‘Sterren in de duisternis’ van Clara Benson

Harriet Conway is wanhopig op zoek naar een nieuwe baan. Na een ongeluk waarbij haar ouders beiden om het leven kwamen en haar verloofde Jim bij een vliegtuigongeluk het leven liet, is ze nu helemaal alleen. Het is 1949, Engeland ondervindt nog steeds de gevolgen van WOII, Harriet is dan ook dolgelukkig met haar nieuwe aanstelling als secretaresse bij de familie Brouillard. De familie woont op een buitenhuis op het platteland, ze zijn in 1944 teruggekeerd uit Frankrijk waar ze de oorlogsjaren in Parijs hebben doorgebracht. 

Hardvochtig

Harriet merkt al snel waarom al haar voorgangsters na korte tijd de benen namen.  Mevrouw Brouillard, het hoofd van het gezin is een hardvochtige vrouw. Haar man, een beroemd dirigent en componist is in Parijs overleden. Ook twee kinderen van de familie zijn in de oorlog omgekomen. Over één van de twee, Maggie, wordt nog veel gesproken ook al is er een waas van geheimzinnigheid rond haar dood. Dochter Cécilia, een uitmuntende violiste, is gedeeltelijk verlamd en in zichzelf gekeerd, ze heeft de muziek definitief de rug toegekeerd. 

Haar zoontje Rex is een leuk maar verwaarloosd jongetje en dan is er nog Sébastien.  Het jongste kind van de Brouillards, het kind dat alle ambities van de familie waar moet maken. Het kind dat beter viool moet spelen dan zijn broer en zussen, het kind dat de roem en eer van de familie hoog moet houden. 

Parijs

In 1941 in Parijs heeft Maggie zich bij het verzet aangesloten. Ze helpt bij het overbrengen van neergestorte piloten naar het vrije zuiden, verbergt Joden en andere gezochten in een steeds onveiliger Parijs. Ook haar grote liefde Emil moet vluchten. Hij gaat naar Nice waar Cécilia muziek studeert. Hun moeder houdt ondertussen soirees waar vooraanstaande Franse en Duitse in muziek geïnteresseerden op af komen. Mme Brouillard gokt op een blijvende Duitse bezetting en wil de toekomst van Sébastien zeker stellen. Maar hoever kun je gaan in je medewerking aan de bezetter? Zullen Emil en Maggie elkaar weer vinden? En hoe vergaat het Cécilia in Nice? 

Dramatisch

In twee verhaallijnen vertelt Benson het bijzondere verhaal van een muzikale familie in oorlogstijd en de dramatische gevolgen die na een jaar of vijf zichtbaar worden. Harriet, Maggie en Cécilia dragen de roman die onafwendbaar op een dramatisch einde afgaat. 

‘Stemmen aan het front’ van Aimie K. Runyan

Ruby Wagner groeit op in Philadelphia. Haar ouders hebben het ondanks hun eenvoudige afkomst goed gedaan en behoren nu tot de upper class. Vooral haar moeder heeft er veel werk van gemaakt, ze wonen riant, hebben een dienstmeisje en Ruby wordt niet geacht een baan te zoeken. Het is 1917 en jonge vrouwen uit haar omgeving bezoeken alleen de theekransjes en de feesten die door de moeders worden georganiseerd. En oh ja, ze is verloofd. Met Nathaniel, van zeer gegoede afkomst en vreselijk saai. 

Centraliste
Maar Ruby wil meer. Ze heeft een baan als centraliste bij de telefoonmaatschappij gevonden. Ze bedient de schakelborden met verve, alle telefoonverbindingen worden in die dagen nog handmatig in een centrale tot stand gebracht, haar kundigheid valt op. Nu het Amerikaanse leger op zoek is naar centralistes, de VS heeft zich gemengd in de Grote Oorlog (WOI) in Europa, is Ruby één van de eersten die zich daarvoor aanmeldt. Ze komt door de strenge keuring en vertrekt na een gedegen opleiding met veertig anderen jonge vrouwen naar Frankrijk. 

Frankrijk
In Frankrijk komt Ruby in Chaumont terecht. Niet direct aan het front maar wel een belangrijke post met een veldhospitaal en heel veel telefoonverkeer. Er is absolute geheimhouding over wat ze aan de telefoon horen, er zijn codes die ze uit het hoofd moeten leren, die bovendien wekelijks veranderen, het werk is zwaar maar nooit eentonig. Samen met haar collega’s draait ze lange diensten. En dan gebeurt wat ze nooit heeft voorzien, ze wordt verliefd. Het kan niet en het mag niet, niet van haarzelf en zeker niet van haar moeder. Maar wat kan ze doen? Haar gevoelens onderdrukken? Wegkijken en negeren? Of volgt ze toch haar hart? 

Levensbelang
Het werk van de centralistes in WOI is lang onderbelicht geweest. Ze hadden niet echt een militaire rang, maar hadden wel de eed afgelegd en vielen onder militair gezag. Hun werk om de communicatie tussen front en achterland zo goed en snel mogelijk te laten verlopen, was voor het leger van levensbelang. Pas in 1979, 60 jaar nadat de vrede getekend was, werden ze erkend. Aan de hand van nagelaten brieven en dagboeken en verpakt in een romantisch oorlogsverhaal schetst Runyan op schitterende wijze de importantie van het werk van deze jonge vrouwen.

‘Mijn moeders dochter’ van Katharine McMahon

De vader van de Britse Christa Geering heeft een oorlogstrauma opgelopen. Tijdens WOI heeft hij aan de dodelijke gevechten weten te ontsnappen. Met de hulp van een jonge vrouw, Françoise, weet hij de grens met Nederland te bereiken. Het is op het nippertje, Françoise wordt voor zijn ogen gearresteerd, maar hij kan terug naar Engeland. Christa is razend nieuwsgierig naar de gebeurtenis maar van haar moeder mag ze het niet in het bijzijn van haar vader te berde brengen. 

Brief
Wel krijgt Christa een brief onder ogen van de familie van Françoise. Ze trekt de stoute schoenen aan en stuurt een brief naar het adres in Brussel. Niet veel later staat er een Belgische jongedame voor de deur, Estelle, de dochter van Françoise. Estelle was nog maar een baby toen haar moeder werd opgepakt en in de gevangenis overleed. Ze hoopt van Christa’s vader het een en ander over haar moeder te horen. Maar Christa’s vader raakt overstuur, ze wordt dus weinig gewaar. 

Naar België
Christa en Estelle trekken een paar dagen met elkaar op. Ze kunnen het geweldig met elkaar vinden. Zo goed dat Estelle Christa vraagt mee te gaan naar België om daar de zomer door te brengen. Het is 1939, in Europa begint het al te rommelen. Op de familieboerderij van Estelle is daar echter nog weinig van te merken. Christa helpt mee op de boerderij, ze leert de twee broers van Estelle kennen, ze heeft het heel erg naar haar zin. Makkelijk in de omgang trekt ze met iedereen op. Estelle daarentegen gedraagt zich nukkig en verongelijkt. Christa ziet het, maar begrijpen doet ze het niet. Aan het eind van de zomer, als Duitsland Engeland de oorlog heeft verklaard gaat ze terug naar huis. 

Intrige
Twee geliefden. Twee oorlogen. En een levenslang verraad. Dat is de intrigerende ondertitel van deze historische oorlogsroman. Welke rol spelen Christa en Estelle hierin? Zullen ze elkaar ooit nog zien? Of is de oorlog het definitieve einde van hun relatie? Tot de laatste bladzijden blijft het spannend hoe het met ze afloopt en wie verantwoordelijk is voor het verraad.

‘Twee fonkelrode sterren in de blinkend witte sneeuw’ van Davide Morosinotto

Het is deze week Kinderboekenweek met als thema ‘En toen…’  en het is oktober, Maand van de Geschiedenis.  Om deze twee zaken te combineren deze week een historische roman voor jongeren. Het thema is ‘Het beleg van Leningrad’ van 1941.  Dat klinkt misschien allemaal niet erg aanlokkelijk, toch is ‘Twee fonkelrode sterren..’ een waanzinnig spannend boek over een gruwelijke episode van de Tweede Wereldoorlog. 

Evacuatie
Als het Duitse leger optrekt naar Leningrad besluit de regering alle kinderen uit de stad te evacueren. Met treinen vol vertrekken ze richting Oeral. De twaalf jaar oude tweeling Nadja en Viktor  moeten ook mee. Hun vader en moeder, beide werkzaam bij de Hermitage, blijven in de stad. Ze krijgen elk schriftjes en potloden mee om een dagboek bij te houden. 

Uit elkaar
Aangekomen op het perron krijgen alle kinderen een stempel, Nadja 76, Viktor 77. Beiden hebben geen idee wat het betekent, maar als ze in moeten stappen blijkt dat ze elk in een andere trein geplaatst zijn. Nadja’s trein vertrekt als eerste, Viktor kort daarna. Viktor die goed oplet, ziet al snel dat ze Nadja’s trein voorbij gaan. Ook al voelt hij paniek, hij probeert zijn verstand erbij te houden.  De hele reis naar Kazan blijft hij alert. Maakt vrienden in de wagon waarin hij zit en hij besluit om hoe dan ook op zoek te gaan naar Nadja. 

Noodlottig
Nadja’s trein komt met horten en stoten niet verder dan 30 kilometer. De trein blijft op een verlaten perron  staan, vanwege de hitte slapen de meesten niet in de trein maar op een veld ernaast. Dat is hun geluk, er breekt brand uit in de trein en zo ontkomen ze aan een noodlottig einde. De overlevenden worden naar een volgende stad gedreven en worden in een kerk opgesloten. Het vijandelijke leger komt steeds dichterbij. Zal Nadja aan de Duitsers kunnen ontkomen? Zal ze haar tweelingbroer ooit terug zien? Zal Leningrad vallen?  En hoe gaat het met haar ouders?

Verbijsterend 
‘Het verbijsterende verhaal van de tweeling Viktor en Nadja’ berust op ware feiten en gebeurtenissen, terwijl het verhaal van de tweeling volkomen fictioneel is. Beklemmend, spannend, een echte pageturner, je moet doorlezen.  Voor alle tieners die van lezen houden, maar ook voor volwassenen een heerlijk boek.

‘Naar het noorden’ van Koos Meinderts

Het voorjaar van 2020 staat in het teken van 75 jaar bevrijding. Heel veel nieuwe boeken zijn er over dit thema verschenen. Maar ook bekende titels uit het verleden zijn weer actueel. 'Oorlogswinter' van Jan Terlouw en 'Oorlog zonder vrienden' van Evert Hartkamp zijn  de eersten die dan bovenkomen. Maar er is nog een pareltje, het boek ontving in 2017 nog de Gouden Griffel voor het beste kinderboek van dat jaar.  Het is het ontroerende‘Naar het noorden’ waarin Koos Meinderts de hongerwinter van 1944 – 1945 door de ogen van de elfjarige Jaap tot leven laat komen.  

Bleekneusje
Jaap is met zijn grote zus Nel en jongere broertje Kleine Kees als bleekneusje  samen met een grote groep andere kinderen vanuit Noord Holland naar Friesland gestuurd. In Noord Holland is er nauwelijks nog iets te eten, de kinderen zijn zo ondervoed dat zij naar de wat beter bedeelde provincies in het noorden en oosten worden gestuurd. Met een binnenvaartschip, de luiken gesloten, wordt de oversteek naar Friesland gemaakt.

Familie Schut

Daar aangekomen worden Nel, Jaap en Kleine Kees over verschillende families verdeeld. Jaap komt bij het streng gereformeerde echtpaar Schut terecht. Niets is meer zoals het thuis was, op school wordt Jaap bovendien gepest door een buurjongen die hem maar een uitslover vindt. De ruzie loopt zo hoog op dat Jaap wegloopt om zijn zus Nel op te zoeken.  Bij Nel thuis vindt hij een luisterend oor, en dat niet alleen, er is een brief van zijn moeder. Jaap krijgt wat meer vertrouwen en als hij terug naar de familie Schut gaat, beseft hij dat deze op het oog kille mensen toch veel om hem geven.  Als de lente aanbreekt komen de bevrijders naar het dorp. De kinderen kunnen terug naar hun ouders, maar ook daar moet ieder weer zijn eigen plek veroveren. Want zoals het vroeger was, zo zal het nooit meer zijn.

Oorlogstijd

‘Naar het noorden’ is een ingetogen geschreven oorlogsverhaal. Koos Meinderts hoorde de grote trekken van het verhaal in een aflevering van de door NPO uitgezonden geschiedenisreeks 'Andere tijden'. Vervolgens heeft Meinderts zich grondig gedocumenteerd. Deze ingrediënten geven een schitterend verhaal over een jongen die opgroeit in de oorlog, een verhaal dat je pakt en niet snel vergeten zal worden. Het boek is geschikt voor lezers vanaf tien jaar. Veel volwassenen zullen het boek ook met veel interesse lezen, zeker als ze zelf nog de verhalen uit de oorlogstijd kennen of herkennen. 

‘Beste Mevr. Bird’ van A.J. Pearce

London 1940. Emmy woont met haar vriendin Bunty  in West-Londen.  Samen hebben ze een appartement. Veel gelegenheid om daar tijd door te brengen hebben ze niet, Bunty werkt als secretaresse op het ministerie van oorlog, Emmy verdeelt haar tijd tussen een saai advocatenkantoor en de vrijwillige brandweer. Vooral tijdens de bombardementen van de Duitsers is het razend druk bij de brandweer.  Emmy neemt met de andere vrijwilligers de telefoontjes aan.  Overdag op kantoor en ’s nachts bij de brandweer, het is slopend.

Mevr. Bird

Als Emmy op een dag een vacatureadvertentie ziet voor een dagblad solliciteert ze onmiddellijk. Ze droomt ervan om oorlogscorrespondent te worden, maar ze wil best als jongste verslaggever beginnen. De sollicitatie verloopt voorspoedig en ze wordt aangenomen. Maar het werk blijkt totaal anders dan ze gedacht had.  Ze moet voor een vragenrubriek in een tanend vrouwentijdschrift brieven van lezers beantwoorden. Haar eindredacteur, Mevr. Bird,  is superstreng,  de meeste vragen vindt ze ongepast en veel te modern, die verdwijnen allemaal in de prullenbak.  Dat gaat Emmy aan het hart,  ze leeft erg mee met de vragenstelsters die door de oorlog in penibele omstandigheden verkeren en zich geen raad meer weten.  Stiekem begint Emmy de afgewezen brieven uit naam  van Mevr. Bird te beantwoorden.  Ze weet dat het illegaal is, ze weet dat ze haar baan kwijt is als het uitkomt, toch kan ze het niet laten.

Escapades

De vriendschap tussen Emmy en Bunty lijkt sterk en onvoorwaardelijk. Ze zijn samen opgegroeid, ze kennen elkaars familie, elkaars vriendjes, ze kennen elkaar door en door. Maar als Emmy Bunty over haar escapades bij de krant vertelt, krijgt ze, tot haar grote teleurstelling,  weinig begrip voor haar handelswijze. Emmy komt wat alleen te staan en na een aanvaring met Bunty’s vriend, lijkt het of de vriendschap een lelijke deuk heeft opgelopen. Hoe kan Emmy het goedmaken?  Wat moet ze doen om het vertrouwen van haar vriendin terug te winnen?  Emmy is ten einde raad.

Kolossaal

 ‘Geestig, ontroerend en hartverwarmend’ noemt auteur John Boyne dit boek. Dat klopt helemaal maar er is nog een kleine aanvulling: soms is het net een ouderwets meisjesboek met kreten als ‘mieters’, ‘kolossaal’ en ‘blozen’.  Dat doet echter niets af aan de sfeer van deze roman : inderdaad geestig, ontroerend en hartverwarmend. 

‘De oorlog die ik eindelijk won’ van Kimberly Brubaker Bradley

Twee jaar geleden was de voorloper van dit boek 'De oorlog die mijn leven redde' aan de beurt. Het verhaal van de twaalfjarige Ada die door haar moeder in hun bovenhuis opgesloten gehouden wordt omdat ze een klompvoet heeft. Die ernaar hunkert naar school te gaan en daarom stiekem met haar broertje samen als evacué in 1940 naar Kent gaat. Daar komen ze bij Susan in huis, worden door hun moeder teruggehaald en komen nadat hun moeder omkomt bij een bombardement in Londen weer in Kent terecht.

Oorlog

Deel twee start met de ziekenhuisopname van Ada, ze wordt aan haar klompvoet geopereerd. Maandenlang is ze in het ziekenhuis, Susan komt elke dag op bezoek en ook haar broertje Jamie ziet ze vaak. Als ze terug mag naar hun huis in Kent gebeurt het meest verschrikkelijke wat ze kan bedenken, het huis van Susan wordt bij een Duitse aanval met de grond gelijk gemaakt.  Ze gaan tijdelijk in het jachthuis van de adellijke familie Thornton wonen.  Daar krijgen Ada en Jamie  in hun dagelijkse leven steeds meer te maken met de gevolgen van de oorlog.  Lady Thornton trekt na de vordering van het landhuis ook bij Susan in , de joodse studente Ruth komt bij hen wonen, er zijn landmeisjes die helpen met het boerenwerk.  Voedsel wordt schaars, alles is op de bon, de oorlog beheerst hun hele leven. Ada moet daar mee leren dealen, wantrouwig als ze is ligt ze vaak dwars en gaat een conflict niet uit de weg.  

Boos

Alleen als ze paard rijdt kan Ada zichzelf zijn. Toen ze voor het eerst op weg naar Kent was  heeft ze vanuit de trein een meisje op een pony zien galopperen. Dat leek haar toen het ultieme geluk dat ze zou kunnen  bereiken. Van Susan heeft ze een pony gekregen, bijna dagelijks rijdt ze erop, dan voelt ze zich vrij en gelukkig. De rest van de tijd is ze vooral boos, al ziet ze dat zelf niet zo. Gelukkig laten de mensen om haar heen zich daardoor niet afschrikken. Zo komt het dat Ada langzaam loskomt van haar verleden en zichzelf leert overwinnen.

Hartverwarmend

‘De oorlog die ik eindelijk won’ is een hartverwarmend  boek. Kimberley Brubaker Bradley neemt je mee naar de heftige oorlogsjaren in Engeland, zo anders dan die in Nederland en toch ook zo herkenbaar.  Beklemmend, ontroerend en vol boosheid,  dit kinderboek  steekt menig volwassen boek naar de kroon.

‘Natalia’ van Roxanne Veletzos

De Roemeense Despina en Anton zijn in 1941 al tien jaar getrouwd maar kinderen zijn er niet gekomen. Despina verlangt  enorm naar een kind. Als er in het weeshuis waar haar nicht Maria als vrijwilliger werkt een meisje opgenomen wordt dat door haar ouders op een plein in de stad is achtergelaten, is ze bij de eerste aanblik van het kind helemaal verkocht.  Natalia is weliswaar geen evenbeeld van Shirley Temple, zo had Despina zich haar dochter altijd voorgesteld, de bijna vierjarige kleuter laat echter haar hart smelten. Na een gewenningsperiode van een aantal weken wordt Natalia definitief in het gezin van Despina en Anton opgenomen.  Ondanks de oorlog waarin Roemenië de zijde van Duitsland gekozen heeft, ontbreekt het Natalia de eerste jaren aan weinig bij de welgestelde familie Goza. 

Bombardement

Dat verandert als in 1944 de geallieerden Boekarest beginnen te bombarderen.  Despina vertrekt met Natalia naar het buitenhuis van haar oudste zuster op het platteland. Daar lijkt de oorlog weer ver weg. Alles verandert als Natalia doodziek wordt van het drinken van bedorven bronwater. Hoge koorts teistert haar lichaam, Natalia zal onbehandeld zeker sterven, alleen een kuur penicilline zal haar kunnen redden.  Wanhopig als Despina is, neemt ze haar kind toch weer mee terug naar Boekarest en via haar zwager weten ze het geneesmiddel vanuit Zwitserland te bemachtigen. Het tij keert,  de koorts zakt en Natalia wordt beter. Het tij keert ook voor Roemenië,  de koning sluit zich aan bij de geallieerden, opnieuw zijn er bombardementen, nu door de Duitsers.  Uiteindelijk trekt in 1945 het Sovjetleger Roemenië binnen, de oorlog is voorbij maar de vrijheid lijkt voor Despina, Anton en Natalia verder weg dan ooit.

Waargebeurd

 “In angst en wanhoop dragen wij dit kind over aan God, in de hoop en het vertrouwen dat Hij haar zal redden” , dat is de tekst van het briefje waarmee de joodse moeder van Roxanne Veletzos door haar ouders werd achtergelaten.  Dit gegeven en de liefdevolle opvang in het adoptiegezin Goza zijn de feiten waarop dit grotendeels waargebeurde verhaal is geënt.  De afloop van de roman is fictie, in werkelijkheid trouwde Veletzos' moeder in Roemenië en emigreerden ze naar de VS. ‘Natalia’ is een aangrijpend boek waarin we een welgestelde Roemeense familie volgen gedurende WOII en de Sovjet overheersing.  Achterin de roman foto’s van Despina en Anton en hun adoptiedochter.   

‘Oorlogskind’ van Mechtild Borrmann

Hamburg, januari 1947. Hanno Dietz zwerft door de verwoeste straten van de stad. Op zoek naar voedsel en brandstof.  Met zijn moeder en zusje woont hij in een kleine kamer van hun verder gebombardeerde huis, hun vader is al meer dan vijf jaar vermist.  Het is ijskoud, de kolentreinen rijden niet meer, daar kon je nog wat kolen vanaf stelen, nu ruilt hij de dingen die hij vindt voor voedsel. In een kelder van wat eens een chique huis was treft hij niet alleen hout aan, er ligt ook het lijk van een jonge vrouw.  Weer buiten staat zijn zusje Wiebke op hem te wachten, achter haar schuilt een peuter,  ze kunnen het niet over hun hart verkrijgen het goed geklede jongetje achter te laten en nemen het mee naar huis, naar hun moeder. Zij zal wel raad weten.

Landgoed

Keulen, augustus 1992. Anna viert haar veertigste verjaardag. Ondanks dat ze al vijf jaar gescheiden zijn is haar ex Thomas ook aanwezig.  Bij het opruimen brengt hij het tijdens de oorlog verloren landgoed van haar moeder ter sprake.  Zou haar moeder misschien er toch nog belang bij hebben het landgoed terug te eisen. Na de val van de muur in 1989 hebben meer mensen met succes geprobeerd hun goederen uit het voormalige Oost-Duitsland weer in handen te krijgen. Anna ziet het haar aan alcohol verslaafde moeder niet doen. Hun relatie is problematisch, haar moeder zwijgt als het graf over wat haar tijdens en kort na de oorlog is overkomen. Maar Anna’s nieuwsgierigheid is gewekt, als ze brieven en andere papieren van het landgoed Uckermark vindt besluit ze er in de herfstvakantie, ze is lerares aan een middelbare school, een kijkje te gaan nemen. Het zet haar op het spoor van een ongelooflijke geschiedenis die haar leven voorgoed zal veranderen.

Sprankje hoop

Drie verhaallijnen leiden naar de ontknoping van deze knap geconstrueerde roman. Het verhaal van de familie Dietz met het anonieme pleegjongetje, de gebeurtenissen op het landgoed Uckermarck tijdens en na WOII en de speurtocht van Anna.  Mechtild Borrmann weet historische feiten en fictieve verhaallijnen prachtig te verweven.  Je hebt het gevoel dat je vooral de familie Dietz heel goed leert kennen, de krachtige moeder die niet opgeeft en telkens weer een sprankje hoop ziet en de kansen die zich voordoen benut.  Het boek leest als een detective, je wil weten hoe de vork in de steel zit, wegleggen is geen optie.

‘Een engel in Rome’ van Amy Harmon

Maart 1944, de Via Ardeatina naar Rome.  De jonge priester Angelo komt langzaam bij zinnen. Hij is voor dood achtergelaten door de Nazi’s, zwaar gewond gaat hij in de nachtelijke uren op weg naar Rome.  Daar wacht hem een onaangename verrassing. Eva, de joodse jonge vrouw met wie hij opgegroeid is, is drie dagen daarvoor door de Duitsers meegenomen.  Wanhopig gaat hij op zoek naar haar, half Europa trekt hij door om haar terug te vinden, de twee hebben namelijk een heel bijzondere band.  Angelo, geboren in de VS, komt na het overlijden van zijn moeder in 1929 naar Italië, het land van zijn vaders voorouders.  Als elfjarige, gehandicapte jongen is het erg wennen, de ouders van Eva nemen hem echter liefdevol in hun gezin op. Angelo en Eva groeien op als broer en zus.

Klooster

Eind jaren dertig wordt het allemaal anders, Italië komt in de ban van het fascisme, Mussolini krijgt de macht en de vrijheden van de joodse bevolking worden net als in Nederland steeds verder ingeperkt.  In de jaren erna beginnen de deportaties naar de concentratiekampen in Duitsland en Polen. Eva weet de dans lang te ontspringen,  ze komt naar het klooster waar Angelo woont, weet een baantje te bemachtigen binnen de gemeenschap, zo valt ze niet zo op. In het laatste oorlogsjaar loopt het toch nog mis, voor haar niet de bevrijding maar een transport naar Bergen Belsen.  Angelo kan echter niet zonder haar, met haar viool op de rug volgt hij de terugtrekkende Duitse troepen in de hoop Eva ooit nog terug te zien.

Historisch

Veel romans zijn er over de Tweede Wereldoorlog geschreven, niet vaak spelen ze in Italië. ‘Een engel in Rome’ laat zien dat ook daar een wrede strijd gestreden is, dat er mensen in de katholieke kerk waren die hun leven op het spel zetten om joodse landgenoten uit de handen van de Nazi’s te redden.  En dat alles nog ingewikkelder was  vanwege Mussolini’s bondgenootschap met Duitsland.  Hoewel deze roman fictie is, zijn veel van de beschreven gebeurtenissen wel historisch waar. Deze  boeiende oorlogsroman is het Nederlandse debuut van de in de VS al veel gelezen auteur.

‘De vrouwen van Lingenfels’ van Jessica Shattuck

Marianne von Lingenfells is de aangetrouwde nicht van de gravin die het kasteel van Lingenfels bewoont.  Zij en haar man fungeren als gastvrouw en gastheer voor het komende dankfeest dat in november 1938 gehouden wordt. Het dankfeest is een jaarlijkse traditie waar de gravin als  vrouw van de wereld graag de beau monde uitnodigt. Marianne is dagen in touw om het dankfeest te organiseren, haar man Albrecht heeft niet veel interesse voor de feestelijkheden, hij houdt zich als criticus van Hitler meer bezig met de politieke ontwikkelingen in Duitsland. Een aantal van zijn medestanders is op het feest aanwezig, daaronder Martin Constantine Flederman [ bijgenaamd Connie] tot wie Marianne zich sterk aangetrokken voelt. Connie heeft zijn jonge zwangere vriendin Benita bij zich. Ook medestander Pietre Grabarek is die avond aanwezig. De drie mannen zweren trouw aan elkaar en beloven het Hitler zo moeilijk mogelijk te maken. Mocht hen drieën iets overkomen, dan zal Marianne de verantwoordelijkheid voor de vrouwen op zich moeten nemen.

Schuldig

Het wordt 1945, Albrecht en de twee andere mannen zijn  in de oorlog om het leven gekomen, Marianne voelt het als haar plicht voor Benita en voor  Ania de vrouw van Grabarek te zorgen. Maar eerst zal ze die twee moeten vinden,  de oorlog heeft hen uit elkaar gedreven, na een lange zoektocht komt Marianne de twee vrouwen op het spoor.  De hereniging roept allerlei vragen op.  Zijn de vrouwen wel wie ze beweren te zijn? Vertellen ze de waarheid over hun verleden? Zal Marianne ooit de waarheid te horen krijgen over hun lotgevallen?  Marianne voelt zich niet alleen verantwoordelijk voor hen, ze voelt zich ook vreselijk schuldig over hetgeen Hitler en zijn aanhangers de wereld hebben aangedaan. Een schuld die bijna te zwaar is om mee te leven.

Nazipartij

De Amerikaanse auteur Jessica Shattuck is een kleindochter van Duitse grootouders.  Ze was ronduit geschokt toen ze hoorde dat haar grootouders lid waren van de Nazipartij, haar lieve grootmoeder met zo’n verschrikkelijk verleden. Toch was het die keuze van haar grootmoeder die haar het plan deed opvatten een roman over die tijd te schrijven. Een roman over onmogelijke keuzes in een verschrikkelijke tijd en over de desastreuze gevolgen daarvan. 

‘De oorlog die mijn leven redde’ van Kimberley Brubaker Bradley

Afgelopen week was het de Week van de Alfabetisering. In die week wordt aandacht gevraagd voor laaggeletterdheid en taalverwerving. Het boek van deze week sluit daar naadloos bij aan. Het meisje Ada woont met haar moeder en jongere broertje James in Londen op driehoog in een armoedig appartement. Ada heeft een klompvoet en haar moeder houdt haar daarom verborgen voor de wereld. Ze mag het huis niet uit, ze mag niet naar school, ze mag niets en is geheel afhankelijk van haar broertje James.  Alles wat ze van de wereld kent is wat ze door het raam van hun kamer kan zien en wat haar broertje haar kan vertellen, verder reikt haar kennis niet.

Evacuatie

Als in 1939 de Tweede Wereldoorlog uitbreekt worden na verloop van tijd alle kinderen uit Londen geëvacueerd naar het platteland. Ada ziet haar kans schoon en vertrekt samen met haar broertje maar zonder de toestemming van hun moeder naar Kent.  Daar worden ze geplaatst bij juffrouw Susan Smith. En langzaam komt Ada tot bloei. Susan heeft al snel door dat Ada veel, zelfs eenvoudige begrippen niet kent, heel geduldig legt ze Ada van alles uit.  Hoe je een knoop aan moet zetten bijvoorbeeld. Het eerste wat Susan dan uitlegt is wat een naald is, wat een draad is, hoe je de draad in de naald doet en hoe je vervolgens met steekjes de knoop kan bevestigen. Ondanks Ada’s wantrouwen tegen volwassenen, haar moeder heeft haar niet alleen binnengehouden maar ook fysiek mishandeld, groeit er toch een vertrouwensband tussen Ada en Susan.  Maar kan Ada altijd in Kent blijven? Ze zou het graag willen maar de angst voor een terugkeer naar haar moeder is nooit ver weg.

Vlag en wimpel

‘De oorlog die mijn leven redde’ is een jeugdboek en geschikt voor kinderen vanaf 10 jaar. Het boek heeft in de VS een Honor Medal gekregen, de Amerikaanse Vlag en Wimpel voor een titel dat net niet het beste boek van het jaar is. En al is het een jeugdboek, het is ook zeer lezenswaardig voor volwassenen, er zitten zoveel lagen in die kinderen zeker zullen ontgaan maar iedereen met interesse voor de problematiek van laaggeletterdheid zeker aan zullen spreken. 

‘Het dameskoor van Chilbury’ van Jennifer Ryan

In Chilbury [Kent, Engeland]  is er door het uitbreken van de Tweede wereldoorlog een grote leegloop van mannen. Elke man die recht van lijf en leden is, is opgeroepen door het leger,  de vrouwen blijven achter om het dorp te runnen.  Als de dominee dan besluit het kerkkoor op te doeken omdat er geen bassen en tenoren meer zijn, komen de vrouwen in opstand. Ze besluiten zelf het kerkkoor in stand te houden en met behulp van een muzikale nieuwkomer  wordt het koor binnen de kortste keren weer een volwaardig vrouwenkoor.  Maar dat is niet alles wat er speelt in het dorp.

Bombardement

Zo is er de onderlinge strijd tussen de dorpsverpleegster en de vroedvrouw.  De eerste is plichtsgetrouw en bijzonder kundig. De tweede is ook zeer kundig maar iets minder nauwgezet, de vroedvrouw is namelijk best in voor een kleine omkoperij, als ze ergens voordeel uit kan slaan zal ze dat zeker niet laten. En dan is daar de wrede oud-brigade generaal die zijn oudste zoon verliest bij oorlogshandelingen boven de Noordzee.  Nu heeft hij alleen nog maar twee dochters die zijn adellijke bezit niet kunnen erven.  Gelukkig is zijn vrouw zwanger van hun vierde kind, mogelijk wordt dat de nieuwe erfgenaam.  Het koor en alle andere verwikkelingen vallen echter in het niet bij het grote bombardement dat hun kleine dorp treft.  Zal het koor de vrouwen sterken en de kracht en moed geven door te gaan?  Of is dit het definitieve einde van een toch al gehavende dorpsgemeenschap?

Vijf stemmen

Jennifer Ryan vertelt het verhaal aan de hand van vijf verschillende stemmen uit het dorp. De vroedvrouw Edwina Paltry [ brieven] , de dorpsverpleegster Mrs. Tilling [ dagboek], de tieners Venetia en Kitty Winthrop, dochters van de brigade-generaal en de jonge oorlogsevacuee Silvie zijn vijf stemmen die elk vanuit een ander perspectief de zomer van 1940 beschrijven.  Dat levert een bijzondere roman op met nadruk op de bijzondere rol die vrouwen in WOII in Engeland speelden. 

‘Met andere ogen’ van Kate Breslin

In 1917, het derde jaar van de Eerste Wereldoorlog gaat in Engeland alle aandacht uit naar de duizenden jonge mannen die op de slagvelden van het Europese vasteland hun leven riskeren en voor de vrijheid vechten.  Jack Benningham, erfgenaam van een groot landgoed op het platteland, is recht van lijf en leden maar weigert aan de strijd mee te doen.  Dat roept grote minachting op bij zijn leeftijdgenoten, hij wordt door zijn laffe houding met de nek aangekeken. Wat zij niet weten is dat Benningham een dubbelrol speelt, met zijn wilde reputatie en hoge afkomst heeft hij toegang tot kringen waar velen geweigerd zouden worden. Zijn taak is Duitse spionnen op Brits grondgebied op te sporen en te ontmaskeren.

Witte veer

Grace Mabry behoort tot dezelfde hoge kringen maar zij heeft heel andere keuzes gemaakt. Zij doet er alles aan om de Britse troepen te steunen, haar eigen broer vecht aan het front in Frankrijk, maar is als suffragette ook actief voor vrouwenemancipatie. Mannen als Jack Benningham maken haar razend, de slappe houding, de ‘zogenaamde’ gewetensbezwaren,  doen haar besluiten actie te ondernemen tegen lui als Benningham.  Eén van de acties is het overhandigen van een witte veer, het teken van lafheid. Grace dringt  binnen bij een chique gemaskerd bal, deelt witte veren uit  en komt oog in oog te staan met Benningham. Ook hij krijgt een veer aangereikt , Grace kan echter niet voorzien welke verstrekkende gevolgen deze daad zullen hebben.  Al snel komt ze erachter dat de oorlog veel dichter bij huis is dan ze ooit gedacht had. 

Romantiek

Kate Breslin werkte jarenlang in een boekhandel. Ze publiceerde eerder poëzie, reisverhalen en de roman ‘Als je nu blijft zwijgen’. Ze woont met haar gezin in de buurt van Seattle. Breslin zet in ‘Met andere ogen’ in een setting als van Downton Abbey een verhaal vol  romantiek, spionage, complotten en verdachtmakingen voor het voetlicht. Goed voor een paar uur heerlijk leesplezier. 

‘Sara, het meisje dat op transport ging’ van Lody van de Kamp

De jonge joodse Sara wordt samen met haar zusje Mirjam op transport gezet.  Vanuit Kleve gaan ze in 1938 met honderden andere kinderen richting Engeland.  Haar moeder en kleine broertje blijven achter, haar vader was al ‘verdwenen’.  De trein is overvol en Sara zit vol verzet. Samen met haar zusje is ze van school geplukt, haar moeder stond met twee koffertjes buiten school op hen te wachten. Het afscheid op het station is hartverscheurend, haar moeder vraagt Sara goed op haar zusje te passen. In de trein worden de kinderen getroost door Mevrouw Wijsmüller, een Nederlandse vrouw die het transport hoogstpersoonlijk bij Eichmann bedongen heeft.  Zij zal het transport tot aan Hoek van Holland begeleiden.

Nijmegen

Op het station van Nijmegen voltrekt zich voor de zusjes een tweede ramp,  Sara en Mirjam worden gescheiden.  Sara mag doorreizen naar Engeland, Mirjam is te jong, alleen kinderen ouder dan twaalf jaar mogen de oversteek maken. Sara is in alle staten, boos, verdrietig, bang, opstandig. Maar ze heeft geen keuze, zonder haar zusje komt ze in Londen aan en wordt daar opgevangen door een oom en tante. Lang kan ze daar niet verblijven, als de bombardementen uitbreken wordt ze samen met leeftijdgenoten naar het platteland geëvacueerd.  Al die tijd onwetend over het lot van haar familie. De hele oorlog verblijft Sara op het platteland, in 1945 keert ze terug naar Londen in de hoop haar familie terug te vinden.  Langzaam maar zeker dringt de gruwelijke waarheid  tot Sara door.  Met vallen en opstaan weet ze een leven voor zichzelf op te bouwen maar de herinneringen zullen nooit verdwijnen.

Kindertransporten

Lody van de Kamp schetst in korte, bondige hoofdstukjes het leven van Sara. In heldere taal en met veel kennis van zaken beschrijft  hij op meeslepende wijze het leven van Sara over een periode van vijftig jaar waarbij de periode van 1938-1948 de hoofdmoot vormt. Sara is een zelfbewuste, opstandige tiener die in bijzondere omstandigheden opgroeit. 

Het is geen waar gebeurd verhaal maar berust wel op feiten die zich rond de kindertransporten afspeelden.  Truus Wijsmüller heeft met de door haar georganiseerde transporten de levens van 10.000 joodse kinderen weten te redden. Van de Kamp is rabbijn,  heeft zijn opleiding in Engeland en Zwitserland genoten.  Eerder verschenen van zijn hand de romans ‘Oorlogstranen’, ‘Weeskinderen’en ‘Alleen’. Ook publiceert hij in dag- en weekbladen.  

‘Gevangen vogel’ van Ria Lazoe

Het is augustus 1944, de dertienjarige Nina woont met vader en moeder in Amsterdam, haar grote broer verblijft in Utrecht bij hun grootvader.  Vier dagen voor haar verjaardag is ze met tante Mieke al haar verjaardagscadeau gaan kopen. Als ze hun straat inlopen zien ze een Duitse politieauto voor hun portiekwoning staan.  De schrik slaat ze om het hart als ze zien dat zowel vader als moeder worden afgevoerd. Toch heeft vader kans gezien een boodschap achter te laten: “ga naar je oom Jan”.

Twente

Veel tijd om na te denken heeft Nina niet, ze vertrekt samen met tante Mieke naar Twente om bij Oom Jan te gaan wonen. Daar verzorgt ze haar neefje Hansje en mag ze de afgerichte valk laten vliegen. Maar het mooist is dat ze een echte vriendin krijgt, Siri, de dochter van de gravin die in het nabijgelegen kasteel woont.  Samen beleven ze de laatste zware maanden van de oorlog waarin niet iedereen is wie hij voorgeeft te zijn.

Ontroerend

Ria Lazoe heeft met dit tienerboek een goed gedocumenteerd oorlogsverhaal geschreven. Ontroerend zijn de fragmenten waarin de angsten en onzekerheden van Nina worden beschreven.  Het boek speelt rond Huize Almelo in dezelfde plaats, helaas wordt die naam in het boek niet gebruikt.

‘Als je het licht niet kunt zien’ van Anthony Doerr

Saint Malo, Bretagne augustus 1944.  De zestienjarige blinde Marie-Laure LeBlanc zit op de vijfde verdieping van een huis in de binnenstad van Saint Malo. De rest van Bretagne is met D-day al bevrijd van de Duitsers, in Saint Malo hebben ze stand weten te houden.  Marie Laure is vier jaar gelden, na de inval van de Duitsers,  met haar vader vanuit Parijs naar de westkust gevlucht, ze hebben onderdak gevonden bij een oudoom.  Op hun vlucht hebben ze een kostbaarheid uit het Natuurhistorisch Museum waar haar vader werkt meegenomen.

Radiospecialist

Werner Pfennig en zijn zusje Jutta groeien ouderloos op in een Duits mijnstadje. Al snel blijkt dat Werner aanleg heeft voor techniek, hij komt terecht in een opleidingsinstituut van de Hitlerjugend en wordt geschoold als radiospecialist. Na omzwervingen langs het front in  heel Europa is hij in augustus 1944 ook in Saint Malo aanbeland.  Hij heeft veel meegemaakt en vraagt zich steeds meer af of hij zijn kennis van de radiotechniek nog wel ten dienste van het Duitse Rijk wil stellen.  Hij bevindt zich in een gevorderd hotel als die avond de bombardementen door de geallieerden het grootste deel van Saint Malo zullen vernietigen en de wegen van Marie Laure en Werner elkaar gaan kruisen.

Literaire prijzen

Anthony Doerr is met dit boeiend vertelde verhaal van twee jonge mensen in barre omstandigheden,  genomineerd voor de Amerikaanse prestigieuze Nationale Book Award. Het boek  heeft ook een nominatie gekregen voor de Andrew Carnegie Medal, de prijs voor de beste historische roman van de gezamenlijke Amerikaanse Bibliotheken in samenwerking met de bekende Carnegie Stichting. De filmrechten voor het zijn inmiddels verkocht. 

‘Mijn vader was een NSB’er’ van Elmer den Braber

Het is deze dagen zeventig jaar geleden dat Nederland is bevrijd van de Duitse bezetting.  De geallieerden werden juichend binnengehaald,  een zwarte bladzijde in de geschiedenis werd omgeslagen.  De Duitsers waren weliswaar vertrokken, de Nederlanders  die met de Duitsers samen hadden gewerkt, veelal aangesloten bij de NSB,  werden massaal opgepakt en geïnterneerd.  Zeker 300.000 mensen werden aangehouden, 150.000 strafzaken werden gevoerd, 14.000 mensen werden veroordeeld, 145 keer werd de doodstraf uitgesproken die 42 keer ook echt werd uitgevoerd.

Verzwegen verleden

En zoals het vaak gaat in de geschiedenis, de kinderen van de ‘foute mensen’ werden met de nek aangekeken, beschimpt, uitgescholden en  genegeerd. Ook de 17-jarige Elsa Aaldering verkeert in die akelige omstandigheid.  Haar vader is na zijn arrestatie om het leven gekomen, het gezin blijft ontredderd achter. Als ook het contact met haar hartsvriendin Anna wordt verbroken, besluit Els het verleden radicaal achter zich te laten.  Samen met haar grote liefde Willem bouwt ze een nieuw leven op, nooit wordt nog over haar geschiedenis gesproken. Tot de dag waarop ze in de herfst van haar leven een familiefeestje geeft  en beseft dat de waarheid niet langer verzwegen kan worden.

Maarten van Rossem

De debuutroman van Elmer den Braber is gebaseerd op ware feiten en verhaalt inlevend het leven van een NSB-kind.  Maarten van Rossem geeft in het uitgebreide voorwoord een verhelderend beeld van de positie van de NSB’ers voor, in en kort na de oorlog. Achter in het boek een lijstje met feiten, foto’s en enkele verhalen van kinderen uit NSB families. 

‘De verhalenvertelster’ van Jodi Picoult

Sage Singer, 25 jaar oud, leidt een teruggetrokken leven. Ze werkt in een  bakkerij, heeft weinig vrienden, het door haar veroorzaakte auto-ongeluk dat haar moeder het leven kostte, heeft haar psychisch onherstelbaar beschadigd.  Het rustige leven in de bakkerij doet haar goed.  In de winkel leert ze Josef Weber kennen, een oudere man die haar uit haar isolement weet te halen.  De vriendschap die ze sluiten neemt echter een dramatische wending als Josef  haar bekent dat hij een SS officier in Nazi-Duitsland was. Hij lijdt daar nu zeer onder en vraagt Sage hem te helpen zijn leven te beëindigen.

Holocaust

Met een grootmoeder die de Holocaust heeft overleefd, weet Sage nauwelijks wat ze met Josef aan moet. Uiteindelijk meldt ze zich bij  het Ministerie van Justitie waar ze in contact komt met de charismatische nazi-jager Leo Stein.  Hij duikt in het verleden van Josef met dramatische gebeurtenissen als gevolg. 

Toptitel

Het nieuwste boek van Jodi Picoult komt als Toptitel de Bibliotheek binnen. Toptitels zijn boeken waarvan verwacht  wordt dat ze een groot lezerspubliek aan zullen spreken.  Kort na verschijnen zijn ze al in de Bibliotheek te leen, wekelijks komen  er nieuwe bij.  Toptitels kunnen gratis geleend worden, ook kunnen ze worden gereserveerd.  Klik hier voor een overzicht van de Toptitels van dit moment. 

‘De Wertheims’ van Silvia Tennenbaum

In Frankfurt am Main wordt jaarlijks de actie ‘Frankfurt liest ein Buch’ gehouden, te vergelijken met Nederland Leest. In april 2012 stond het boek ‘Die Strassen von gestern’ centraal. Op zeventig locaties in de stad werd uit het in 1981 geschreven boek gelezen. Het boek was in één klap weer wereldberoemd en werd al snel in het Nederlands vertaald. Mei dit jaar kwam het onder de titel ‘De Wertheims’ uit, inmiddels is het al aan de vierde druk toe.

Wereldoorlogen

De joodse Silvia Tennenbaum stamt zelf uit de Wertheim familie, het is dus haar eigen geschiedenis en dat van haar vele familieleden die ze heeft beschreven.  De Wertheims hebben veel invloed in het Frankfurt van voor de Eerste Wereldoorlog, ze zijn bezig met handelen, doen veel aan kunst en cultuur en hebben de nodige bezittingen. De Eerste Wereldoorlog verandert daar niet veel aan, pas in de aanloop naar de volgende grote oorlog besluiten veel familieleden Duitsland te verlaten. Soms gedwongen, soms vrijwillig. Voor velen van de familie is het de ontsnapping aan een zekere dood in de concentratiekampen, maar helaas niet voor iedereen.

Familie-epos

Tennenbaum, zelf in 1936 met haar ouders naar Zwitserland vertrokken en twee jaar later doorgereisd naar de VS, sleept je mee in dit grootse familie-epos dat te vergelijken is met het in dezelfde tijd spelende ‘De Buddenbrooks’ van Thomas Mann. Een boek dat je niet licht vergeet, een boek waarin de geschiedenis van het Duitsland rond de Wereldoorlogen wordt gekoppeld aan een familieverhaal, “een mooie combinatie”, aldus Trouw.