‘Muizen en mensen’ van John Steinbeck en Rébecca Dautremer

Zevenentwintig februari is het honderdtwintig jaar geleden dat John Steinbeck is geboren. Steinbeck, Nobelprijswinnaar literatuur in 1962, heeft tientallen boeken, novelles en korte verhalen geschreven. De allerbekendste is wel ‘De druiven der gramschap’ maar twee jaar eerder, in 1937, verscheen ‘Van muizen en mensen’. 

Goedzak
Het verhaal speelt zich tijdens de grote depressie af in California. George en Lenny zijn twee landarbeiders die dan eens hier en dan weer daar werken. George is een slimmerik, ondanks weinig scholing doorziet hij alles om hem heen. Lenny is een grote goedzak. Mentaal niet sterk, fysiek des te meer. Hij houdt heel erg van pluizige dieren, konijnen en muizen, maar maakt ze meestal per ongeluk dood. Ze komen in moeilijkheden als Lenny de rok van een jonge vrouw wil aanraken. Het wordt beschouwd als aanranding en daardoor zijn ze voortdurend op de vlucht. Op zoek naar een veilige plek waar ze permanent kunnen blijven. Maar het lukt allemaal niet en een dramatisch einde is onafwendbaar. 

Platenboek
De eerste Nederlandse vertaling was in 1941 en er volgden tig herdrukken. Allemaal heel gewoon. Tot in 2018 de Franse illustratrice Rébecca Dautremer het boek onder handen neemt. In haar bijzondere en zeer eigen stijl verwerkt ze het boek tot een platen boek van meer dan vierhonderd bladzijden. Waarbij ze de tekst op de voet volgt. Het is bijna onnavolgbaar hoe ze het aangepakt heeft. Prachtige aquarellen, schitterende dierenportretten, zoveel tekeningen met zo ontzettend veel details. Dialogen worden verbeeld als een soort stripverhaal maar dan zonder de wolkjes. Je blijft kijken en kijken. Ziet steeds meer en nieuwe details. Het is werkelijk ongelooflijk, zo bijzonder zijn de illustraties. 

Nieuwe wereld
Rébecca Dautremer is in 1971 geboren in de Hautes Alpes, Frankrijk. Haar opleiding tot illustrator deed ze in Parijs. Ze heeft een geheel eigen stijl van illustreren die je heel makkelijk herkent. Ze heeft met heel uiteenlopende thema’s gewerkt, van de Bijbel tot aan vergeten prinsessen, van romantische afspraakjes tot Alice in Wonderland en van bijzondere dieren tot een konijn als grote held. Er zijn verschillende titels van haar in het Nederlands verschenen. Het is zeker de moeite waard eens een paar van haar boeken te bekijken. Er gaat een nieuwe wereld voor je open! 

‘Een ketting van hoop’ van Karen Halvorsen Schreck

‘Druiven der gramschap’ van John Steinbeck is een inspirerend boek. Eind vorig jaar besprak ik  ‘En verlos ons van het stof’ van SusieFinkbeiner, zij haalde de inspiratie voor haar roman over de Dust Bowl bij Steinbeck. Ook voor Karen Halvorsen Schreck is Steinbecks roman de inspiratiebron. Zelfde periode, zelfde streek van de VS, toch een heel ander boek.  Hoofdpersoon is wel weer een jonge vrouw, Ruth, net twintig en gelukkig getrouwd met Charlie. Hij werkt in de nieuwe olie-industrie in Texas, zij doet het huishouden en geeft de buurkinderen les.  Beiden hebben ze een droom, studeren aan de universiteit. Op aandringen van Miss Berger, de plaatselijke bibliothecaris in hun geboortedorp, doen ze beiden toelatingsexamen voor de universiteit in Pasadena, California.  Voor ze zelfs maar de uitslag weten slaat het noodlot echter toe,  Charlie komt bij een bedrijfsongeval om het leven.

Universiteit

Ruth gaat terug naar haar ouderlijk huis in Oklahoma. Aarden kan ze daar niet meer, haar strenge godvruchtige vader gedraagt zich vaak als een tiran. Miss Berger heeft echter goed nieuws, Ruth is toegelaten tot  de universiteit, augustus 1935 vertrekt ze met een beurs voor vier jaar naar Pasadena.  Een heel nieuwe wereld gaat voor haar open, studeren, kamergenotes, feesten en een baan als assistent van professor Tobias.  Ruth werkt zich drie slagen in de rondte, zo ontkomt ze aan  de zwarte mist die het verdriet om Charlie oproept.  De eerste kerstdagen brengt zij bij vrienden van haar moeder door, hun zoon Thomas trekt zich het lot van de Mexicaanse immigranten aan. Velen van hen worden uitgebuit, in kampen gehuisvest en vervolgens gedeporteerd.  Met een avondschool hoopt Thomas in elk geval de kinderen te kunnen helpen. Ruth voegt zich na een incident aan de universiteit bij hem en samen hopen ze het lot van deze mensen te kunnen verbeteren.

Sociaal bewogen

‘Een ketting van hoop’ beschrijft drie periodes uit het leven van Ruth, haar tijd met Charlie, de tijd aan de universiteit en de periode met de Mexicaanse immigranten. Het beschrijft tegelijk de ontwikkeling van Ruth, in korte tijd verandert ze van een vrolijke wat naïeve jonge twintiger tot een volwassene, gepokt en gemazeld door de heftige zaken die haar zijn overkomen.  Met de stem van Miss Berger benoemt de auteur de schrijnende sociale misstanden in jaren dertig in de VS en trekt in deze sociaal bewogen roman een parallel met de huidige tijd.

‘En verlos ons van het stof’ van Susie Finkbeiner

Hoofdpersoon van deze historische familieroman is de tienjarige Pearl Spence.  Ze groeit op in het uiterste puntje van Oklahoma in het Midden  Westen van de Verenigde Staten. In de twintiger jaren van de vorige eeuw was het nog een welvarend gebied maar de crisis na de Beurskrach in 1929 in samenhang met verkeerd grondgebruik en een jarenlange droogte maakten dat met de vruchtbare aarde de welvaart  werd weggeblazen en de bevolking in grote armoede achter bleef.  Pearls vader is sheriff in het kleine stadje Red River, weggaan zoals een groot deel van de bevolking reeds gedaan heeft is voor hen dus geen optie.  

Betere tijden

Pearl heeft een rijke fantasie en dat helpt haar aan de ellende en uitzichtloosheid te ontsnappen.  Graag fantaseert ze over betere tijden, vaak denkt ze ook terug aan de tijd voor de crisis. Haar vriend Ray heeft het heel wat zwaarder te verduren, net als zoveel andere kinderen in het stadje wordt hij door zijn vader mishandeld. Het doet Pearl beseffen hoe ze het met haar ouders geboft heeft, ze zijn liefdevol en hebben altijd het beste met haar en haar zus voor.  Dat alles verandert echter als nieuwkomer Eddie, een man met een duister verleden, Pearl aanspreekt en haar dingen vertelt die ze nauwelijks kan bevatten. Heel haar leven staat op de kop, al het vertrouwen dat ze in haar omgeving had lijkt te zijn weggeslagen.

Steinbeck en Lange

Susie Finkbeiner heeft zich bij het schrijven van deze roman laten inspireren door het boek ‘Druiven der gramschap’ van John Steinbeck.  Na het lezen maakte ze kennis met de fotografie van Dorothea Lange. Steinbeck vertelde het verhaal, Langes foto’s toonden haar de mensen.  Veel personages in de roman zijn dan ook door het bekijken van de foto’s ontstaan.  Finkbeiner heeft een grote bewondering voor de mensen die de Dust Bowl hebben overleefd: “ze waren moedig, trouw, optimistisch en vrijgevig, hoewel ze niets bezaten”.  Altijd was er de hoop dat God genadig zou zijn, dat er regen zou komen.  ‘En verlos ons van het stof’ is in de geest van deze woorden geschreven, ondanks alle ellende en soms wrede passages overheerst de hoopvolle blik van een jong meisje.