‘Veelstromenland: het grote kleine rivierenboek’ van Maarten Boersema en Klaas Vos

De grote rivieren van ons land kennen de meeste mensen wel. De kleine daarentegen zijn vaak alleen maar in de eigen regio bekend. Om daar verandering in te brengen hebben Boersema en Vos zich in de kleintjes verdiept. In zijn voorwoord gaat Prof. Dr Co Verdaas (Deltacommissaris) op het fenomeen van de kleine rivieren in. “Zij vormen de haarvaten van ons watersysteem… Elk riviertje heeft zijn eigen verhaal, heeft mensen verbonden en landschappen mede gevormd. Zonder de kleine riviertjes zouden er geen grote rivieren zijn; zonder grote rivieren zou ons land er anders uitzien, in ruimtelijk, sociaal en economisch opzicht”. 

Vilsteren

We gaan in alfabetische volgorde door rivierenland. Beginnend met Alblas in Zuid-Holland en eindigend bij het Zwarte Water, niet ver hier vandaan. Maar nog dichterbij zijn er drie rivieren die alfabetisch toevallig achter elkaar komen: de Overijsselse Vecht, de Reest en de Regge. Om met de eerste te beginnen, de Vecht heeft het Vechtdal geschapen, van Gramsbergen tot aan Zwolle. Elk van de grotere plaatsen wordt vermeld, ook van de kleine als Vilsteren en Mariënberg wordt iets genoemd. De geschiedenis komt in vogelvlucht voorbij, het droogvallen in vorige eeuwen, het vervoer van zandsteen, het klooster in Sibculo. Alles wordt aangestipt, een enkel feit wordt verder uitgediept. 

Wortels

Zo vergaat het ook de Reest en de Regge. Waar de eerste nooit werd gekanaliseerd, werd de Regge rechtgetrokken om het water uit het achterland sneller te af te voeren. Nu krijgt ze haar meanderende loop weer terug. Ook hier worden de grote plaatsen als Nijverdal en Rijssen genoemd, bekende kunstenaars als Bert Haanstra en Charlotte van Pallandt hebben hun wortels in deze contreien. 

En dan zijn er de schitterende foto’s van Maarten Boersema. Ze ondersteunen niet alleen de tekst, ze zijn eigenlijk de hoofdmoot van dit boek. Het landschap, een doorkijkje, een waterrad, de ophaalbrug of een stadsgracht. Ze tonen alle de contouren van het water. 

Zesendertig riviertjes worden zo volgens een vast patroon beschreven. Van de Jeker tot de Drentsche Aa, van de Dintel tot de Dokkumer Ee. Eén kleine rivier ontbreekt echter in dit prachtige fotoboek. De Dinkel in Twente, de rivier waar de ijsvogel nestelt, de rivier die zo graag buiten haar oevers mag treden. Geen idee waarom die er niet in staat, maar een gemis is het wel.

‘De tsarina van Bergen’ van Rene van der Heijden

Marie Völter is negentien als ze vanuit Esslingen am Neckar in Bergen aankomt. Ze gaat daar als gouvernante werken bij de gegoede familie van Reenen, bewoners van het Hof. In Duitsland heeft ze een gedegen opvoeding gehad, waaronder veel cultuur. Haar leven en dat van haar broertjes en zusjes neemt echter een wending als hun vader, een bekende kaartenmaker, komt te overlijden. De familie vervalt in armoede, Marie gaat daarom als tiener al een jaar als kinderjuf naar Parijs. 

Finland

Maar nu is ze, na een lange reis in Bergen. De familie Van Reenen heeft een grote schare kinderen, tien in totaal, Marie zorgt vooral voor de kleintjes. Eén van de oudsten is Jacob, hij is veertien. Al snel blijkt dat Jacob en Marie elkaar wel heel graag mogen, maar vijf jaar verschil, dat kan toch niet. Marie moet weer vertrekken, Jacob gaat naar Finland, het helpt niets. Als ze allebei in de twintig zijn wordt er getrouwd. En wordt Marie de schoondochter van de Heer van Bergen. 
Meisjesschool

Aanvankelijk wonen ze in Alkmaar waar Marie een middelbare school voor meisjes weet te stichten. Als haar schoonvader overlijdt, gaat het stel op het Hof wonen. Marie’s netwerk groeit met de dag, ze kent mensen in hoge functies en weet altijd geld los te peuteren voor haar plannen. Het grootste en uiteindelijk laatste plan is een spoorlijn naar het strand van Bergen aan Zee. Ze weet kunstenaars te bewegen naar Bergen te komen, er komt een dorpsplan, voorzieningen als winkels en uitspanningen en straten worden aangelegd. 

Succesvol

Hoe heeft een vrouw dit rond de eeuwwisseling allemaal weten te bewerkstelligen? Een tijd waarin vrouwen meestentijds nog weinig in te brengen hadden. Als ze in 1925 op zeventigjarige leeftijd overlijdt kan ze terugkijken op een succesvol leven waarin ze zoveel voor elkaar gekregen heeft dat het bijna niet te geloven is. Iets wat een ander nog in geen drie levens bereikt zou hebben. 

Van der Heijden vertelt het verhaal van Marie van Reenen-Völter vanuit journalistiek oogpunt. Zijn achtergrond als documentairemaker en redacteur bij de NOS zorgt voor een grondig onderzoek, waar geen detail onbesproken blijft. Het geeft een heel interessant boek over de wording van een dorp en over de algemene geschiedenis aan het eind van de negentiende en begin van de twintigste eeuw.

‘Sandwich’ van Catherine Newman

Al meer dan twintig jaar gaat vijftiger Rocky in de zomer met haar man en kinderen een week naar Cape Cod. Ze huren daar altijd hetzelfde huisje, het voelt als thuiskomen. Het huisje is inmiddels wel wat oud, niet alles doet het meer goed, maar zo voelt Rocky zich ook wel eens. Het roept vooral herinneringen op. Aan toen de kinderen, Jamie en Willa, nog klein waren. Zanderige voetjes tegen Rocky’s buik, zonnebrandolie, de geur alleen brengt haar al terug. Jamies vriendin Maya is ook mee. En Rocky’s ouders komen ook nog, later in de week. Ook dat is een jaarlijks ritueel. 

Waarheid

Er is altijd wel wat aan de hand met het huisje. Dit keer is het de sceptic tank die het af laat weten. Een verstopte wc, met een ontstopper weet haar man Nick de boel weer op gang te krijgen. Zoals hij zoveel weet op te lossen. Rustig en bedaard als hij is, niet kwaad te krijgen. Dit jaar gaat het echter anders. Schoondochter Maya blijkt zwanger te zijn. Onverwacht maar niet ongewenst. Het brengt Rocky terug naar haar eigen zwangerschappen. Nu ze in de overgang is, lijkt het lang geleden, toch staat haar die tijd nog levendig voor ogen. Eerst Jamie, vier jaar later Willa. Wat daarna gebeurde heeft ze nog nooit met haar kinderen gedeeld. Het is Willa die blijft vragen. Hoe was het, hoe ging dat, waren er meer zwangerschappen? Hoe liepen die af? Rocky kan niet langer zwijgen. De waarheid moet op tafel! 

Verbazing en ongemak

Een week lang leven we mee met dit gezin. Gaan naar het strand, eten heerlijke dingen (tenminste als je van kreeft en veel vis houdt), doen dutjes en gaan pijnlijke gesprekken niet uit de weg.  Het is een gouden week, zo wil Rocky het graag onthouden. Maar de onthullingen brengen ook verbazing en ongemak. Helemaal als ook Rocky’s vader zijn familiegeschiedenis bloot legt. 

Catherine Newman weet in deze prettig te lezen roman, een gevoelige snaar te raken. Ze laat je reflecteren op je eigen leven, iedereen heeft (grote of kleine) geheimen of periodes in het leven die niet senang waren. Deel je dat met anderen, ben je een open boek of hou je het voor jezelf?  Alles is mogelijk.

‘Gras’ van Mathijs Deen

Vier generaties tuinlieden, meer dan honderd jaar omspant deze roman.  Beginnend in 1848 bij Willem, tuinbaas op het buiten Broeckvoorde. Of eigenlijk met de dood van deze tuinbaas. Zijn zoon Dirk is nog te jong om hem op te volgen. De jonkheer ziet echter wel potentie in hem. Daarom kunnen hij en zijn moeder op het landgoed blijven wonen. Maar dan wel in een arbeiderswoning, want het huis van de tuinbaas wordt nu aan Donker, die van een nabijgelegen landgoed komt, gegeven. 

Avances

Dirk gaat in de leer bij een ander buitenhuis. Als zijn moeder vijftig wordt, kan hij een paar dagen naar Broeckvoorde. Hij ziet daar de dochter van Donker, Johanna, met haar zou Dirk wel graag tijd doorbrengen. Maar ze wijst hem af, ze moet zijn kille ogen niet. Als haar vader te oud wordt om nog als tuinbaas te fungeren, raadt hij Johanna aan toch op de avances van Dirk in te gaan. Zo kan ze in elk geval op Broeckvoorde blijven wonen. 

Luxemburg

De derde generatie, Willem Pieter, maakt naam als kweker. Gaat zelfs naar de Hortus in Groningen om meer over zaden en kweken te leren. Botst daar met de leiding die de leer van Darwin aanhangt. Hij wil daar niets mee te maken hebben, voor hem geldt de christelijke leer. Zijn zoon Pieter jr. had graag lang in het leger gediend. Wil wat van de wereld zien. Helaas kan dat niet, maar als er een aanbod komt om in Luxemburg tuinbaas te worden, grijpt hij dat met beide handen aan. 

Passie

Vier generaties tuinlieden, elk gebonden aan hun eigen tijd en navenante inzichten. Elk met een passie voor gras. Mathijs Deen weet daar een prachtig verhaal van te maken. De rangen en standen, de verstandshuwelijken, met weinig woorden weet hij sfeer te scheppen, brengt de personages tot leven. Niet spectaculair, het lijkt ook zo makkelijk geschreven, maar elke zin is raak, geen woord is overbodig. 

Mathijs Deen is bekend van zijn Waddenthrillers, waarin een eigengereide Texelaar de hoofdrol speelt. Daarnaast schrijft hij korte, puntige romans zoals ‘Het lichtschip’ en ‘Onder de mensen’.

‘Ontaard’ van Marion Bruinenberg

Werken in het veen is in 1925 geen peulenschil, dagenlang op je knieën in de modder, of dagenlang de turven stapelen, weinig verdienen en blijvend sappelen, Roelof uit Klazienaveen weet dat hij daar niet mee door wil gaan. Emigreren wil hij. Naar de V.S of Canada, de grond daar bewerken, boeren, fruit telen, ondernemer zijn. Hij verkoopt zijn motor, krijgt de koffer met de zilveren sloten van zijn vader mee, vertrekt naar Rotterdam om er in te schepen. 

Klazienaveen

Het valt nog niet mee een ticket te bemachtigen. Aan zijn vijftig gulden heeft hij bij lange na niet genoeg. Hij leent op dubieuze wijze geld, geeft als woonadres in Nederland de naam van zijn aanstaande schoonouders op, het zal hem duur komen te staan. In het begin schrijft hij nog naar zijn verloofde, mooie en optimistische epistels. Langzaam maar zeker komt de klad erin, horen ze niets meer van hem. Wat hij niet weet is dat zijn verloofde zwanger is. Zij is een kranige vrouw, doet er alles aan om hem te vinden. Maar ook haar missie loopt stuk. Samen met haar kind komt ze terug in Klazienaveen. 

Brieven

Hun achterkleindochter heeft zich vaak afgevraagd hoe haar familie in elkaar zit. Een moedige oma die de wereld positief tegemoet treedt, een angstige moeder die de wereld juist het liefst buitensluit. Als oma komt te overlijden, krijgt kleindochter de brieven van Roelof in handen. Nieuwsgierig begint ze nog meer vragen te stellen, maar niemand in de familie weet de antwoorden. Ze besluit daarom de reis van Roelof over te doen. Precies net als hij vertrekt ze in 2025 met de boot vanuit Rotterdam naar Canada. Om daar in zijn voetsporen te treden. Zal ze iets meer over hem te weten komen? Of blijft het verleden ook voor haar een gesloten boek. 

Feit en fictie

Marion Bruinenberg gebruikt twee verhaallijnen om dit intrigerende verhaal, dat op ware feiten berust, te vertellen. Het was haar overgrootvader Roelof die samen met zijn broer Geert naar Canada emigreerde. Roelof kwam na verloop van tijd weer terug, van Geert werd uiteindelijk nooit meer iets gehoord. Zelf ondernam ze de reis in hun voetspoor, het levert een boeiend geheel van feit en fictie, waarbij je je als lezer geregeld afvraagt welke van de twee het is.

Sprookjes van ergens’ van Thé Tjong-Khing

We eindigen het jaar met een sprookjesboek van de grand old master Thé Tjong-Khing. Illustrator, maar ook ras verteller. Inmiddels op hoge leeftijd heeft hij nog niets aan kracht en talent ingeboet. De sprookjes in deze bundel komen van over de hele wereld. 

Anansi

Zo is er bijvoorbeeld het verhaal van Anansi de luiwammes. Anansi houdt van zijn vrouw Akoeba, maar ze zet hem geregeld aan het werk. En daar houdt Anansi nou net niet van. Het liefst rust hij onder een boom, eet zijn maaltje dat Akoeba klaargemaakt heeft en rust dan weer verder. Op een dag komt hij een heks tegen onder de boom, hij klaagt en doet zielig. De heks vertelt hem dat er een wonderboom is, een boom waar elke dag pakjes eten in hangen. Drie mag hij er pakken, niet meer. Want anders zal de boom geen eten meer geven. Anansi is een slimme spin, maar je voelt het al aankomen. Ergens zal dit fout gaan. Is hij weer aangewezen op het niet zo lekkere eten van zijn vrouw! 

Hardwerkende meisjes

In Indonesië wil de arme jongen Woeloer graag trouwen met de dochter van de koning. Wat verbeeldt die snotaap zich wel, denkt de koning, maar als hij dat zo graag wil, moet hij het haar zelf maar vragen. Want dat wil ze toch niet, denkt hij. Wat een vergissing! In Japan ontdekt een kinderloos paar een heel klein jongetje in een perzik. Als Momotaro vijftien wordt vertrekt hij naar Duivelseiland om de monsters daar te verslaan. Onderweg pikt hij een tijger, een aap en een fazant op, die niets anders doen dan ruzie maken met elkaar. Hoe kunnen ze ooit samen de vijand verslaan? In Italië leven twee zussen, Lolla en Lilia. Doodgoede hardwerkende meisjes, maar geen cent te makken. Totdat ze met een gans thuiskomen. Het zet hun leven op de kop, ze worden rijk maar niet iedereen is daar blij mee. 

Fantastisch voorleesboek

Zo zwerven we met de sprookjes de hele wereld over. De prachtige illustraties, in Thé Tjong-Khings zo kenmerkende stijl, onderstrepen nog eens de kracht van de verhalen. De verteltoon is direct, soms wordt de lezer rechtstreeks aangesproken. Het maakt deze kloeke bundel een fantastisch voorleesboek voor iedereen van 5 tot 105.                                                                                                                         

‘Plassen op schrikdraad’ van Simon van der Geest

Simon van der Geest is een veelzijdige auteur. Won twee Gouden Griffels en één zilveren. Schrijft boeken, gedichten en theaterteksten. Zijn nieuwste boek is ‘Plassen op schrikdraad’, gedichten die geïllustreerd zijn door Karst- Janneke Rogaar.   

Het eerste gedicht is een geweldige binnenkomer. “Vandaag nam ik eens een andere route Ik had zin om eens goed te verdwalen”.  Hij loopt door de stad, komt bij een ruimtebasis en vertrekt naar een andere planeet. Beleeft van alles, komt thuis en ziet daar zijn uitgebluste vader: “Zeg pap, verdwaal jij wel genoeg?” Daarna volgt het plassen op het schrikdraad, een soort van initiëring. Het levert hem de heldennaam Elektroman op. 

Bankjezitten

Het vraagt leeuwenmoed om samen met zijn zusje bij de buurman aan te bellen om een bal terug te halen: ‘twee angsthazen maken samen toch een piepklein leeuwtje’. Of om van de hoge af te duiken. Of om over een boomstam over een sloot te lopen. ‘Horizin’ is een geweldige opsteker voor iedereen die moeite met lezen heeft. Allereerst is er het woord zelf, horizin past beter bij horizon, want de horizon is meestal langgerekt als een zin. Alles wat hij ziet kan hij in één adem opnoemen. Maar op school zinnen lezen is andere koek. Op papier zijn de letters stijf en stom. Verzuipt hij in het moeras van samenklanken. Vriend Tim heeft een telefoon gekregen. Buitenspelen verwordt tot bankjezitten. Met moeite krijgt hij Tim zover dat hij even meebouwt aan een hut. Na drie balken heeft hij al geen zin meer. En zo vervliegt de tijd tot niets. Volgend jaar, als hijzelf een telefoon krijgt, zombiet hij met Tim mee.   

Simon van der Geest weet met zijn rake bewoordingen en sfeertekeningen een wereld te openen waarin al die prachtige woorden als horizin, bankjezitten of zombiet vanzelfsprekend zijn. Een wereld van een tienjarige, die als hij genoeg van het gezeur heeft met een bootje vertrekt: 

Bootje

“Als je nu niet stopt /  met zeuren aan mijn kop / pak ik mijn bootje / pleur het in een slootje / en peddel zonder om te kijken / helemaal naar zee! 

En als je zegt: / Dat haal je nooit / je bent pas tien / zeg ik: O, nee? / Dat zullen we / nog weleens zien…..” 

Voor Holland Opera en Duda Pavia Company schreef Van der Geest een nieuwe bewerking van ‘De Bremer Stadsmuzikanten’. Dit is in december te zien in Amersfoort, begin volgend jaar gaat de voorstelling op tournee en doet op zondag 8 februari De Spiegelzaal in Zwolle aan.

‘Wat de bergen bewaren’ van Ellen Marie Wiseman

Lena Conti komt in mei 1928 met haar moeder, broer en haar dochtertje van twee op Ellis Island, New York aan. Ze zijn Duitsland ontvlucht, hebben een barre bootreis achter de rug, zijn doodmoe en op. Haar moeder en broer hebben een kaartje voor de overtocht gekregen van een ver familielid in de VS, Lena heeft zelf voor haar en de kleine Ella de overtocht betaald. Er wacht hun een strenge keuring. Zo streng dat haar moeder en broer teruggestuurd worden naar Duitsland. Om redenen die duister zijn en in Lena’s ogen absoluut niet kloppen. Zelf twijfelt ze, maar haar moeder moedigt haar aan te blijven. 

De dans ontspringen

Ze worden opgewacht door Silas Wolfe, de verre neef van haar moeder. Hij neemt haar mee naar Virginia, ze komen in de Blue Ridge Mountains, waar Lena ook de twee kinderen van Silas ontmoet. Bonnie en Jack Henry zijn nog niet over het verlies van hun moeder heen. Toch weet Lena een goede band met ze op te bouwen. Het gebied waar ze wonen wordt door de staat Virginia aangemerkt als natuurpark, alle bewoners zullen moeten vertrekken. De methodes die de overheid daarvoor gebruikt zijn weerzinwekkend. Ouders worden ervan beschuldigd niet goed voor hun kinderen te zorgen, de kinderen zouden zwakzinnig of achterlijk zijn. Telkens kan er iemand van de overheid opduiken om ze te testen en weg te halen. Lena en de kinderen moeten zich dan ook geregeld verschuilen in de aardappelkelder. Zullen ze de dans ontspringen of ligt er een verschrikkelijke toekomst voor hen in het verschiet? 

Hartverscheurend

Aan de hand van de afschuwelijke geschiedenis van de jaren twintig en dertig waarin de Amerikaanse overheid zich door de eugenetica beweging liet leiden, vertelt Wiseman het hartverscheurende verhaal van een ontheemde familie, uit elkaar gereten door krankzinnige wetten waarin gestreefd werd naar een supervolk van Noord-Europees uitziende mensen. Allereerst al de mensonterende keuring op Ellis-Island. Vervolgens het racistische pseudowetenschappelijke beleid om de bergmensen inferieur te verklaren.  En zo van hun land en eigendommen te beroven. Jonge meisjes en vrouwen te steriliseren, zodat het inferieure volk zich niet voort kon planten. En het enge is dat er nu bijna eenzelfde wind over het land waait. Waarbij vrouwen, immigranten en mensen van kleur weggezet worden als minderwaardig.  

‘Mijn leven in Japan’ van Chris Board

Het afgelopen jaar zijn er een aantal boeken die in Japan gesitueerd zijn in ‘Boek van de Week’ voorbij gekomen. Healing fiction worden ze genoemd, boeken waardoor je je beter gaat voelen. Warm, lief, soms spiritueel, geschreven door Japanse auteurs. ‘Mijn leven in Japan’ is de kijk van een Engelsman op het leven in Japan. Chris Board is nog maar net klaar met zijn opleiding aan de universiteit als hij in 2012 solliciteert naar een baan in Japan. Er is een Brits-Japans uitwisselingsprogramma van onderwijzers, een sollicitatie bij de Japanse ambassade verloopt nerveus, maar met zijn keuze voor de stad Kobe hoopt Chris succesvol te zijn. 

Stervenskoud

Hij wordt aangenomen maar gaat niet naar Kobe. Hij komt op het platteland in het noordwesten van het land terecht. Sakata is een kleine stad in een grote prefectuur, hij wordt in een appartementengebouw ondergebracht. Piepklein, schuifdeuren van papier, dunne wandjes, weinig verwarming. Dat is in de zomer. Hij weet dan nog niet dat er in de winter gemiddeld acht meter sneeuw valt, het stervenskoud is. Hij wordt hartelijk verwelkomd, de school waar hij komt te werken is enorm groot, er zijn honderdtwintig collega’s die met zijn allen in een al even enorme lerarenkamer bij elkaar zitten. Waar is hij aan begonnen! 

Abroad in Japan

Het eerste jaar is een bezoeking, van narigheid neemt hij zich voor tweeduizend Japanse tekens uit het hoofd te leren. Een gigantische uitdaging, en al kent hij al die tekens, meer dan vier woorden achter elkaar spreken blijkt soms nog te moeilijk. Het meest verwondert hem de houding van de mensen in het algemeen en van de leraren in het bijzonder: onaangedaan, emotieloos, hoe kan hij zo mensen duiden? Gelukkig zijn er een aantal mensen die hem ‘vinden’. Die wel in hem geïnteresseerd zijn, hem als vriend kiezen. Zoals de extravagante Natsuki die graag Engels spreekt en het liefst in elke zin een scheldwoord laat klinken.  Chris begint te wennen, begint YouTube filmpjes te maken, krijgt veel volgers op internet. Zijn kenmerk ‘Abroad in Japan’ raakt wereldwijd bekend. 

Soms hilarisch, dan weer met de nodige zelfspot, maar altijd onderhoudend, neemt hij ons mee in zijn leven in Japan. Onderwijl veel informatie gevend over geschiedenis, gebruiken, natuur en samenleving. Een heel andere invalshoek dan in ‘healing fiction’, maar zeker net zo interessant.

‘O, Caledonia’ van Elspeth Barker

In deze roman val je met de deur in huis. Janet, zestien, ligt vermoord onderaan de trap van het statige buitenhuis Auchnasaugh in Caledonia, Schotland. Gekleed in de zwarte kanten avondjapon van haar moeder, alles duidt op een bloeddorstige moord. Hoe het zover heeft kunnen komen lees je in de volgende hoofdstukken. Ze is geboren in Edinburgh, tijdens WOII, haar vader heeft geen hoge dunk van zijn eerste kind. Vader Hector trekt weer ten oorlog, moeder Vera en Janet gaan inwonen bij de grootouders. Een huis aan zee, grootvader schrijft er zijn preken, kindermeid Nanny heeft de touwtjes wat betreft Janet in handen. 

Verkeerd

 Al snel wordt broertje Francis geboren, Janet is dol op hem. Als de oorlog teneinde is, verhuist het gezin naar Auchnasaugh in het noorden van Schotland. Vader heeft het van een verre oom geërfd, het is er koud, kil alleen de korte zomers zijn aangenaam. Er volgen al snel meer kinderen, Vera is dol op baby’s, van kinderen houdt ze een stuk minder. En Janet is wat dat betreft vreselijk de klos. Alles wat ze doet loopt verkeerd af of wordt verkeerd begrepen. Janet gruwt van het huis, van het personeel. Vooral van Jim die voortdurend konijnen en herten afschiet en ze afgevild en zonder kop te drogen hangt. Zijn bloed bevlekte kleding, het dodelijke mes, ze gaat hem steevast uit de weg. 

Noodlot

Op school is ze ook een buitenbeentje, op kostschool verandert daar niets in. Alhoewel, ze heeft daar één vriendin, Cynthia, die net als zijzelf buiten de groep valt. Janet houdt van Grieks en Latijn, van Shakespeare, ze mag het graag reciteren, wat haar verwijten van een nerdy, nuffige en hautaine houding oplevert. Ze fotografeert, houdt van de natuur, is graag op zichzelf. Janet is een onbegrepen kind, omringd door mensen die niet de moeite willen nemen haar echt te leren kennen. En zo dendert ze op haar noodlot af. 

‘O, Caledonia’ is de debuutroman van Elspeth Barker (1940-2022). Het boek verscheen in 1991 en sleepte verschillende literaire prijzen in de wacht. Dertig jaar later komt er een Engelse heruitgave die nu in het Nederlands vertaald is. Stilistisch een pareltje, dit aangrijpende verhaal van een onbegrepen kind dat opgroeit in de akelig kille wereld van de naoorlogse lagere aristocratie in Schotland.  

‘Bonjour, Agneta’ van Emma Hamberg

Vijftiger Agneta zit gevangen in een saai huwelijk. Haar man Magnus is een sportfanaat, leeft volgens strenge voedingsregels en dwingt haar daarin mee te gaan. Op het oog doet ze dat, maar stiekem heeft ze stokbrood en lekkere kazen, verstopt achter de diepvries in de berging. En onder haar bed ligt een fles wijn. Hun kinderen zijn het huis uit, haar baan bij de overheid staat op de tocht, kortom, er is weinig om zich gelukkig over te voelen. 

Oudere jongen

Dan leest ze een advertentie: “Oudere jongen hulp nodig hebben.” Er staat nog veel meer bij, alles in krom Zweeds, bijna onbegrijpelijk. De vraag komt uit Saint Carelle in de Provence. Frankrijk, au pair zijn, iets waar ze wel eens van gedroomd heeft, zou ze het aandurven? Baan opzeggen, alleen met de trein naar Frankrijk en last but not least, Magnus vertellen dat ze weggaat? Ze twijfelt en twijfelt, maar als Magnus weer eens zijn riedel over hoe te leven ten gehore brengt, neemt ze een besluit. Ze gaat. 

Klooster

Ze pakt haar biezen, neemt voldoende eten en drinken mee voor onderweg, raakt in Hamburg, waar ze over moet stappen, totaal in paniek. Raakt daar ook nog eens haar telefoon kwijt, maar wil niet met hangende pootjes terug. Ze zet door, wordt in Saint Carelle liefdevol ontvangen. Alleen blijkt de ‘oudere jongen, Einar’ de tachtig te zijn gepasseerd. Hij begint te dementeren, heeft het huis waar hij woont, een oud klooster, totaal verwaarloosd, vergeet zijn kennis van de Franse taal, waar is Agneta terechtgekomen? 

Anjéta

Ze krijgt hulp van de vriendelijke buurvrouw Bonnibelle en barman Fabien, de opsteller van de advertentie. De moeilijkheid is dat zij geen Zweeds spreken en Anjéta, zoals ze haar daar noemen, geen woord Frans. Een week, belooft ze zichzelf, een week zal ze blijven. Maar na een week, volgt er nog één en nog één. Ze begint te wennen, begint anders naar zichzelf te kijken. Totdat Magnus plotseling voor haar neus staat. 

Emma Hamberg, auteur, illustrator en scriptschrijver, schrijft met veel gevoel en humor over haar hoofdpersonen, de karakters komen goed uit de verf, de sfeertekeningen zijn geweldig. Er zijn inmiddels twee vervolgdelen verschenen. Helaas nog niet in het Nederlands vertaald, maar dat
kan niet lang op zich laten wachten.   

‘Giacomina’ van Sacha Naspini

Nives Raulli is sinds kort weduwe. Haar man Anteo kreeg een beroerte en viel voorover bij het varken in de slobber. Nives trekt hem uit de blubber, haalt het jachtgeweer en schiet het varken koelbloedig dood. De begrafenis doorstaat ze met ijzeren wil, in tegenstelling tot haar dochter Laura die huilt en blijft huilen. Laura wil haar meenemen naar haar huis in de Languedoc, Nevis weigert. Zij blijft op haar berg in Toscane, geen dochter of iemand anders die haar daar weg krijgt. 

Versteende kip

Toch is het wel wat eenzaam. Niemand om tegen te praten, het doet haar denken aan haar grootmoeder, die een sprinkhaan in een doosje deed, toen ze alleen kwam te staan. Het doosje stond naast haar bed, zo had ze toch wat aanspraak. Maar een sprinkhaan, dat lijkt Nives niets. Er is echter wel een dier op de kleine boerderij waarmee ze soms praat, dat is Giacomina, de kip met anderhalve poot. Ze mag mee naar binnen, scharrelt gezellig in de keuken en ‘s avonds kijken ze samen naar de televisie. En daar gaat het vreselijk mis. Als de kip in een reclamespot van een wasmiddel een op volle toeren draaiende wasmachine ziet, raakt ze versteend, gehypnotiseerd. Er is geen beweging meer in te krijgen. 

Telefoongesprek

In paniek belt Nives de dierenarts. Loriano Bottai was net half in slaap, zijn wijntjes maken hem altijd zo suf na het eten. Bovendien is hij niet echt geïnteresseerd in een versteende kip. Hij wil terug naar bed.  Maar Nives laat zich niet aan de kant zetten, ze blijft praten, houdt hem bij de les. Zo begint een bijzonder telefoongesprek, waarin het halve dorp voorbijkomt, er teruggekeken wordt op hun jeugd, en vooral op die ene gebeurtenis die niet doorging maar wel heel veel consequenties had. Vooral voor Nives, en nu ook voor de onwetende en wrokkige dierenarts. 

Sacha Naspini weet de aandacht van de lezer op een fascinerende wijze vast te houden. In het begin van het verhaal is het vooral de humor, later komen de gebeurtenissen die in het telefoongesprek opgehaald worden, ijzersterk over het voetlicht. Soms in een razend tempo, dan weer in een slakkengang, nadert het verrassende einde van deze opmerkelijke en lezenswaardige roman.

De privédetective’ van Herma Kluin

Detectives en thrillers zijn mateloos populair deze dagen. Een spannend verhaal, een dader, een speurneus of een hoofdpersoon die toevallig een misdaad op het spoor komt. En meestal met een bevredigende afloop, de dader wordt gepakt. Hoe anders gaat het in de praktijk van een echte privédetective. Herma Kluin weet er alles van. Sinds 2017 beoefent ze het vak, met vallen en opstaan en veel hulp van collega’s weet ze een bloeiende zaak op te bouwen. Aan de hand van een vijftiental zaken doet ze uit de doeken hoe het er in werkelijkheid aan toegaat. 

Dure cadeaus

Neem de zaak van de escortdame. Collega Ben roept Herma’s hulp in bij een precaire zaak. De niet onbemiddelde Guus is een relatie met een escortdame begonnen. Hij overlaadt haar met dure cadeaus en neemt haar mee op een exclusieve vakantie. Zij gedraagt zich steeds meer afhoudend, het is duidelijk dat ze er geen zin meer in heeft. En nu wil Guus zijn dure cadeaus terug. Gaat hem dat met behulp van de privédetective lukken? Of is het, eens gegeven blijft gegeven? Het wordt een zaak met een bijzondere afloop. 

Dief ontmaskeren

In Duitsland bewoont Graaf G. in zijn eentje een enorm kasteel. Er komt binnenkort weer een restauratie aan. De vorige keer dat de Nederlandse restaurateur Dave in het kasteel aan het werk was, zijn er kostbare spullen verdwenen. De Graaf wil daarom tijdens de komende restauratie met behulp van een privédetective de dief ontmaskeren. Er komt een observatieteam, er worden camera’s geplaatst, Herma en collega’s zitten tien dagen eindeloos naar de beelden te turen. Gaat Dave weer in de fout? Of is er iets anders loos?  

Saai

De klus in Duitsland laat overduidelijk zien hoe saai sommige opdrachten zijn. Geen spannende achtervolgingen, geen heterdaadjes en vaak ook nog eens geen goede afloop. Toch is het werk zeker interessant te noemen, geen dag is hetzelfde. Echtscheiding, ouderverstoting, stalking, vermissing, moord, aanranding en verkrachting, het komt allemaal voorbij. De uitleg van zaak technische termen en wettelijke kaders, de opbouw van de zaken, het samenwerken met concullega’s, dat alles komt aan bod. Bovendien geeft de inleiding een goed beeld van de opleiding tot particulier onderzoeker. Dat maakt ‘De privédetective’ een interessant boek dat het werk van de moderne privédetective recht doet.

‘De jurk van Texel’ van Olga Hoekstra

De Deventerse Emilie van den Brandeele wordt door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed gevraagd onderzoek te doen naar de ‘Jurk van Texel’. De jurk werd in de zeventiende eeuw als persoonlijk bezit vervoerd op een schip dat op doorreis naar Engeland voor de rede van Texel lag. Wie de jurk toebehoorde is nog steeds niet duidelijk. In een storm is het schip vergaan. Bijna vier eeuwen later werd de jurk en ander textiel door een Texelse familie opgedoken. De jurk is vrijwel helemaal nog intact, een wonder na zo’n lange tijd.  En nu mag Emilie de jurk onderzoeken. 

Warme gevoelens

Ze gaat daarom tijdelijk naar Texel, het onderzoek gaat zeker een paar weken in beslag nemen. Dat betekent ook dat ze haar moeder niet kan helpen met de verzorging van haar dementerende vader. Ondanks de gewetenswroeging daarover gaat ze met frisse moed aan de slag. Echt hartelijk wordt ze niet ontvangen, de Texelaars zitten niet te wachten op inmenging in hun culturele bezit. Terwijl de Rijksdienst almaar aandringt op opname in haar depot, begint Emilie steeds beter te begrijpen waarom Texel de jurk niet wil laten gaan. Haar warme gevoelens betreffen één persoon in het bijzonder, de man die de jurk boven water kreeg, hij laat haar niet meer los. 

Uitgehuwelijkt

In de zeventiende eeuw is het lot van Elisabeth van Baerle beschoren. Ze wordt uitgehuwelijkt aan een veel oudere man in Engeland. Ze verzet zich met hand en tand en kan maar niet begrijpen hoe haar vader zo wreed kan zijn om haar weg te sturen. Hij was altijd zo trots op haar, zijn intelligente kind! Maar het brengt haar nergens, nou ja, wel ergens waar ze niet wil zijn, Engeland. Sinds Willem zijn intrede in hun huishouden heeft gedaan heeft ze al snel haar hart aan hem verloren. Maar hoe komt ze onder haar gedwongen huwelijk uit? Elisabeth verzint een list, zo slim dat geen mens er ooit naar zal raden. 

Olga Hoekstra verweeft de levens van de twee vrouwen tot waar het lot ze door Elisabeths jurk bij elkaar brengt. Romantisch maar ook met veel oog voor geschiedenis en cultureel erfgoed. ‘De jurk van Texel’ bestaat echt en is te zien in het Museum Kaap Skil. Hoekstra werd geïnspireerd door een prachtige documentaire over de jurk.

‘Geluk in oorlogstijd’ van Trea ten Kate

Van een vriendin kreeg ik een tip: ‘lees dit boekje eens, een heel ander aspect van de oorlogstijd’. Heel benieuwd ben ik eraan begonnen en het klopt:  een thema dat niet elke dag langskomt. Bovendien speelt het in de regio, in Nieuwleusen om precies te zijn. En ook nog waargebeurd. Het begint met de familie Van Duren, die een boerderijtje in het buitengebied bestiert. Ze kunnen er niet van leven, de kinderen moeten al jong mee helpen om de monden te vullen. 

Wrokkig

Het is 1932 als Berend van Duren de lagere school verlaat om bij een boer aan het werk te gaan. Hij heeft het daar niet slecht maar het verschil met zijn thuissituatie is schrijnend. Waar bij de boer aan tafel heerlijk vers brood met roomboter gegeten wordt, is er thuis nauwelijks genoeg voor iedereen. Het maakt hem wrokkig. Hij had graag naar de Mulo in Zwolle gewild, hij kan goed leren, de bovenmeester had graag gezien dat hij verder zou gaan. 

Tanja

Hij is en blijft een buitenbeentje. Ook in de eerste oorlogsjaren.  Herfst 1939 is hij opgeroepen in de mobilisatie, als jonge soldaat ziet hij het bombardement van Rotterdam met eigen ogen.  Toch besluit hij twee jaar later zich aan te melden voor werk in Duitsland. Zie je wel, denken de dorpelingen, hij deugt niet. Helemaal als hij in 1945 met een Russische vrouw terugkomt. Weten zij veel wat hem allemaal is overkomen. Hoe hij zijn geliefde Tanja heeft leren kennen. Dat zij als Ostarbeiterin uit Sebastopol naar Duitsland is versleept, daar is vernederd en verguisd.  

Gelukszoekers

Berend heeft in 1980 zelf zijn wederwaardigheden opgeschreven. Na zijn dood in 2004 is Trea ten Kate, de kleindochter van zijn zus, met het verhaal aan de slag gegaan. Ze las zich in, haalde de historische feiten boven water in archieven en bibliotheken in Nederland en Duitsland. Ze volgt zowel het pad van Berend als dat van Tanja. De geuren en kleuren vulde ze zelf in om dit verhaal over ‘eenzaamheid, onrecht, uitsluiting en onbegrip’ te publiceren. Haar conclusie uit Berends verhaal is: “Oordeel niet te snel, leer de ander kennen, luister naar diens verhaal en je ontdekt dat je meer met elkaar gemeen hebt dan je eerst dacht. Uiteindelijk zijn we allemaal gelukszoekers”.

Het boek is ook als luisterboek te leen bij de Online Bibliotheek. 

‘De wonderverteller’ van Lida Dijkstra

Deze week de winnaar van de Gouden Griffel en van de Jonge Beckmanprijs voor het beste jeugdboek in het genre geschiedenis. 

Reisjas

De dertienjarige Maria della Pietra werkt in 1298 in de gevangenis in Genua. Als vondeling kwam ze bij de nonnen terecht, ze vroeg te veel, was te luidruchtig voor het klooster, daarom is ze hiernaartoe gestuurd. In de gevangenis zit Marco Polo, na een nederlaag in de strijd tussen Genua en Venetië is hij hier opgeborgen. Hij zit er voor die tijd luxueus, grote zaal, veel bezoek en hij is altijd vriendelijk. Behalve het moment dat de cipiers zijn reisjas weghalen. Furieus is hij, het helpt niets. Maria brengt hem zijn eten, blijft lang bij zijn cel rondhangen, geniet van de verhalen die ze stiekem aanhoort. Dat is beter dan de vloeren schrobben. 

Muisje

Het duurt niet lang voor Marco Polo haar opmerkt. Want ook bij hem kan ze haar mond niet houden, er liggen altijd vragen op het puntje van haar tong. Topina noemt hij haar, muisje. Ze proeft die naam, het past bij haar, onzichtbaar als een muisje gaat ze door de gangen van de gevangenis. Dankzij haar komt Marco Polo in contact met Rustichello da Pisa, een medegevangene die de hele dag schrijft. Een cel vol met perkamenten vellen heeft, een pot met ganzenveren en zijn eigen inkt maakt. Alleen met die materialen is hij rustig, kan hij zijn verhalen opschrijven. Het lukt Topina de sleutels van beider cellen na te laten maken en ’s avonds als het rustig is, brengt ze Rustichello naar Messer Marco toe. Zelf zit ze dan in een hoekje met open mond te luisteren naar de reizen die Marco Polo heeft gemaakt. Over water en door woestijnen helemaal naar Cambalu en Shangdu in wat nu China is. Op zoek naar de heerser van het grootste rijk in het verre oosten, de kleinzoon van Djenghis Khan. 

Fantastisch taalgebruik

Lida Dijkstra heeft een prachtige manier gevonden de avonturen van Marco Polo weer te geven. Spannend, met uitleg in aparte kolommen. Haar taalgebruik is fantastisch. Wie een woord als beviezevoetstapt kan verzinnen, wie een oorlog kan omschrijven zoals zij dat doet, heeft mijn hart gestolen. De mooie illustraties van Djenné Fila, de verklarende woordenlijst en de kaart van de reis maken dit een (jeugd)roman voor iedereen die van geschiedenis, van avonturen en van spannende verhalen houdt.  

‘Hoe katten mijn redding werden’ van Courtney Gustafson

Courtney en haar vriend hebben een huurhuis gevonden aan Poets (lees Dichters) Square in Tucson, Arizona.  Ze heeft een baan bij de lokale voedselbank, public relations en management, leuk om te doen maar het betaalt niet best.  De eerste nacht dat ze in het huis slaapt, hoort ze allerlei vreemde geluiden. Alsof er tegen het raam getikt wordt. Haar hond reageert ook, het is dus geen hersenspinsel. Als ze de volgende ochtend naar buiten gaat ziet ze allemaal pootafdrukken. Kleine weliswaar, maar er is bewijs dat er die nacht werkelijk van alles rond het huis sloop. 

Instagram

Ze komt er al snel achter dat het zwerfkatten zijn. Wel dertig. Hongerige katten met smalle snuiten en holle ogen. Courtney begint aantekeningen te maken, bedenkt namen voor de katten, voor ze het weet zit ze elke avond op de oprit de katten te voeren. Maar het zijn er te veel. Ze heeft niet genoeg geld voor al die katten. Die eigenlijk ook gecastreerd of gesteriliseerd moeten worden. Ze begint een Instagramaccount voor de katten. Op die manier kan ze haar vader, aan de andere kant van het land, op de hoogte houden van wat ze allemaal beleeft. 

Hulpgroep

Het account wordt door meer mensen gelezen. Die beginnen Courtney te helpen, doen donaties, kopen kattenvoer voor haar. Sommigen willen zelfs geld storten. Als Courtney met Thanksgiving in een gekke bui een soort van speciaal diner voor de katten maakt en dat filmt voor Instagram, gaat het viraal. Duizenden reacties volgen en Instagram begint haar te betalen. Eindelijk is er meer geld om spullen te kopen. En dat niet alleen, Courtney breidt haar werk voor de katten uit. Overal in Tucson begint ze samen met een grote hulpgroep katten te vangen om ze vervolgens naar de dierenarts te brengen voor sterilisatie of castratie. Haar hulp wordt dankbaar aanvaard. 

Dierendag

Courtney verandert, van de timide in zichzelf gekeerde jonge vrouw die ze was, is weinig meer over. Ze voelt zich gewaardeerd en begrepen door al die mensen die haar fysiek en op afstand helpen. Het verhaal van haar jeugd en verdere ontwikkeling komt uitgebreid aan bod in dit inspirerende en hartverwarmende verhaal. Een heerlijk boek om op 4 oktober, Dierendag, bij stil te staan. De filmpjes van Courtney zijn te vinden op Instagram en TikTok.

‘De jongen van zee’ van Garrett Carr

Ambrose en Christine Bonnar wonen met hun peuter Declan in het Ierse Donegal. Ambrose is visser, samen met zijn maat Tommy brengt hij wekelijks vis binnen. Christine werkt in het hotel van het dorp. Op een dag is er een baby aangespoeld. Wonderbaarlijk gered door de dorpsgek, gaat het kind van gezin naar gezin om er een nachtje door te brengen. Als Ambrose de baby ophaalt weet hij binnen een half uur dat hij het jongetje wil houden. Dit prachtige kind gaat hun gezin niet meer verlaten. 

Levensbestemming

Christine is wat bedenkelijker, maar ze is makkelijk over te halen. Alleen peuter Declan gromt en bromt, hij moet die indringer niet. Ook Christines zuster Phyllis ziet er geen heil in. Wonend op loopafstand van haar jongere zus heeft ze alles door wat daar in huis gebeurt. Zelf zorgt ze voor hun vader Eunan die na een hersenbloeding totaal afhankelijk van haar is. Phyllis verandert, verzuurt, ze ziet de hulp die ze haar vader biedt als haar levensbestemming. 

Opzouten

Brendan, de vondeling, is een buitenbeentje in het dorp. Gaat stilletjes zijn eigen gang, zwerft langs de kust en komt bij zonderlingen over de vloer. Hij luistert naar hun verhalen en zo jong als hij is, bemoedigt hij ze. Het geeft hem een reputatie die Ambrose en Christine niet prettig vinden. Toch gedogen ze het, het is een fase, het gaat wel weer over. Declan zet zich echter sterk tegen zijn adoptiebroer af, het liefst zou hij hem voorgoed laten verdwijnen. Hij trekt veel naar opa Eunan. De oude man, die een echt een lastig portret is, sterkt hem in zijn idee dat Brendan niet deugt, dat hij op moet zouten. 

Zo verlopen de jaren, de visopbrengst loopt achteruit, Ambrose’ maat Tommy gaat alleen verder met steeds grotere trawlers, Ambrose heeft de trein gemist met zijn hardnekkige voorkeur voor zijn houten schip. Het gezin vervalt in armoede, de onderlinge verhoudingen worden scherper en scherper. 

IJzingwekkend

Het dorp, de verteller van het verhaal, ziet het allemaal gebeuren. Ze hebben een sterke mening over van alles en nog wat. De invalshoek van het verhaal is behoorlijk origineel, in het begin is het wel even wennen, wie is die wij? Carr vertelt op rustige toon dit bijzondere en soms ijzingwekkende verhaal dat boeit tot de laatste bladzijde.

‘Nooit, nooit, nooit’ van Linn Strømsborg

Een roman over een dilemma dat veel jonge vrouwen in deze tijd kunnen ervaren.  Wel of geen kinderen en als ik het niet wil, hoe valt dat bij de mensen in mijn omgeving. Een jonge Noorse, haar naam wordt in het boek niet genoemd, weet diep in haar hart dat ze geen kinderen wil. Ze ziet zichzelf in de toekomst niet als moeder. Haar partner Philip denkt er anders over. Maar, zegt hij, ik wil wat jij wil en ik wil vooral bij jou zijn. 

Standpunt

Alles wordt anders als ze per ongeluk toch zwanger wordt maar gelukkig een miskraam krijgt. Dat klinkt raar maar anders was het een abortus geworden. Dan komt het nieuws dat hun vrienden Anniken en Alex hun eerste kind verwachten. Philip en zij leven heel erg met hen mee. Toch is er een groot verschil in hoe ze ermee omgaan. Zij is vooral begaan met Anniken, Philip richt zich meer op het kind dat in aantocht is. Het gaat wrikken en naar acht jaar komt er een einde aan hun relatie. Philip weet dat hij graag vader wil worden, zij blijft bij haar standpunt. 

Met vriendjes spelen

Als kind heeft ze gezien hoe haar piepjonge moeder worstelde om rond te komen. Hoe haar grootmoeder de benen nam naar Spanje, zo ver als mogelijk van haar kinderen, die ze alleen kreeg omdat het in die tijd zo hoorde.  Toch heeft ze een fijne jeugd gehad, hutten bouwen, boeken lezen, met vriendjes spelen, ook de middelbare school was okay. Maar ook toen was het evident: geen kinderen voor haar. 

Reacties

Nu ze het duidelijk aan eenieder heeft laten weten, komen de reacties. Bijna iedereen wil haar van haar voornemen afpraten. “Ze weet niet wat ze mist, het is zo mooi een kind te zien opgroeien”, een hele stoet van vrienden, kennissen, familie weet het allemaal zo goed. Maar zij weet het beter, het is haar gevoel, er komt geen kind. 

Strømsborg filosofeert over en duidt aan de hand van verschillende thema’s het standpunt van de ik-figuur. Dat doet ze inlevend, serieus maar ook met gevoel voor humor. ‘Nooit, nooit, nooit’ werd genomineerd voor de Noorse Boekenprijs. Dit is haar eerste boek dat in het Nederlands is vertaald.