‘Onder de mensen’ van Mathijs Deen

Als maker van Boek van de Week heb ik zo mijn voorkeuren. Eén daarvan is de schrijver Mathijs Deen. Elk boek van hem is wat mij betreft raak. Of het een Waddenthriller is of een roman als ‘Onder de mensen’’, Deen pakt mij in met zijn korte bondige taal, zijn verhaallijnen, de sfeer en bijzondere karakters.  ‘Onder de mensen’ is niet echt recent, toch wil ik er, op de valreep van dit jaar, aandacht aan besteden. 

Contactadvertentie

Jan is een stoere, stugge boer op het Groninger platteland. Zijn boerderij ligt vastgeplakt aan de zeedijk, hoog vanuit de schuur kun je de zee zien. Hij woont er alleen, zijn ouders zijn bij een auto-ongeluk in Oostenrijk om het leven gekomen. Jan wil niet langer in zijn eentje de diepvriesmaaltijden eten die zijn moeder voor haar vertrek naar Oostenrijk voor hem klaargemaakt heeft. In zijn eentje de tachtig hectare graan en bieten verbouwen en oogsten. Jan wil gezelschap, Jan wil seks en als het even kan, ook een kind. Een opvolger.  Jan onderneemt actie, het is de jaren tachtig, datingsites bestaan niet en ook ‘Boer zoekt vrouw’ moet nog uitgevonden worden. Hij zet daarom een contactadvertentie in een landelijke krant. 

Dicht bij de zee

Irene werkt op de afdeling kleine advertenties. Niet dat dit haar droombaan is. Na een documentatieopleiding heeft ze eerst een relevante baan gehad. Haar contract is echter niet verlengd, nu zit ze bij de krant. Ze ziet Jans advertentie binnenkomen en het eerste wat ze denkt is dat zij daar zou willen wonen. Aan de dijk, dicht bij de zee. Dus wat doet ze, ze schrijft als vier verschillende persoonlijkheden brieven aan Jan. Mochten er reacties van anderen binnenkomen, zal ze die zeker tegenhouden, ze is ervan overtuigd dat Jan één van de vier dames zal kiezen. 

Vastbesloten

Dat klopt en Irene reist als de standvastige en enigszins nukkige Wil met de trein naar Groningen.  Het is heel ongemakkelijk als ze samen in de restauratie zitten, Wil dringt eropaan dat Jan haar mee naar de boerderij neemt. Ze is niet benieuwd naar Jan, niet naar het huis, nee, ze wil de zee zien.  Want daar is het haar om te doen! Dat Jan iets anders zoekt, daar maalt ze niet om, Wil is vastbesloten in Groningen te blijven.

‘Schokland’ van Saskia Goldschmidt

Femke bestiert met haar moeder Trijn en grootvader Zwier de veeboerderij Schokland op het Hogeland in Groningen.  De gaswinning en de daarbij horende  aardbevingen hebben al heel wat schade aan hun bedrijf toegebracht, een deel is zelfs onbewoonbaar.  De experts die de schade moeten berekenen laten het echter afweten. Ze traineren als een soort ontmoedigingsbeleid de afhandeling van de schade, vooral de complexe zaken laten ze liggen. Op de boerderij knettert het tussen moeder en dochter. Moeder Trijn is voorstander van een zakelijke efficiënte bedrijfsvoering met schaalvergroting als uitgangspunt, dochter Femke die het bedrijf op termijn zal overnemen wil de biologische weg inslaan. Zij is enorm goed met dieren, niet zo goed met mensen. Grootvader Zwier is vooral verbitterd en boos, hij wijt het voortijdige overlijden van zijn vrouw aan alle commotie rond de aardbevingen.

Biologisch

Als de boerderij van buurman Fokko met de grond gelijkgemaakt wordt lijkt alles in een stroomversnelling te raken.  Fokko heeft zich uit laten kopen maar het geld is lang niet genoeg om alle schulden te betalen. De stemming op het Schokland wordt er door deze wetenschap niet beter op, de angst dat het hen ook zal overkomen is levensgroot. Moeder Trijn probeert de heren van de instanties te vriend te houden, Femke wil er liever dwars tegenin. Ze wordt daarbij gesteund door een jonge boerin die een boerderij van een natuurorganisatie beheert. Met haar kan ze praten over haar plannen om biologisch te gaan. Samen gaan ze naar protestbijeenkomsten, ze raken bevriend en vinden elkaar  al snel meer dan aardig.  Maar houdt de relatie stand in een tijd dat ieder onder hoogspanning staat?  Of zijn de aardbevingen allesbepalend in de onderlinge relaties van de Hogelanders.

Kort en bondig

Goldschmidt begint het verhaal in februari 2017. Een jaar lang volgen we Femke, haar moeder, grootvader en de andere Hogelanders waarbij de stem van Femke het sterkst spreekt. Haar natuurbeschouwingen zijn heel beeldend,  de dialogen zijn meest kort en bondig.  Goldschmidt heeft om dit boek te schrijven gedurende twee jaar langere periodes op het Groninger platteland gewoond.  Ze werkte mee op een boerderij, ging naar protestbijeenkomsten en sprak vele betrokkenen.  ‘Schokland’ is dan ook met veel kennis van zaken geschreven en getuigt van een grote interesse voor de Groningers en de aardbevingsproblematiek.