‘Morgenrood’ van Willem van Toorn

Thomas Corbelijn woont heel plezierig in een huurhuis van de woningbouwvereniging Morgenrood in de Pijp in Amsterdam. Na zijn studie Duits heeft hij kort voor de klas gestaan, na een half jaar heeft hij er de brui aan gegeven. Geen zin om klierende tieners in toom te houden. Nu geeft hij les aan werknemers op de Zuid-As die om verschillende redenen hun Duits bij moeten spijkeren. Daarnaast schrijft hij voor een krant. 

Susan
Van de verhuurder heeft hij bericht gekregen dat hij zijn huis uit moet, renovatie. Op een informatieavond doet hij zijn zegje. Twee dagen later staat Susan bij hem op de stoep, zij was ook bij de voorlichting aanwezig, heeft in haar huis paperassen van een Maarten Corbelijn gevonden. Is het misschien familie? Thomas weet het niet, hij gaat bij zijn grootouders informeren. 

Klaartje
Die heeft hij lang niet gezien, het boterde niet tussen hen en zijn inmiddels overleden vader. Zij bevestigen zijn vermoedens, Maarten Corbelijn is Thomas’ betovergrootvader. Bij de papieren zit Maartens dagboek en brieven van zijn verloofde Klaartje.  Klaartje die in 1914 naar België vertrok om als verpleegster mee te helpen bij de verzorging van de gewonden van de slagvelden van WOI. Thomas is geïntrigeerd door de inhoud en ook Susan, met wie hij contact heeft gehouden, is razend nieuwsgierig naar de omstandigheden waarin Klaartje verzeild geraakt is. Samen gaan ze naar België, naar de overblijfselen van de slagvelden. 

Teloorgang
En passant leren we Thomas’ familie steeds beter kennen. Zijn verrechtste conservatieve vader, zijn sociaal-denkende grootouders, zijn in Engeland wonende moeder en zijn halfzusje Petra. Ook Thomas’ belezenheid, vooral veel Duitse literatuur, zijn mening over de huidige maatschappij, de teloorgang van het sociale denken, we krijgen het allemaal voorgeschoteld. Daarnaast stapt Van Toorn geregeld uit zijn rol van schrijver om naast de mening van Thomas ook zijn eigen inzichten over de samenleving te ventileren. Waarbij de coronatijd een prominent onderwerp is. 

Romantiek
Al met al is ‘Morgenrood’ een knap geconstrueerde roman waarin Willem van Toorn veel van zijn ideeën en opvattingen omtrent de huidige en de verleden tijd spuit. Waarin ook de romantiek niet ontbreekt en de speurtocht naar Klaartje een vooraanstaande plaats inneemt. Prettig om te lezen voor wie er net als Van Toorn overdenkt, misschien wat irritanter als je het grondig met hem oneens bent.

‘Stemmen aan het front’ van Aimie K. Runyan

Ruby Wagner groeit op in Philadelphia. Haar ouders hebben het ondanks hun eenvoudige afkomst goed gedaan en behoren nu tot de upper class. Vooral haar moeder heeft er veel werk van gemaakt, ze wonen riant, hebben een dienstmeisje en Ruby wordt niet geacht een baan te zoeken. Het is 1917 en jonge vrouwen uit haar omgeving bezoeken alleen de theekransjes en de feesten die door de moeders worden georganiseerd. En oh ja, ze is verloofd. Met Nathaniel, van zeer gegoede afkomst en vreselijk saai. 

Centraliste
Maar Ruby wil meer. Ze heeft een baan als centraliste bij de telefoonmaatschappij gevonden. Ze bedient de schakelborden met verve, alle telefoonverbindingen worden in die dagen nog handmatig in een centrale tot stand gebracht, haar kundigheid valt op. Nu het Amerikaanse leger op zoek is naar centralistes, de VS heeft zich gemengd in de Grote Oorlog (WOI) in Europa, is Ruby één van de eersten die zich daarvoor aanmeldt. Ze komt door de strenge keuring en vertrekt na een gedegen opleiding met veertig anderen jonge vrouwen naar Frankrijk. 

Frankrijk
In Frankrijk komt Ruby in Chaumont terecht. Niet direct aan het front maar wel een belangrijke post met een veldhospitaal en heel veel telefoonverkeer. Er is absolute geheimhouding over wat ze aan de telefoon horen, er zijn codes die ze uit het hoofd moeten leren, die bovendien wekelijks veranderen, het werk is zwaar maar nooit eentonig. Samen met haar collega’s draait ze lange diensten. En dan gebeurt wat ze nooit heeft voorzien, ze wordt verliefd. Het kan niet en het mag niet, niet van haarzelf en zeker niet van haar moeder. Maar wat kan ze doen? Haar gevoelens onderdrukken? Wegkijken en negeren? Of volgt ze toch haar hart? 

Levensbelang
Het werk van de centralistes in WOI is lang onderbelicht geweest. Ze hadden niet echt een militaire rang, maar hadden wel de eed afgelegd en vielen onder militair gezag. Hun werk om de communicatie tussen front en achterland zo goed en snel mogelijk te laten verlopen, was voor het leger van levensbelang. Pas in 1979, 60 jaar nadat de vrede getekend was, werden ze erkend. Aan de hand van nagelaten brieven en dagboeken en verpakt in een romantisch oorlogsverhaal schetst Runyan op schitterende wijze de importantie van het werk van deze jonge vrouwen.

‘Mijn moeders dochter’ van Katharine McMahon

De vader van de Britse Christa Geering heeft een oorlogstrauma opgelopen. Tijdens WOI heeft hij aan de dodelijke gevechten weten te ontsnappen. Met de hulp van een jonge vrouw, Françoise, weet hij de grens met Nederland te bereiken. Het is op het nippertje, Françoise wordt voor zijn ogen gearresteerd, maar hij kan terug naar Engeland. Christa is razend nieuwsgierig naar de gebeurtenis maar van haar moeder mag ze het niet in het bijzijn van haar vader te berde brengen. 

Brief
Wel krijgt Christa een brief onder ogen van de familie van Françoise. Ze trekt de stoute schoenen aan en stuurt een brief naar het adres in Brussel. Niet veel later staat er een Belgische jongedame voor de deur, Estelle, de dochter van Françoise. Estelle was nog maar een baby toen haar moeder werd opgepakt en in de gevangenis overleed. Ze hoopt van Christa’s vader het een en ander over haar moeder te horen. Maar Christa’s vader raakt overstuur, ze wordt dus weinig gewaar. 

Naar België
Christa en Estelle trekken een paar dagen met elkaar op. Ze kunnen het geweldig met elkaar vinden. Zo goed dat Estelle Christa vraagt mee te gaan naar België om daar de zomer door te brengen. Het is 1939, in Europa begint het al te rommelen. Op de familieboerderij van Estelle is daar echter nog weinig van te merken. Christa helpt mee op de boerderij, ze leert de twee broers van Estelle kennen, ze heeft het heel erg naar haar zin. Makkelijk in de omgang trekt ze met iedereen op. Estelle daarentegen gedraagt zich nukkig en verongelijkt. Christa ziet het, maar begrijpen doet ze het niet. Aan het eind van de zomer, als Duitsland Engeland de oorlog heeft verklaard gaat ze terug naar huis. 

Intrige
Twee geliefden. Twee oorlogen. En een levenslang verraad. Dat is de intrigerende ondertitel van deze historische oorlogsroman. Welke rol spelen Christa en Estelle hierin? Zullen ze elkaar ooit nog zien? Of is de oorlog het definitieve einde van hun relatie? Tot de laatste bladzijden blijft het spannend hoe het met ze afloopt en wie verantwoordelijk is voor het verraad.

‘De kaasfabriek’ van Simone van der Vlugt

Simone van der Vlugt viert haar vijfentwintigjarig schrijfjubileum met de roman ‘De kaasfabriek’. Niet een thriller maar een historische roman die eind negentiende en begin twintigste eeuw speelt. Wel een roman met een geheim, eigenlijk wel meer geheimen. In die zin valt er voor de lezer dus wel wat te gissen en te speuren. 

Erfenis
Lydia Oorthuys is nog jong als allebei haar ouders overlijden. Haar vader als laatste. Ze is enig kind, erft een aanzienlijk vermogen en grote huizen. Haar vader heeft het financieel gezien uitstekend gedaan. Ze behoren tot de welgestelden in Amsterdam, niet adellijk maar het scheelt niet veel. Met een aantal families is ze hecht bevriend, haar toekomst zal waarschijnlijk zijn dat ze op stand trouwt, kinderen krijgt en een rustig leven gaat leiden. 

Wilsonbekwaam
Maar Lydia wil dat niet. Ze heeft de ondernemingszin van haar vader geërfd. Als ze in zijn nalatenschap aantekeningen over de ontwikkeling van een kaasfabriek vindt, wordt ze enthousiast en gaat ermee aan de slag. Haar vader was al zover dat hij een bedrijfsleider op het oog had, Huib Minnes. Een kaasmakende boer in Purmerend met een uitstekende reputatie. 

Lydia trekt de stoute schoenen aan en gaat naar hem toe. Aanvankelijk is hij niet al te enthousiast. Wel over een kaasfabriek maar niet over het samenwerken met een vrouw. Zij is immers wilsonbekwaam, kan geen contracten tekenen. Toch weet Lydia hem over te halen en de eerste kaasfabriek in Noord Holland is een feit.   

Kapstok
Van der Vlugt maakt ‘De kaasfabriek’ de kapstok waar ze heel veel historische feiten en gebeurtenissen aan ophangt. Op een heel vanzelfsprekende manier komen zo de industrialisatie eind negentiende eeuw, vrouwenkiesrecht, sociale hulporganisaties, en in het tweede deel van het boek de Eerste Wereldoorlog met al zijn verschrikkingen langs. Ze heeft zich uitstekend gedocumenteerd, van veel zaken en personen wordt achterin het boek nadere uitleg gegeven en er is een uitgebreide bronnenlijst. Toch blijft het een heel plezierig boek om te lezen, je leeft mee met de hoofdpersonen, ook al kijk je met de ogen van de eenentwintigste eeuw naar de gebeurtenissen van toen. 

PS. De dame op het omslag is Simone van der Vlugt zelf.