hoe een moedige vrouw in Frankrijk de aanjager van de guillotine vermoordt, hoe Rosa Parks in de VS weigerde op te staan voor een witte man, hoe Harriet Tubman via de Ondergrondse Spooorweg uit slavernij ontsnapt en zelf daarna honderden lotgenoten wist te bevrijden. Hoe Oscar Wilde vanwege homoseksualiteit werd veroordeeld, hoe Frederick Park en Ernest Boulton moesten boeten vanwege het dragen van vrouwenkleren, hoe profvoetballer Thomas Hitzberger pas na afloop van zijn carrière bekend maakte homo te zijn. 

Kijkboek

Dit alles aan de hand van prachtige schilderijen, tekeningen, foto’s, bijna elk voorbeeld wordt door een illustratie begeleid. Het is daarom ook een prachtig kijkboek en een mooi cadeau voor iedereen vanaf 12 jaar. Het is Van Lieshouts wandeling door de geschiedenis, een prachtige tocht met ontroerende en soms heel heftige gebeurtenissen, maar vooral met moedige mensen die volgens hem niet vergeten mogen worden.

‘Atlas van de IJssel’ van Tjirk van der Ziel en Albert Corporaal

Wie iets over de geschiedenis van de IJssel en haar stroomgebied wil weten moet zeker deze atlas ter hand nemen. In dit kloeke boek wordt aan de hand van heel veel oude kaarten en afbeeldingen naar de geschiedenis van de rivier gekeken.  Uiteraard is het begin in Gelderland, bij Arnhem splitst de IJssel zich af van de Rijn om in noordelijke richting verder te stromen. De rivier meandert met grote lussen richting de Zuiderzee. Er is veel verzanding, er zijn jaren dat de rivier niet meer dan een stroompje is waar je met droge voeten overheen kunt stappen. 

Watermanagement
Ook toen al mochten de bewoners zich graag met watermanagement bezighouden. Kribben worden aangelegd, lussen worden doorgestoken en in de vroege Middeleeuwen als in koude winters grote ijsvorming in de rivier ervoor zorgt dat de IJssel hoger komt te liggen dan het land eromheen, worden weteringen gegraven. Die lopen van zuid naar noord parallel aan de IJssel om dicht bij de IJsselmond af te wateren in de rivier. Vier weteringen aan beide zijden, dus zowel in Gelderland als in Overijssel (de Soestwetering, de Zandwetering, de Oude Wetering en heel origineel de Nieuwe Wetering). 

Hanze

Langs de IJssel ontstaan steden: Doesburg, Zutphen, Deventer, Zwolle en Kampen. Ze hebben baat bij een goede doorvaart van de rivier, met andere steden rond de Noord- en Oostzee vormen ze het handelsverbond de Hanze. Het brengt welvaart, de steden groeien als kool. In de twintigste eeuw komen er weer grote veranderingen, met de komst van de Afsluitdijk mondt de rivier niet meer in de zee uit maar op het IJsselmeer. Nooit zal er meer een grote overstroming zijn zoals in de jaren twintig van de vorige eeuw. Hopen we. Maar niets is zeker, het verhaal van de IJssel is nog lang niet uit. 

Schitterend

De ‘Atlas van de IJssel’ staat werkelijk bol van de prachtigste kaarten en afbeeldingen. Zij vertellen het verhaal met bij elke kaart en afbeelding een duidelijke en heldere uitleg. Elk hoofdstuk wordt voorafgegaan door een hedendaagse overzichtsfoto over twee bladzijden van het onderwerp dat besproken wordt. Het is werkelijk een schitterend boek dat niet voor niets het beste non-fictie boek van Overijssel 2021 werd.  Niet een boek om snel door te lezen maar om telkens weer op te pakken en eens rustig door te kijken.

Korte tip: 'De reis van Syntax Bosselman' van Arend van Dam

Verhalen over de slavernij. Syntax Bosselman vertrekt in 1883 samen met nog 25 andere Surinamers naar Amsterdam om tentoongesteld te worden op de Internationale Koloniale en Uitvoeringstentoonstelling. Nederland laat daar 'trots' zien wat het allemaal bereikt heeft in de wereld. Arend van Dam komt dit gegeven toevallig op het spoor en diept het zeer genuanceerd uit. Hij volgt Syntax op de voet en laat aan de hand van de tentoonstelling de lelijkheid van de Nederlandse slavernijgeschiedenis zien. Een mustread voor elk kind in groep zeven en acht en hun ouders.  Van Dam heeft voor dit boek de Thea Beckman literatuurprijs voor het beste historische jeugdboek 2018 ontvangen.

Klik hier voor een uitgebreide recensie op de website Leesbevordering in de klas.