‘Wat kom jij hier doen?’ van Huub Keijbets

De opvang van asielzoekers en gevluchte Oekraïners is een heet hangijzer in veel plaatsen in Nederland. De hartverwarmende acties in Lemelerveld en Ommen waar de handen uit de mouwen worden gestoken vinden lang niet overal navolging. Maar hoe gaat dat nu precies in zijn werk. Wat doen COA en IND. Wat zijn hun criteria? Huub Keijbets werkte van 2001-2021 als vrijwilliger met vluchtelingen, asielzoekers en illegalen. Niet alleen zijn eigen impressies deelt hij met de lezer, met een kort overzicht van de opvang door de jaren heen maakt hij duidelijk hoe en waarom de opvang er is. 

Verblijfsvergunning

De eerste tien jaar werkt hij met mensen die al een verblijfsvergunning hebben. Samen met de beroepskrachten van Vluchtelingenwerk Nederland helpt hij ze op weg. Allereerst met huisvesting, het inrichten van een woning, aanvragen uitkering, het krijgen van een zorgverzekering, afsluiten contract energieleverancier. “Een lange mars door de Nederlandse bureaucratie”, aldus Keijbets. 

Surplace

De laatste tien jaar zijn het vooral de illegalen die hij bijstaat. Asielzoekers wier verzoek is afgewezenen en daarom illegaal zijn. Omdat het vluchtverhaal niet consistent was. Omdat er sprake zou zijn van een ‘surplace’ bekering van het geloof dan wel van de seksuele voorkeur. Met andere woorden, de aanvrager geeft alleen maar voor bekeerd te zijn omdat hij weet dat hij in zijn land van herkomst daarvoor vervolgd zou worden. Omdat de aanvrager niet de datum kan noemen waarop zijn ouders vermoord zijn. Dat hoor je toch te weten. Er lijkt sprake van willekeur, de aanvrager is zich er bovendien niet van bewust dat de IND'er die tegenover hem zit een geroutineerde interviewer is. 

Zieke vader

Soms is het heel terecht dat een aanvraag afgewezen wordt. Veiligelanders of jonge asielzoekers die door hun ouders gestuurd zijn om de weg voor de familie vrij te maken. Soms ook komt Keijbets erachter dat hij voorgelogen is. Dat iemand naar zijn zieke vader gaat terwijl die al vermoord was. Het schrijnendst zijn echter de werkelijke vluchtverhalen, hoe wreed en verdrietig is het om voor je veiligheid je eigen land te moeten ontvluchten. 

Keijbets verduidelijkt, maakt kritische kanttekeningen, verbaast en verwondert zich en is in een aantal gevallen gewoon boos over de gang van zaken. Het boek is al met al een verhelderend kijkje over de achterkant van de opvang waar we vaak geen weet van hebben.

‘De Batavier’ van Ted Polet

Jonge dertiger Mark Schouten moet zijn zeemansleven gedwongen opgeven. Een darmkwaal dwingt de stuurman aan wal te blijven, het is niet de eerste tegenslag in zijn leven. Als tiener verliest hij zijn ouders en zusje bij een brand, hij wordt in huis genomen door zijn oom Ko, een ruwe zeeman met het hart op de juiste plek. Het is oom Ko die hem aanmoedigt naar de zeemansschool te gaan. Al snel blijkt dat Mark talent heeft voor het zeemansbestaan. De darmafsluiting en de onfortuinlijke nasleep daarvan dwingen hem echter zijn toekomst opnieuw te bepalen.

Testament

Zoals wel vaker gebeurt, komt pech niet alleen, in dezelfde periode overlijdt zijn oom Ko.  Ruim na de begrafenis krijgt Mark post van een notaris. Of hij langs wil komen, hij is opgenomen in het testament van zijn oom.  Met weinig verwachtingen gaat Mark ernaar toe. Tot zijn grote verbazing erft hij een groot aantal huizen, met behulp van de notaris kan hij er via een beheersstichting royaal van leven. Mark koopt vervolgens een oude tweemaster, knapt het schip op en vertrekt voor een lange reis naar de Middellandse Zee.

Leila

Griekenland en Turkije zijn de bestemming. Hij raakt er ongewild betrokken bij de hulp aan bootvluchtelingen, hij vist meer dan twintig drenkelingen uit zee. Onder hen is Leila, een jonge kinderarts uit Aleppo. Mark valt als een blok voor haar. Een week zijn ze bij elkaar, daarna scheiden hun wegen. Zij gaat naar een opvangkamp bij Athene, Mark keert uiteindelijk terug naar Nederland. Vergeten kan hij haar niet en hij blijft pogingen doen om haar terug te vinden.

Heldhaftig

‘De Batavier’ is in de eerste plaats een stoer zeemansboek. De vele scheepstermen ( er staat een verklarende lijst achterin het boek) geven je het gevoel mee te reizen op de tweemaster. Daarnaast geeft het een goed beeld van de vluchtelingencrisis in Griekenland. Het gesol met asielzoekers, de mensonterende omstandigheden in de vluchtelingenkampen, de invloed die het heeft op de plaatselijke bevolking wordt op een zeer betrokken wijze verteld. Het verhaal van Leila is schrijnend, haar moed en heldhaftige doorzettingsvermogen worden met liefde weergegeven.  Deze roman leest als een spannend jongensboek, het liefdesverhaal is boeiend, kortom een boek om in één ruk  uit te lezen.

‘En de akker is de wereld’ van Dola de Jong

Soms ga je op vakantie en heb je geen gelegenheid veel boeken mee te nemen. Dan is de  e-book  service van de bibliotheek een uitkomst. Met je betaalde abonnement van de lokale bibliotheek kun je maximaal 10 boeken downloaden.  Wel handig om te weten is dat je ze niet zelf weer af kunt voeren van je boekenplank, ze blijven er drie weken op staan.  Neem daarom niet gelijk tien titels in gebruik, als het tegenvalt zit je eraan vast en moet je wachten tot de vervaldatum voor je nieuwe kunt binnenhalen. Voordeel van deze service is dat je eens heel andere titels onder ogen krijgt. Zo las ik het boek ‘En de akker is de wereld’ van Dola de Jong. Vroeger had ik wel eens een jeugdboek van haar gelezen, deze titel uit 1948 was me echter onbekend.  Een aangrijpend boek, als eerste gelezen tijdens een vakantie, een boek dat lang in je gedachten blijft.

Dorre akker

Eind jaren dertig vertrekken Lies en Aart met een woonwagen vanuit Nederland richting Tanger. Beducht voor het naderende Nazigevaar pikken ze her en der in Europa ouderloze joodse kinderen op en belanden zo in Noord-Afrika.  Daar huren ze een droge akker die ze samen met de kinderen eindeloos bewerken, tevergeefs hopend op een goede oogst. Uitgelachen en nauwelijks getolereerd door de plaatselijke bevolking komt er aan de schier vruchteloze arbeid geen einde.  Maar dan wordt Aart door de politie opgepakt en neemt één van de oudste kinderen, de tiener Hans, de touwtjes in handen.  Het lijkt dat het lot hen nu weer toelacht maar niets is minder waar.

Tanger en New York

Dola de Jong, zelf joods, vlucht in het voorjaar van 1940 met haar verloofde Jan Hoowij naar Tanger.  Op 9 mei 1940 trouwen ze daar.  Tanger is een havenstad onder internationaal protectoraat, het krioelt er van de vluchtelingen en van Duitse spionnen. Een jaar na hun aankomst kunnen Dola en haar man mee met een passagiersschip naar New York. Daar schrijft ze haar eerste boek over de oorlog, The Level Land, een kinderboek over een Nederlands gezin dat een Joods vluchtelingetje uit Duitsland opneemt. Het boek wordt alom geprezen in de VS. In 1948 volgt het boek ‘En de akker is de wereld’.  In de e-bookversie is een uitgebreide biografie van Dola de Jong opgenomen.

‘Het huis met de Judasboom’ van Laura McVeigh

Soms heeft een boek niet zo’n aansprekende omslag.  De tekst “indrukwekkende roman over oorlog, veerkracht en hoop” en de aanbeveling  “een verhaal dat doet denken aan ‘De vliegeraar” op de voorkant waren de reden het boek toch op te pakken. Een goede keuze, bleek al snel. Het verhaal dat hoofdpersoon Afsana vertelt houdt de aandacht van begin tot eind vast.  Afsana is zes als de Sovjettroepen zich terugtrekken uit Afghanistan. Samen met haar ouders, drie oudere kinderen en een jonger broertje woont ze in een prachtig huis in Kaboel. Het huis is van de vriend van haar vader Arsalan,  hij wordt kort na de terugtrekking van de Sovjets dood aangetroffen. Dat is het teken voor de ouders, liberaal en beiden gestudeerd aan de universiteit, om te vluchten, het gezin vertrekt naar de grootouders van Afsana die in de bergen wonen.

Bergdorp

Daar is het erg wennen, de bergbewoners hebben een totaal ander levensritme, vooral Afsana’s in Kaboel geboren moeder moet vaak slikken. Maar Afsana is een kind en past zich snel aan. Aanvankelijk voelt ze zich heel vrij. De geruchten over de Taliban worden echter steeds sterker, als deze strijders het bergdorp bezoeken en hun wrede gezicht laten zien, slaat het gevoel van vrijheid al snel om in grote angst. Niemand durft zich nog uit te spreken over kwesties, helemaal niet als grote broer Javad zich het hoofd op hol laat brengen door de plaatselijke talibanleraar. Opnieuw moet er gevlucht worden, Afsana, inmiddels vijftien, belandt uiteindelijk in de Trans Siberië Express. Op zoek naar vrijheid begint ze het verhaal te schrijven zoals het haar en haar familie is overkomen.

Wreed

Auteur Laura McVeigh  is jarenlang voorzitter geweest van PEN International, de wereldwijde organisatie ter verdediging van de vrijheid van meningsuiting en bevordering van de literatuur, heeft gewerkt als hoofd van het Global Girls Fund en is hartstochtelijk pleitbezorger voor onderwijs aan meisjes.  In deze hoedanigheden heeft ze inspiratie opgedaan voor haar debuutroman ‘Het huis met de Judasboom’. Het boek grijpt je aan,  soms lijkt het een koortsachtige droom die niet waar kan zijn. Afsana’s werkelijkheid, wreder dan je voor mogelijk houdt, is het lot van veel vluchtelingen en blijft tot de dag van vandaag actueel.  

‘Sara, het meisje dat op transport ging’ van Lody van de Kamp

De jonge joodse Sara wordt samen met haar zusje Mirjam op transport gezet.  Vanuit Kleve gaan ze in 1938 met honderden andere kinderen richting Engeland.  Haar moeder en kleine broertje blijven achter, haar vader was al ‘verdwenen’.  De trein is overvol en Sara zit vol verzet. Samen met haar zusje is ze van school geplukt, haar moeder stond met twee koffertjes buiten school op hen te wachten. Het afscheid op het station is hartverscheurend, haar moeder vraagt Sara goed op haar zusje te passen. In de trein worden de kinderen getroost door Mevrouw Wijsmüller, een Nederlandse vrouw die het transport hoogstpersoonlijk bij Eichmann bedongen heeft.  Zij zal het transport tot aan Hoek van Holland begeleiden.

Nijmegen

Op het station van Nijmegen voltrekt zich voor de zusjes een tweede ramp,  Sara en Mirjam worden gescheiden.  Sara mag doorreizen naar Engeland, Mirjam is te jong, alleen kinderen ouder dan twaalf jaar mogen de oversteek maken. Sara is in alle staten, boos, verdrietig, bang, opstandig. Maar ze heeft geen keuze, zonder haar zusje komt ze in Londen aan en wordt daar opgevangen door een oom en tante. Lang kan ze daar niet verblijven, als de bombardementen uitbreken wordt ze samen met leeftijdgenoten naar het platteland geëvacueerd.  Al die tijd onwetend over het lot van haar familie. De hele oorlog verblijft Sara op het platteland, in 1945 keert ze terug naar Londen in de hoop haar familie terug te vinden.  Langzaam maar zeker dringt de gruwelijke waarheid  tot Sara door.  Met vallen en opstaan weet ze een leven voor zichzelf op te bouwen maar de herinneringen zullen nooit verdwijnen.

Kindertransporten

Lody van de Kamp schetst in korte, bondige hoofdstukjes het leven van Sara. In heldere taal en met veel kennis van zaken beschrijft  hij op meeslepende wijze het leven van Sara over een periode van vijftig jaar waarbij de periode van 1938-1948 de hoofdmoot vormt. Sara is een zelfbewuste, opstandige tiener die in bijzondere omstandigheden opgroeit. 

Het is geen waar gebeurd verhaal maar berust wel op feiten die zich rond de kindertransporten afspeelden.  Truus Wijsmüller heeft met de door haar georganiseerde transporten de levens van 10.000 joodse kinderen weten te redden. Van de Kamp is rabbijn,  heeft zijn opleiding in Engeland en Zwitserland genoten.  Eerder verschenen van zijn hand de romans ‘Oorlogstranen’, ‘Weeskinderen’en ‘Alleen’. Ook publiceert hij in dag- en weekbladen.