‘Kofferverhalen’ van Adriaan van Dis , Karin Amatmoekrim en Abdelkader Benali

Het is juli, tijd van vakantie, tijd om de koffer te pakken. Om lekker uit te waaien, even bij te komen van werk en stress, de school achter je te laten. Hoe anders is het als je je koffer pakt om te gaan verhuizen, van land, van stad, van streek naar een andere, onbekende plek. Het nieuwe kunstmuseum Fenix in Rotterdam is helemaal gewijd aan migratie. Gevestigd tegenover een oud gebouw van de Holland-Amerika Lijn, de rederij die duizenden en duizenden, misschien wel miljoenen Nederlanders en andere Europeanen naar Amerika bracht. Het museum verzamelde een paar duizend koffers, koffers die het verhaal vertellen van al die reizen en al die mensen. 

Pendelen

Tien van deze verhalen zijn gebundeld in ‘Kofferverhalen’. Zoals het verhaal van Cornelis van Wees die naar Canada ging. Het land paste hem, de grootsheid, de kou. Willemien Boerrigter die in 1898 haar verloofde achterna reist naar China, De Surinaamse Esther die haar kinderen kwijtraakt aan Nederland en Curaçao. Leny en Kees die pendelen tussen Rotterdam en Maastricht, de Amerikaanse Maryann Mackay die valt voor de charmes van de Nederlandse Leo. Het jongetje Rob die ten tijde van de apartheid met zijn ouders naar Zuid-Afrika gaat en na een jaar al terugkomt. En als laatste de Oekraïense Larysa, in 2022 op de vlucht voor de Russische troepen. Hun verhalen worden door Karin Amatmoekrim en Abdelkader Benali prachtig verwoord. 

Onzichtbare bagage

De ‘hoofdbagage’ komt echter van Adriaan van Dis. Op zijn zo bekende onderhoudende toon bekijkt hij het thema koffers van alle kanten. Zijn eigen reizen, naar India, Nigeria of naar Zuid-Afrika. De koffer in de literatuur, koffers in musea. Hij bezoekt het Musée National de L’Histoire et de L’immigration in Parijs. Meer dan een kwart van de huidige Franse bevolking heeft een migratieachtergrond. Hoe zijn zij allemaal in Frankrij terecht gekomen?  “Je land verlaten zadelt je op met veel herinneringen, goede, slechte of gestolen. Het is de onzichtbare bagage die van generatie op generatie wordt doorgegeven”. 

Museum Fenix is gevestigd op Katendrecht, Paul Nijghkade 5 Rotterdam: www.fenix.nl. 

PS. Abel Sikkink uit Bert Wagendorps roman ‘Phoenix’ maakt met zijn familie de overtocht naar Amerika in 1847. Het vertrek uit Rotterdam en hun aankomst in de New York komt daarin uitgebreid aan bod. Klik hier voor de BvdW van Phoenix. 

‘Naar zachtheid en een warm omhelzen’ van Adriaan van Dis

Het is zelden dat ik een boek aanprijs dat in den lande al zoveel aanprijzing en belangstelling gehad heeft.  Overal besproken is. Toch doe ik deze week een poging. Want deze roman van Van Dis is zo prachtig en inlevend geschreven. Niet alleen met oog voor zijn eigen jeugd als jongetje van negen. Nee, vooral om zijn warme herinneringen aan Ommie. De dienstmeid (en zoveel meer) van zijn grootvader bij wie hij lange tijd logeert. 

Frisse lucht

Adriaan groeit op in een ontwricht gezin. Zijn moeder en drie zussen hebben een Jappenkamp overleefd. De vader van de meisjes is omgekomen. Zijn moeder leert in Indonesië zijn vader kennen, komt met nieuwe man en kinderen naar Nederland. Daar wordt Adriaan geboren. Zijn vader is mentaal geknakt door de oorlog, in het grote huis in de duinen waar ze wonen verblijft hij in een donkere kamer, is afwisselend kwaad of onbereikbaar. Deze omstandigheden missen hun uitwerking op Adriaan niet, hij is bang en ziekelijk. Een portie frisse lucht zal hem goed doen. Zo komt hij bij zijn grootvader en Ommie terecht. 

Brekebeentjes

Grootvader van Dis heeft boerderijen, woont echter in de stad en int alleen nog de opbrengst van zijn pachters. Ommie is al jaren dienstmeid bij hem. Zo lief en warm als zij is, zo hardvochtig en afstandelijk is grootvader. Adriaan raakt gefascineerd door Ommie. De manier waarop ze met mensen omgaat. Brekebeentjes in huis haalt, ze van eten voorziet, een knoop aanzet, pepers verbouwt in de moestuin voor de arme vrouw die haar kind aan de nonnen verloor. Altijd is ze met mensen in de weer. Haar geheime plakboeken uit de oorlog, Adriaan kan er niet vanaf blijven. Alles wil hij erover weten. Maar Ommie laat niets los. 

Brieven

Van Dis denkt vaak terug aan Ommie. Hoewel hij weinig over haar weet, alleen haar voornaam Jans, niet eens een achternaam. Hij gaat op zoek, reist af naar de stad van zijn grootvader, vindt verre familieleden die nog brieven van haar hebben. Hij ontdekt meer kanten van Ommie, haar prachtige taalgebruik bijvoorbeeld. Laat zich informeren over de positie van dienstmeiden in die tijd en raakt geïnspireerd door het boek van Tialda Hoogeveen daarover. Zo brengt hij Ommie weer tot leven, de warme ‘grootmoeder’ bij wie hij zich geborgen wist.

‘Adje doet heel druk’ van Adriaan van Dis en Lotte Klaver

Adje is een druk jongetje.  Bij alles wat hij doet slaat zijn fantasie op hol. Een sinaasappelschil verandert in een slang, de mensen staan voor hem in de rij en buigen diep. Hoort hij muziek, gaat hij voor de spiegel staan en wordt  een beroemde dj.  Aan tafel is hij een ridder, hij trekt per ongeluk het tafelkleed van tafel en al het eten komt mee. Onder de douche is hij een vis, bij het afdrogen een ijsbeer.  En altijd druk, druk, druk, druk.

Losbarsten

Ook op school gaat het zo. Adje is altijd alles kwijt. En als het niet kwijt is, lekt het wel, of het zit los of het wiebelt. Adje wiebelt vrolijk mee. Maar juf is niet zo blij met hem: ‘Adje doet heel druk’ schrijft ze in zijn rapport. Dat klopt precies, Adje is ook heel druk. Altijd bezig, altijd met zijn hoofd ergens anders, altijd ver weg met zijn gedachten. Voor juf niet fijn, voor mama niet fijn. Iedereen wil altijd iets van hem: ‘kleed je aan, sta rechtop, doe gewoon’! Adje wordt er gek van, knettergek. Soms groeit de woede diep in hem, Adje wordt groter en groter, een worstelaar.  Zal hij losbarsten?  Of is er nog hoop voor hem?

Knieval

‘Adje doet heel druk’ is uitgebracht als luxe Gouden Boekje, bedoeld voor kinderen vanaf een jaar of vier. Het is het debuut van Adriaan van Dis als kinderboekenschrijver. Ook al is het bedoeld voor kinderen het is en blijft een echt ‘Adriaan van Dis’ boek. Van Dis maakt geen knieval voor zijn jonge lezers, taalgebruik en verhaallijn zijn niet kinderachtig, je hoort als je goed ‘luistert’  Van Dis het boek voorlezen. Helemaal in zijn eigen stijl. De levendige illustraties van Lotte Klaver ondersteunen niet alleen de tekst, ze vertellen het verhaal nog eens in beeldvorm. ‘Adje is heel druk’ is kortom een heerlijk boek voor iedereen van vier tot honderd en een prima uitleg wat druk zijn voor het betreffende kind betekent.