‘Veelstromenland: het grote kleine rivierenboek’ van Maarten Boersema en Klaas Vos

De grote rivieren van ons land kennen de meeste mensen wel. De kleine daarentegen zijn vaak alleen maar in de eigen regio bekend. Om daar verandering in te brengen hebben Boersema en Vos zich in de kleintjes verdiept. In zijn voorwoord gaat Prof. Dr Co Verdaas (Deltacommissaris) op het fenomeen van de kleine rivieren in. “Zij vormen de haarvaten van ons watersysteem… Elk riviertje heeft zijn eigen verhaal, heeft mensen verbonden en landschappen mede gevormd. Zonder de kleine riviertjes zouden er geen grote rivieren zijn; zonder grote rivieren zou ons land er anders uitzien, in ruimtelijk, sociaal en economisch opzicht”. 

Vilsteren

We gaan in alfabetische volgorde door rivierenland. Beginnend met Alblas in Zuid-Holland en eindigend bij het Zwarte Water, niet ver hier vandaan. Maar nog dichterbij zijn er drie rivieren die alfabetisch toevallig achter elkaar komen: de Overijsselse Vecht, de Reest en de Regge. Om met de eerste te beginnen, de Vecht heeft het Vechtdal geschapen, van Gramsbergen tot aan Zwolle. Elk van de grotere plaatsen wordt vermeld, ook van de kleine als Vilsteren en Mariënberg wordt iets genoemd. De geschiedenis komt in vogelvlucht voorbij, het droogvallen in vorige eeuwen, het vervoer van zandsteen, het klooster in Sibculo. Alles wordt aangestipt, een enkel feit wordt verder uitgediept. 

Wortels

Zo vergaat het ook de Reest en de Regge. Waar de eerste nooit werd gekanaliseerd, werd de Regge rechtgetrokken om het water uit het achterland sneller te af te voeren. Nu krijgt ze haar meanderende loop weer terug. Ook hier worden de grote plaatsen als Nijverdal en Rijssen genoemd, bekende kunstenaars als Bert Haanstra en Charlotte van Pallandt hebben hun wortels in deze contreien. 

En dan zijn er de schitterende foto’s van Maarten Boersema. Ze ondersteunen niet alleen de tekst, ze zijn eigenlijk de hoofdmoot van dit boek. Het landschap, een doorkijkje, een waterrad, de ophaalbrug of een stadsgracht. Ze tonen alle de contouren van het water. 

Zesendertig riviertjes worden zo volgens een vast patroon beschreven. Van de Jeker tot de Drentsche Aa, van de Dintel tot de Dokkumer Ee. Eén kleine rivier ontbreekt echter in dit prachtige fotoboek. De Dinkel in Twente, de rivier waar de ijsvogel nestelt, de rivier die zo graag buiten haar oevers mag treden. Geen idee waarom die er niet in staat, maar een gemis is het wel.

‘Kiek in het Vechtdal’ van Wim Eikelboom en Gijs Dragt

Vijftig verhalen over levend erfgoed langs de Overijsselse Vecht is de lange ondertitel van dit boek. Een ondertitel die de lading perfect dekt maar nog niets prijsgeeft van de grote variatie in verhalen en de prachtige foto’s. De Vecht is niet heel lang, is in de jaren twintig van de vorige eeuw ook nog eens dertig kilometer ingekort, maar herbergt vele bijzondere verhalen. 

Verdwenen

Neem nou de derde klok van de kerktoren in Ommen. Ooit hingen er drie in de toren maar op een dag was de derde klok weg. Verdwenen. Weggehaald door dieven? Vijandige troepen? Op weg naar een nieuwe eigenaar? In de Vecht getuimeld? Wie het weet mag het zeggen. Er werd gezocht in de buurt van de brug. Er werd koper gevonden. Maar een twaalf meter diepe klok opgraven? Dat doen ze echt niet in het Vechtdal. Veel te duur. 

Stroop

Ook tradities worden genoemd. Met Pasen eiertikken in Ommen, de versierde eieren in Gramsbergen, de paasvuren. De landhuizen en kastelen, archeologische vondsten, kunst langs de Vecht, de boerenmarkt in Vilsteren (terug van weggeweest), lekkernijen als de Dalfser mop, het Vechtdalbier, het komt allemaal ter sprake. Ooit kwam koning Lodewijk Napoleon door het Vechtdal op weg van Zwolle naar Coevorden. Het gezelschap had haast, Ommen reisde hem snel na. Bij Loozen werd hij ingehaald, Ommen smeerde flink met stroop en ging duizend gulden rijker terug naar huis. Het betere lobbywerk. 

Goutbeek

Al deze kostelijke verhalen, zoveel informatie over het Vechtdal, waar hebben de auteurs ze vandaan? Een belangrijke, bijna onuitputtelijke bron is Ab Goutbeek uit Dalfsen. Amateurarcheoloog, vlinderverzamelaar (zijn collectie is nu in museum Naturalis in Leiden), deskundige wat betreft hooibergen en met 1600 lezingen achter de rug een bekende voor iedereen met belangstelling voor de streek. 

Cadeau

Tegenwoordig is het Vechtdal vooral bekend door het toerisme. Met Krishnamurti kwamen begin twintigste eeuw de eerste reizigers, gevolgd door de scouts van de Baron van Pallandt. De laatsten komen nog steeds, ook wemelt het van de campings, de kronkelige rivier blijft bezoekers trekken. Toch zijn er nog mooie rustige plekken waar het goed toeven is. Lees dit boek en trek eropuit. Bezoek al die mooie locaties in het prachtige rivierlandschap. Neem het boek, dat ook een perfect cadeau is, mee als gids of geniet na met de prachtige foto’s. 

‘De Vechtstreek 50 jaar’ samengesteld door Dook van Gils en Jaap van Dort

De Vereniging Natuur en Milieu De Vechtstreek viert het 50 jarig bestaan met een prachtig jubileumboek.  Dook van Gils en Jaap van Dort, beide bestuurlijk bij de vereniging betrokken [geweest], zijn samen met een tiental leden in de archieven gedoken en geven in vogelvlucht een overzicht van de ontwikkeling van de club natuurliefhebbers. Maar vooral is het een fantastisch kijkboek, honderden schitterende foto’s begeleid door columnlange artikelen over heden en verleden van De Vechtstreek.

Korhoender

Een van de eerste bestuursleden van de vereniging was Meester van der Meulen. Samen met bakker Frans van Elburg trok hij er vaak op uit. In zijn aantekeningen vermeldt hij dat hij korhoeders spot in het Arrierveld en Stegeren, wulpen, grutto’s en zwarte sternen boven de Vechtarmen ziet, moerasviooltjes en gevlekte orchis langs de slootkant ontdekt. Elke natuurliefhebber kan alleen maar watertanden bij zo’n rijke flora en fauna. Veel is er, ondanks de grote inzet van de vereniging,  niet meer of nog maar schaars te vinden in het Vechtdal.  Maar er gloort ook hoop.  Das, otter, ooievaar, boommarter, nachtzwaluw, raaf, zilverreiger, visarend, rode en zwarte wouw, het zeldzame bergnachtorchis,  nieuwkomers of oudgedienden, ze worden [weer] gezien op en rond de  Vecht.  

Ruimte voor de Vecht

Ruimte voor de Vecht is het nieuwste credo. Die ruimte wordt in eerste instantie gecreëerd voor de veiligheid van het Vechtdal, overstromingen als in het verleden moeten hiermee bezworen worden.  In de slipstream van deze ontwikkeling heeft de natuur  een belangrijke plaats in deze plannen gekregen.  Mooi voor de vereniging is dat de ideeën die zij bij het twintigjarig jubileum al had over ontstening van de oevers, nu werkelijkheid gaan worden. Vereniging voor Natuur en Milieu De Vechtstreek is een gesprekspartner bij de plannen die hiervoor gemaakt worden.  Met dit jubileumboek laat de vereniging  zien dat aandacht voor de natuur niet alleen noodzakelijk is maar ook een fijne hobby voor veel bevlogen natuurmensen die zich met hart en ziel inzetten voor het Vechtdal.