‘Het witte meisje’ van Tony Birch

Australië jaren zestig. Odette Brown, Aboriginal van geboorte, heeft de zorg voor haar kleindochter Sissy op zich genomen. Odette’s dochter Lila raakte op zestienjarige leeftijd zwanger. Van wie wilde ze nooit vertellen maar dat het van een witte man was werd na de geboorte snel duidelijk. Sissy heeft een licht gekleurde huid. Als Sissy nog maar een baby is, verdwijnt haar moeder. Pas na lange tijd komt er een kort briefje dat het goed met haar gaat. Odette zorgt nu voor Sissy. Na de dood van haar vader en echtgenoot, ze kwamen om bij een mijnongeluk, en het verdwijnen van Lila, is Sissy de enige familie die ze nog heeft. 

Gescheiden

Omdat ze Aboriginal is, is Odette gebonden aan het stadje waar ze wonen. Mocht ze ergens naar toe willen of willen verhuizen, heeft ze de toestemming van de plaatselijke politie nodig.  Lange tijd is dat niet nodig, Odette probeert zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Maar Sissy wordt ouder en begint de aandacht van zowel de overheid als van de oerconservatieve familie Kane te trekken. De oudste jongen van Kane is een wrede machtswellusteling, hij aardt precies naar zijn vader. Hij is een regelrecht gevaar voor Sissy.  De overheid, in de persoon van agent Lowe, ziet potentie in Sissy. Ze kan goed leren, zou naar een kostschool moeten en zo gedwongen gescheiden worden van haar grootmoeder. Als Odette dan ook nog gezondheidsklachten krijgt, besluit ze samen met Sissy naar de hoofdstad te gaan. Op zoek naar haar dochter en op zoek naar een goed ziekenhuis. 

‘Tante’

Het wordt een hele onderneming. Onder voorwendselen krijgt ze een reisvergunning van de oude politieagent Shea. De treinreis vergt alles van hun zenuwen, overal zijn nieuwsgierige mensen die zich verbazen over een oude zwarte vrouw met een wit meisje. Sissy moet haar oma ‘Tante’ noemen om zo de directe familieband te verdoezelen. Zullen ze hun doel bereiken? Wie kunnen ze vertrouwen? Hoe loopt het af! 

Vierderangs burger

‘Het witte meisje’ is een boeiend en warm verhaal waarin de bizarre positie van de Aboriginals in Australië prominent aan bod komt. Je leest over de meest krankzinnige maatregelen die hen, de oorspronkelijke bevolking van Australië, tot vierderangs burgers maakten.  Pas in de zeventiger jaren komt daar langzaam en na veel strijd verandering in.

‘Alleen de vogels vliegen’ van Anja Baumheier

Johannes en Elisabeth zijn jongvolwassenen als ze elkaar in de nasleep van WOII in Rostock ontmoeten. Johannes is voor de Russische troepen uit gevlucht uit Silezië, Elisabeth heeft met haar moeder en zusje de bombardementen in de kelder van hun huis overleefd. Ze zien elkaar voor het eerst als hij een nieuwe slaapplaats zoekt en zij hem daarvoor inschrijft. Ze blijven in elkaars gedachten en de volgende ontmoeting in het ziekenhuis, waar zij de opleiding voor verpleegkundige volgt, geeft hun zekerheid: ze horen bij elkaar. 

Berlijn

Ze trouwen en gaan inwonen bij haar moeder. Johannes krijgt al snel een goede baan bij de overheid, Elisabeth werkt in het ziekenhuis. Er wordt een dochter geboren en als Johannes uitzicht heeft op een betere baan in Berlijn, verhuizen ze daar naartoe. Alles wordt voor ze geregeld, een baan voor Elisabeth, een mooie flat met de nieuwste snufjes. Alles te danken aan Johannes’ inzet voor de regering. Het zet Elisabeth weleens aan het denken, al die luxe terwijl de meeste mensen in armoede leven! Maar lang wil ze er niet bij stilstaan. Ze gaat op in haar werk en de zorg voor inmiddels twee kinderen. 

Ongeluk
Het gaat mis als de tweede dochter, de vrijgevochten Marlene, samen met haar vriendje naar het Westen wil vluchten. Ze komen tot Praag, daar worden ze opgepakt en belanden in de gevangenis. De dochter van een hoge Stasi-ambtenaar die wil vluchten, het is een grote schande. Johannes en Elisabeth kiezen voor een drastische oplossing, ze doen alsof Marlene bij een zeilongeluk om het leven is gekomen. Geen stoffelijk overschot, geen begrafenis. Na het ongeluk wordt er nog een nakomertje geboren, Theresa. Zij verzacht het verdriet over ‘de dood’ van Marlene. 

Erfenis
Als in de huidige tijd Theresa een notariële brief krijgt waarin staat dat ze samen met een man genaamd Tom een huis van Marlene erft, zijn de poppen aan het dansen. Stapje voor stapje komt Theresa dichter bij de ontluisterende waarheid. 

Baumheier verweeft in deze boeiende debuutroman de verschrikkingen van het Stasi-regime en de familiegebeurtenissen op een natuurlijke wijze. Heden en verleden worden goed gemixt, de Wende en alle feiten rond de deling van Duitsland lijken te kloppen. Een spannende familiegeschiedenis met verliezers, winnaars en heel veel geheimen.

‘Dat jullie weten wat oorlog is: het dagboek van verzetsweduwe Pietertje te Rietstap’

Pietertje van der Vinne trouwt in 1938 met haar grote liefde Derk te Rietstap. Ze pionieren op een boerderij aan de Van Royenswijk tussen Bergentheim en Kloosterhaar. Pietertje was afkomstig uit Nieuwelande, Derk groeide op in Halle in de Achterhoek.  Een knappe bruidegom en een ingetogen bruid.  In 1939 is er de mobilisatie, Derk wordt opgeroepen in Amersfoort. Na de inval van de Duitsers in mei 1940 wordt hij krijgsgevangen gemaakt maar mag na een paar dagen toch naar huis. Zijn afkeer van de vijand is groot, hij zal er alles aan doen om het vrije woord te blijven verstrekken.

Verzet

Dat begint met het verspreiden van Vrij Nederland, later sluit hij zich aan bij de groep rond de illegale krant Trouw.  Ondertussen zijn er twee kinderen geboren en is Pietertje zwanger van de derde. Al vanaf het begin van de oorlog is het een komen en gaan op de boerderij aan de Van Royenswijk. Onderduikers, hongerlijders, familie, iedereen kan bij hen terecht. Derk heeft inmiddels de coördinatie van de verzetsgroep Bergentheim.  Het einde van de oorlog nadert als het noodlot toeslaat, Derk wordt januari 1945 opgepakt en naar Kamp Erika in Ommen gebracht.  Van daar vervolgens naar de gevangenis in Almelo, tot hij in maart samen met een groot aantal andere politieke gevangenen bij Varsseveld wordt gefusilleerd.

Dagboek

Vanaf het moment dat Derk opgepakt wordt houdt Pietertje een dagboek bij. Eerst om Derk alles te kunnen vertellen wat er in zijn afwezigheid is gebeurd. In maart twijfelt ze of ze door zal gaan, ze doet het toch, voor de kinderen. Zodat zij hun vader niet zullen vergeten. Ze is heel openhartig, belijdt haar geloof in God, eert haar grote liefde, maar laat vooral ook haar wanhoop zien. Ze mist Derk zo vreselijk, blijft lieve woorden aan hem wijden, ook aan haar kinderen.

Het breekt je hart, dit dagboek van Pietertje te Rietstap. Zo puur, zo echt, een waardig document om de generaties van nu te laten zien wat oorlog echt is.

Bewerking

Het dagboek is bewerkt door de oudste zoon van Pietertje. Ewout van der Horst geeft in de inleiding achtergrondinformatie over de Te Rietstaps en de tijd rond WOII. Er zijn foto’s en voetnoten, een bronvermelding maakt het boek compleet.

‘De Batavier’ van Ted Polet

Jonge dertiger Mark Schouten moet zijn zeemansleven gedwongen opgeven. Een darmkwaal dwingt de stuurman aan wal te blijven, het is niet de eerste tegenslag in zijn leven. Als tiener verliest hij zijn ouders en zusje bij een brand, hij wordt in huis genomen door zijn oom Ko, een ruwe zeeman met het hart op de juiste plek. Het is oom Ko die hem aanmoedigt naar de zeemansschool te gaan. Al snel blijkt dat Mark talent heeft voor het zeemansbestaan. De darmafsluiting en de onfortuinlijke nasleep daarvan dwingen hem echter zijn toekomst opnieuw te bepalen.

Testament

Zoals wel vaker gebeurt, komt pech niet alleen, in dezelfde periode overlijdt zijn oom Ko.  Ruim na de begrafenis krijgt Mark post van een notaris. Of hij langs wil komen, hij is opgenomen in het testament van zijn oom.  Met weinig verwachtingen gaat Mark ernaar toe. Tot zijn grote verbazing erft hij een groot aantal huizen, met behulp van de notaris kan hij er via een beheersstichting royaal van leven. Mark koopt vervolgens een oude tweemaster, knapt het schip op en vertrekt voor een lange reis naar de Middellandse Zee.

Leila

Griekenland en Turkije zijn de bestemming. Hij raakt er ongewild betrokken bij de hulp aan bootvluchtelingen, hij vist meer dan twintig drenkelingen uit zee. Onder hen is Leila, een jonge kinderarts uit Aleppo. Mark valt als een blok voor haar. Een week zijn ze bij elkaar, daarna scheiden hun wegen. Zij gaat naar een opvangkamp bij Athene, Mark keert uiteindelijk terug naar Nederland. Vergeten kan hij haar niet en hij blijft pogingen doen om haar terug te vinden.

Heldhaftig

‘De Batavier’ is in de eerste plaats een stoer zeemansboek. De vele scheepstermen ( er staat een verklarende lijst achterin het boek) geven je het gevoel mee te reizen op de tweemaster. Daarnaast geeft het een goed beeld van de vluchtelingencrisis in Griekenland. Het gesol met asielzoekers, de mensonterende omstandigheden in de vluchtelingenkampen, de invloed die het heeft op de plaatselijke bevolking wordt op een zeer betrokken wijze verteld. Het verhaal van Leila is schrijnend, haar moed en heldhaftige doorzettingsvermogen worden met liefde weergegeven.  Deze roman leest als een spannend jongensboek, het liefdesverhaal is boeiend, kortom een boek om in één ruk  uit te lezen.

‘Het huis voor ongewenste meisjes’ van Joanna Goodman

Quebec Canada, jaren vijftig. Maggie groeit op in een Frans – Engels gezin.  Haar moeder hoort bij de Franstalige groep, haar vader is Angelsaksisch. Het huwelijk tussen die twee laat dezelfde strijd zien die tussen de bevolkingsgroepen heerst.  Soms is het koude oorlog, vervolgens maken ze elkaar het leven zuur om elkaar daarna weer in de armen te vallen. Al met al niet een echt stabiel gezin voor Maggie, haar broer en zussen.  Maggie heeft een speciale band met haar vader die een zaden handel heeft.  Ze helpt hem dagelijks na schooltijd,  de geur en de sfeer in de winkel, voor haar is het de hemel op aarde.

Zwanger

Als Maggie veertien is krijgt ze belangstelling voor haar buurjongen. Hij hoort bij een arme Franstalige familie, als haar ouders erachter komen wordt ze naar een oom en tante gestuurd.  Na verloop van tijd blijkt Maggie zwanger, ze mag de geboorte bij de familie afwachten maar moet dan zeer tegen haar zin haar dochtertje Elodie afstaan.  Maggie mag weer terug naar huis, ze maakt haar opleiding af, gaat werken, maar kan haar kind niet vergeten. Ze blijft zoeken, klaagt het weeshuis aan, schrijft naar autoriteiten, maar niemand wil haar vertellen waar Elodie is. Toch geeft ze niet op.

Weeshuis

Elodie is in een rooms katholiek weeshuis terecht gekomen. Het is er niet echt fijn, maar er is school en sommige zusters zijn lief voor de weeskinderen. Dat verandert als ze zes is. Ze wordt overgeplaatst naar een nieuw tehuis, onderwijs is er niet meer bij en ze moet meehelpen psychiatrische patenten te verzorgen. Het regime in deze inrichting  is hemeltergend, Elodie en de andere  kinderen worden onder de knoet gehouden, ondergaan sadistische lijfstraffen,  moeten gedwongen kalmerende middelen slikken, worden dom gehouden.  Elodie geeft echter ook niet op, ze weet het zeker, op een dag zal ze vrij zijn.

Emotioneel

Joanna Goodman heeft haar roman gebaseerd op ware gebeurtenissen.  In de jaren 50 was de dictatoriale Duplessis de bestuurder van Quebec. Samen met de kerk was hij verantwoordelijk voor de spanningen tussen de bevolkingsgroepen. Van hem kwam de wetswijziging waarin bepaald werd dat onderwijs voor weeskinderen niet meer nodig was. Tegelijkertijd werd de verpleging van (geestes-)zieken wel vergoed. Met één streep werden alle weeskinderen als psychiatrisch patiënt aangemerkt. Met alle bovengenoemde uitwassen als resultaat. Goodman weet je mee te trekken in het verhaal,  Maggie is de hoofdlijn, tussendoor het schrijnende relaas van Elodie.  Een prachtig emotioneel verhaal waarin macht een belangrijke rol speelt.

‘ ’t Hooge Nest’ van Roxane van Iperen

In 2012 kopen Roxane van Iperen en haar man het huis ’t Hooge Nest  in Het Gooi. Tijdens de renovatie ontdekken ze onder de vloeren bladmuziek, verzetskrantjes en kaarsstompen.  Roxane, jurist en journalist wordt nieuwsgierig en besluit de geschiedenis van het huis te onderzoeken. Ze komt bij  Janny en Lien Brilleslijper terecht,  die hebben in de oorlog lange tijd in het huis gewoond.  Nu Roxane de namen weet komt haar speurtocht pas goed op gang en ontrafelt ze het leven van de twee joodse zussen die met gevaar voor eigen leven verzetswerk bleven verrichten. Vijf jaar duurt het onderzoek en de uitkomst is huiveringwekkend.

Verzet

Janny en Lien Brilleslijper groeien op in een hechte Joodse familie in het vooroorlogse Amsterdam.  Al eind jaren dertig ziet Janny het gevaar dat in Duitsland schuilt en ook Lien, die verliefd wordt op een gedeserteerde Duitse soldaat wordt met het nazisme geconfronteerd.  Als in 1940 in Nederland de Duitse bezetting een feit is, vormen de zussen en hun partners samen met vrienden een verzetsgroep. Amsterdam wordt te gevaarlijk, via Bergen komen ze in het afgelegen ’t Hooge Nest terecht. Terwijl ze het verzetswerk voortzetten wanen de zussen zich hier redelijk veilig. Een villa vol onderduikers vraagt veel van hun organisatietalent, schuilplaatsen worden aangebracht, persoonsbewijzen vervalst, voedselbonnen gestolen. En altijd is er de angst voor verraad.  In 1944 is het zover, verraad, ze worden afgevoerd naar Westerbork en vandaar samen met de familie Frank op het laatste transport naar Auschwitz gezet.

Motto

Motto van dit indringende en bijzonder aangrijpende waar gebeurde verhaal is de uitspraak van Janny Brilleslijper: “Wanneer er gevochten moet worden, moet er maar gevochten worden. Je kunt jezelf niet ontrouw worden. Je kunt jezelf ook niets wijsmaken. We stonden ervoor. We hebben gedaan wat we moesten doen, wat we konden doen. Niets meer en niets minder”.  Het boek sluit af met een follow-up van wat er met de personen na ’t Hooge Nest gebeurde, gevolgd door een zeer uitgebreide bronnenlijst.

‘Natalia’ van Roxanne Veletzos

De Roemeense Despina en Anton zijn in 1941 al tien jaar getrouwd maar kinderen zijn er niet gekomen. Despina verlangt  enorm naar een kind. Als er in het weeshuis waar haar nicht Maria als vrijwilliger werkt een meisje opgenomen wordt dat door haar ouders op een plein in de stad is achtergelaten, is ze bij de eerste aanblik van het kind helemaal verkocht.  Natalia is weliswaar geen evenbeeld van Shirley Temple, zo had Despina zich haar dochter altijd voorgesteld, de bijna vierjarige kleuter laat echter haar hart smelten. Na een gewenningsperiode van een aantal weken wordt Natalia definitief in het gezin van Despina en Anton opgenomen.  Ondanks de oorlog waarin Roemenië de zijde van Duitsland gekozen heeft, ontbreekt het Natalia de eerste jaren aan weinig bij de welgestelde familie Goza. 

Bombardement

Dat verandert als in 1944 de geallieerden Boekarest beginnen te bombarderen.  Despina vertrekt met Natalia naar het buitenhuis van haar oudste zuster op het platteland. Daar lijkt de oorlog weer ver weg. Alles verandert als Natalia doodziek wordt van het drinken van bedorven bronwater. Hoge koorts teistert haar lichaam, Natalia zal onbehandeld zeker sterven, alleen een kuur penicilline zal haar kunnen redden.  Wanhopig als Despina is, neemt ze haar kind toch weer mee terug naar Boekarest en via haar zwager weten ze het geneesmiddel vanuit Zwitserland te bemachtigen. Het tij keert,  de koorts zakt en Natalia wordt beter. Het tij keert ook voor Roemenië,  de koning sluit zich aan bij de geallieerden, opnieuw zijn er bombardementen, nu door de Duitsers.  Uiteindelijk trekt in 1945 het Sovjetleger Roemenië binnen, de oorlog is voorbij maar de vrijheid lijkt voor Despina, Anton en Natalia verder weg dan ooit.

Waargebeurd

 “In angst en wanhoop dragen wij dit kind over aan God, in de hoop en het vertrouwen dat Hij haar zal redden” , dat is de tekst van het briefje waarmee de joodse moeder van Roxanne Veletzos door haar ouders werd achtergelaten.  Dit gegeven en de liefdevolle opvang in het adoptiegezin Goza zijn de feiten waarop dit grotendeels waargebeurde verhaal is geënt.  De afloop van de roman is fictie, in werkelijkheid trouwde Veletzos' moeder in Roemenië en emigreerden ze naar de VS. ‘Natalia’ is een aangrijpend boek waarin we een welgestelde Roemeense familie volgen gedurende WOII en de Sovjet overheersing.  Achterin de roman foto’s van Despina en Anton en hun adoptiedochter.   

‘Hoe de bij haar vleugels kreeg’ van Susan Carol McCarthy

Florida, 1951.  Reesa wordt op een avond wakker omdat Luther, een werknemer van haar vaders citrusonderneming onverwacht aanklopt. Luther is op zoek naar haar vader, zijn zoon Marvin is niet thuisgekomen van een avondje uit en hij vreest het ergste.  Reesa’s vader schiet onmiddellijk te hulp, met de pick-up en de hond Buddy gaan de mannen op onderzoek uit. Uren later komen ze terug, ze hebben Marvin meer dood dan levend aangetroffen.  In elkaar geslagen door Klanners, leden van de Ku Klux Klan die het leven in Centraal Florida beheersen met hun macht en geweld, met hun haat tegen zwarten, joden en rooms-katholieken. En Yankees uit het Noorden, zoals Reesa’s familie,  die hun neus in hun zaken steken pruimen ze ook niet. Voordat hij  bij de lokale dokter komt is Marvin al overleden, een drankruzie in een bar concludeert de politie.

Geweld

Marvin en Reesa waren twee handen op één buik. Altijd samen, altijd filosoferen over de toekomst, over honkbal, en streken uithalen. Ze mist hem zo verschrikkelijk. Zijn ouders zijn kapot van het verdriet, Reesa’s familie ook, maar ze zijn allemaal ook  boos, boos.  Wat kun je doen tegen zoveel achterbaks en stiekem geweld?  Er wordt een brief gestuurd naar de FBI waar ze geen antwoord op krijgen en het voorval komt de burgerrechtenbeweging onder ogen.  Zij komen via Luther in contact met Reesa’s  vader en sporen de zwarte bevolking aan  zich voor de kieswet te laten registreren.  Dat zint de Klan niet, ze voelen zich beledigd en in het nauw gedreven. Het geweld escaleert en Reesa’s familie komt zwaar onder vuur te liggen. Een laatste wanhoopspoging moet de Klan het zwijgen opleggen.

Beklemmend

Feit en fictie gaan hand in hand in deze indrukwekkende en beklemmende roman.  McCarthy heeft haar jeugdherinneringen gekoppeld aan de moord in 1951 op de jonge citrusplukker Melvin Womack en de moordaanslag op burgerrechtenactivisten Harry T. en Harriette V. Moore in Mims, Florida. Deze mix levert een indringend beeld van een door geweld beheerst gesegregeerd stadje, waar de kaarten lijken geschud en ieder zijn plaats moet kennen.  Reesa observeert, is betrokken en soms radeloos. Haar ouders geven haar door hun moedige houding hoop op een betere toekomst. Het boek is al in 2002 in de VS gepubliceerd maar heeft nog niets aan actualiteit en urgentie ingeboet.

‘Elmet’ van Fiona Mozley

De vijftienjarige Daniel woont met zijn grote zus Cathy en zijn vader in een ontoegankelijk bos ergens op het platteland van Engeland. Ze proberen zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn, inkomen is er nauwelijks, wat er aan geld binnenkomt komt uit de vuistgevechten die zijn vader altijd wint. Het huis waarin ze wonen hebben ze illegaal gebouwd op grond van landeigenaar Price. Voorheen was het land eigendom van hun moeder, Price heeft het echter in handen gekregen. Daniels vader vindt dat hij toch recht heeft om op die plek een huis neer te zetten. Bovendien heeft hij een verleden met de landeigenaar, ooit deed hij klussen voor de man. Klussen die het daglicht niet konden verdragen.

Clash

De kentering komt als een gehandicapte man de hulp inroept van Daniels vader.  Door een ongeluk op het werk is de man verlamd geraakt.  Van verschillende mensen heeft hij nog geld tegoed, zo ook van een rijke boer die weigert te betalen.  Daniels vader weet hoe hij zoiets aan moet pakken, maar er gebeurt meer. Er zijn veel mensen in het dorp die uitgebuit worden door Price en de andere rijke boeren.  Dagloners die nooit genoeg betaald krijgen. Huurders die worden uitgezet na een kleine huurachterstand.  De verdrukten beginnen zich te verenigen, zeer tegen de zin van Price en consorten. Een clash kan niet uitblijven.

Observator

Daniel en Cathy  reageren heel verschillend op de dingen die gebeuren. Cathy, net zo fel als haar vader, is onverzettelijk en onbuigzaam. Daniel daarentegen is meer een observator. Hij geniet van de lessen die hij elke dag volgt bij Vivien, een vriendin van zijn vader.  Hij houdt van literatuur, de schoonheid van  de natuur,  de wisseling van de seizoenen.  Door zijn ogen zien we de gebeurtenissen in een steeds rapper tempo naar een onontkoombare afloop gaan. 

Grimmig

‘Elmet’, debuutroman van Fiona Mozley en in 2017 op de shortlist voor de Man Booker Prize geplaatst,  neemt je mee naar een wetteloze omgeving, waar Daniel, Cathy en de vader op zichzelf aangewezen zijn, waar geld en macht altijd hun gelijk willen halen en een persoonlijke vete uiteindelijk fataal wordt.  Prachtig geschreven, in het begin lieflijk wordt de taal naar het einde toe steeds grimmiger.  Een echte aanrader.

Korte tip: 'Saturnusplein 3' van Josha Zwaan

Lies en Daniel verwachten hun tweede kind als Daniel in 1943 wordt gefusilleerd. Als student is Daniel met het communisme in aanraking gekomen. Hij wijst de rijkdom van zijn ouders af en als de oorlog uitbreekt komt hij in het verzet terecht. Samen met hun oudste jongetje moet Lies na de terechtstelling onderduiken, het jongste kind komt kort na de geboorte bij een pleeggezin. Als de oorlog voorbij is hoopt Lies de band met haar kinderen te herstellen. Maar er is zoveel gebeurd in hun leven, het lijkt dat de onderlinge verhoudingen onherstelbare schade op hebben gelopen. Aangrijpende roman over een jonge vrouw en moeder die ondanks de gebeurtenissen in de oorlog het communistische ideaal voor ogen houdt.

‘De stilte van het water’ van Norman Jansen

Haïti, begin 2000. Ladymia is net bevallen van haar tweede kind. Na een jongetje heeft ze nu ook een dochter. Haar man Jean is er speciaal voor uit de hoofdstad Port-au-Prince overgekomen.  Ondanks de armoedige omstandigheden op het platteland waar ze wonen kunnen ze met zijn inkomsten net rondkomen.  Al snel moet hij echter terug naar zijn werk, Ladymia is nu weer op haar moeder aangewezen.  Korte tijd later treft het noodlot Haïti. Terwijl Ladymia het eten aan het voorbereiden is begint de aarde te beven. In paniek grijpt ze haar dochtertje, haar zoontje ziet ze niet. Ternauwernood ontsnapt ze aan het instortende huis, haar zoontje vindt ze even later bij de waterput. Niets heeft ze meer, haar moeder, haar man, haar familie, allemaal zijn ze omgekomen. Alleen een zus en haar kind hebben net als zij de grote aardbeving overleefd.

Gouden bergen

Haïti is veranderd in één grote rampplek. Ladymia en haar zus grijpen alles aan om er weg te komen. Er zijn mannen die hen gouden bergen beloven, ze zullen de vrouwen naar Amerika brengen.  Dat kan echter alleen via een ander Franstalig eiland,  ze belanden op valse papieren samen met hun kinderen in Guadeloupe.  Ze worden tewerkgesteld in een bordeel, hun papieren worden ingenomen, het is werken, werken, werken. Na drie maanden moeten ze weer verder, hun toeristenvisum is verlopen.  Ze vliegen naar Sint Maarten, de kinderen worden in een huis opgesloten, de moeders belanden in nog slechtere omstandigheden.  Ladymia voelt zich schuldig, zij heeft haar zus overgehaald Haïti te verlaten,  opgelucht haalt ze adem als ze werkelijk naar een Amerikaans eiland zullen vertrekken. Eindelijk kunnen ze deze vreselijke tijd achter zich laten en zijn ze op weg naar een normaal leven.

Gelukzoekers

Norman Jansen werkt bij de Koninklijke Marechaussee en is een expert op het gebied van mensenhandel en mensensmokkel. Hij heeft het waargebeurde verhaal van Ladymia van dichtbij meegemaakt. In het Caraïbisch gebied viert de mensenhandel nog steeds hoogtij. Grote armoede, ongelijke kansen en de aantrekkingskracht van de VS doet mensen besluiten hun land te verlaten en het geluk elders te zoeken. Voor de meesten eindigt het desastreus, overgeleverd aan maffiose bazen en mensensmokkelaars belanden velen in de prostitutie of worden gedwongen  slavenarbeid te verrichten.  ‘De stilte van het water’ is een voorbeeld van hoe het gruwelijk mis kan gaan.

‘Het huis met de Judasboom’ van Laura McVeigh

Soms heeft een boek niet zo’n aansprekende omslag.  De tekst “indrukwekkende roman over oorlog, veerkracht en hoop” en de aanbeveling  “een verhaal dat doet denken aan ‘De vliegeraar” op de voorkant waren de reden het boek toch op te pakken. Een goede keuze, bleek al snel. Het verhaal dat hoofdpersoon Afsana vertelt houdt de aandacht van begin tot eind vast.  Afsana is zes als de Sovjettroepen zich terugtrekken uit Afghanistan. Samen met haar ouders, drie oudere kinderen en een jonger broertje woont ze in een prachtig huis in Kaboel. Het huis is van de vriend van haar vader Arsalan,  hij wordt kort na de terugtrekking van de Sovjets dood aangetroffen. Dat is het teken voor de ouders, liberaal en beiden gestudeerd aan de universiteit, om te vluchten, het gezin vertrekt naar de grootouders van Afsana die in de bergen wonen.

Bergdorp

Daar is het erg wennen, de bergbewoners hebben een totaal ander levensritme, vooral Afsana’s in Kaboel geboren moeder moet vaak slikken. Maar Afsana is een kind en past zich snel aan. Aanvankelijk voelt ze zich heel vrij. De geruchten over de Taliban worden echter steeds sterker, als deze strijders het bergdorp bezoeken en hun wrede gezicht laten zien, slaat het gevoel van vrijheid al snel om in grote angst. Niemand durft zich nog uit te spreken over kwesties, helemaal niet als grote broer Javad zich het hoofd op hol laat brengen door de plaatselijke talibanleraar. Opnieuw moet er gevlucht worden, Afsana, inmiddels vijftien, belandt uiteindelijk in de Trans Siberië Express. Op zoek naar vrijheid begint ze het verhaal te schrijven zoals het haar en haar familie is overkomen.

Wreed

Auteur Laura McVeigh  is jarenlang voorzitter geweest van PEN International, de wereldwijde organisatie ter verdediging van de vrijheid van meningsuiting en bevordering van de literatuur, heeft gewerkt als hoofd van het Global Girls Fund en is hartstochtelijk pleitbezorger voor onderwijs aan meisjes.  In deze hoedanigheden heeft ze inspiratie opgedaan voor haar debuutroman ‘Het huis met de Judasboom’. Het boek grijpt je aan,  soms lijkt het een koortsachtige droom die niet waar kan zijn. Afsana’s werkelijkheid, wreder dan je voor mogelijk houdt, is het lot van veel vluchtelingen en blijft tot de dag van vandaag actueel.  

‘Hoe ik talent voor het leven kreeg’ van Rodaan al Galidi

Rodaan al Galidi was al een aantal jaren in Nederland toen een man hem de serieuze vraag stelde hoe zijn leven in de asielzoekerscentra in Nederland was verlopen.  Beleefd antwoordde Rodaan dat hij het daar niet over wilde hebben.  Maar de man hield aan en vroeg Rodaan één situatie te noemen.  De man kreeg Rodaan zelfs zover dat hij elke maand een mail stuurde met daarin een nieuwe belevenis uit zijn zwerftocht langs de centra.  Langzaam maar zeker ontvouwde zich het verhaal van Semmier Kariem, het alterego van Rodaan. Tweeënhalf jaar schreef Rodaan zijn mails, langzaam regen de verhalen als een kralenketting aaneen tot een roman.  Een roman waarin het wachten centraal staat, een roman over mensen die zijn onderworpen aan regels en wetten.

Paspoort

Semmier Kariem is al zeven jaar weg uit Irak, gevlucht naar Thailand en andere Aziatische landen, als hij eindelijk vanuit Vietnam in Nederland aankomt. Zorgvuldig verscheurt hij op Schiphol zijn papieren en vervalste paspoort, na urenlang rondhangen op het vliegveld wordt hij aangehouden en in detentie gezet. Het Opvangcentrum in Haarlem is het eerste station van zijn reis langs de asielzoekerscentra. Kort daarna verblijft hij op een vakantieboerderij in Veenhuizen, hij leert er zijn eerste Nederlandse woorden. Wat daarna volgt is een ontmoeting met een stoet aan mensen, mede-asielzoekers, ambtenaren in alle soorten en maten, goed- en kwaadwillende Nederlanders.  

Ontmoeting in Ommen

Rodaan al Galidi komt dinsdag 17 oktober in Ommen vertellen over zijn leven en zijn ontmoetingen. Met veel gevoel voor humor bekijkt hij het regelzuchtige Nederland en  houdt de toehoorders een spiegel voor, zoals hij dat ook in zijn pittige en soms in staccatostijl geschreven roman doet.  De ontmoeting met Rodaan al Galidi is in Theater Carrousel, aanvang 20.15 uur. 

‘De ondergrondse spoorweg’ van Colson Whitehead

De jonge slavin Cora is opgegroeid op een plantage in Georgia. Haar grootmoeder is geroofd in Afrika,  haar moeder Mabel is weggelopen van de katoenplantage van de familie Randall. Cora moet voor zichzelf zorgen en omdat ze al jong opstandig is wordt ze in de Keet geplaatst, de plek voor geesteszieke of doorgedraaide slaven.  Cora kan prima voor zichzelf opkomen maar ook zij ontkomt niet aan de gesel van de opzichter. Op een dag vraagt Caesar of zij met hem wil vluchten. Caesar was ooit een vrije zwarte maar is door slavenjagers gepakt en aan de Randalls verkocht. Hij weet wat vrijheid is en weet Cora over te halen samen weg te lopen.  Op de hielen gezeten door  slavenjager Ridgeway, de man heeft haar moeder Mabel nooit kunnen vinden en projecteert al zijn wraak en haat op Cora,  begint een bizarre reis met de ondergrondse spoorweg.   

Racisme

De ondergrondse spoorweg is een keten van mensen die ontsnapte slaven vanuit de zuidelijke staten van de VS naar het noorden hielpen vluchten.  De helpers die gepakt werden  konden  erop rekenen gelyncht te worden of in de vlammenzee van het eigen huis om te komen.  De opgepakte slaven werden door de slavenjagers naar hun eigenaren teruggebracht, de slavenjagers incasseerden de beloning, de slaaf werd gruwelijk gestraft.  Het was dus een groot risico zowel weg te lopen als de weglopers te helpen. Whiteheads roman is niet een feitelijk relaas over de ondergrondse spoorweg, de spoorweg staat symbool voor de zwarte geschiedenis van het racisme in de VS.  Maar de gruwelijkheden, het geweld, het alledaags racisme [ toen en nu],  het superioriteitsgevoel van de blanken en het minachten van andermans leven, daaraan is niets verzonnen en voor een deel nog steeds maar al te waar.

Pullitzerprijs

Whitehead schrijft in een zakelijke wat afstandelijke stijl waardoor de feitelijkheden nog harder binnenkomen.  Niet een boek om in één ruk uit te lezen, zo nu en dan wat afstand nemen om de gebeurtenissen nog eens te overdenken en een plaats te geven, maken  ‘De ondergrondse spoorweg’  tot een onvergetelijk boek. De roman was boek van de maand in de Oprah Winfrey Bookclub en heeft de National Book Award en de prestigieuze Pullitzerprijs voor literatuur gewonnen.  

‘De verticale man’ van Davide Longo

Italië staat aan de rand van de afgrond, het land is stuurloos, bendes trekken rond en terroriseren de bevolking. Er heerst grote schaarste, buitenstaanders worden gediscrimineerd en aangevallen, kortom er is bandeloosheid alom.  De academisch geschoolde Leonardo woont in een klein bergdorp in het noorden. Zijn carrière op de universiteit is beëindigd na een affaire met een studente, zijn vrouw heeft hem verlaten.

Jeugdbende

In deze chaos laat zijn vrouw op weg naar Zwitserland hun kinderen bij hem achter.  De weinig praktisch Leonardo heeft grote moeite voor zijn kinderen te zorgen. De situatie wordt nog penibeler als een jeugdbende hen meeneemt, zijn dochter verkracht en ze overgeleverd zijn aan de grillen van de leader of the gang.  Voor Leonardo die wars is van geweld, wordt het redden van zijn dochter het enige waar hij nog voor leeft. Maar de vraag is of hij krachtig genoeg is haar voor verder onheil te behoeden.

Auteur

Davide Longo is schrijver, maakt documentaires en korte films en schrijft voor Italiaanse kranten. ‘De verticale man’ is zijn derde roman, twee eerdere romans werden bekroond met grote Italiaanse prijzen. Zijn boeken zijn inmiddels in diverse talen vertaald.