‘Montana’ van Alexandru Popescu

Ivan Josan is in Engeland als journalist werkzaam bij een regionale televisiezender. Altijd op zoek naar nieuws en scoops, iedereen te vlug af zijn met nieuwsfeiten. Zo is hij nu op weg voor een interview met een hertog die tot de koninklijke familie behoort. Op terugweg moet er haast gemaakt worden, nog dezelfde avond moet het interview geredigeerd worden. Midden in de nacht strompelt Ivan naar huis, komt langs een kroeg en thuis is verder weg dan ooit. Hij laaft zich aan de drank, het is jaren geleden dat hij gedronken heeft. 

Schuilkelders

De drank doet hem belanden in zijn jeugd in Transnistrië, waar hij met andere kinderen opgroeide op een spoorwegemplacement. Wonend in de wagons, vormden de gezinnen een vrijgevochten ministaatje, met eigen regels, voor de ouders het zware werk, voor de kinderen een vrijstaat. Niet gehinderd door overheid of andere gezagsdragers. Tot 1992 een moeilijke maar ook een heerlijke plek om te wonen. In dat jaar verandert alles echter, door Rusland gesteunde milities veroveren hun grondgebied. Er vallen bommen, de kelders worden de schuilkelders. Ivans vader komt om het leven, alles wordt anders. 

Illegaal

Toch belandt Ivan in Engeland, hij doet een master aan een Engelse universiteit, krijgt een relatie met Claire, heeft een leuke baan bij de tv. Hij peinst er niet over om terug te gaan naar Transnistrië. En dat hoeft ook niet, totdat zijn moeder een hartinfarct krijgt en zijn hoogzwangere zus Eva, die inmiddels in Oostenrijk woont, niet in staat is om haar te gaan helpen. Ivan waagt het erop, probeert illegaal Transnistrië binnen te komen en merkt dan dat de nachtmerries van zijn jeugd nog lang niet voorbij zijn. 

In zijn boeiende debuutroman neemt Popescu ons mee naar zijn jeugd in Moldavië. In flashbacks laat hij hoofdpersoon Ivan vertellen over het bijzondere niemandsland Transnistrië. Waar corruptie en willekeur hoogtij vieren. En waar Ivan Josan het elke keer weer voor elkaar krijgt in de problemen te komen.

In een verhelderend nawoord legt de vertaler Jan Willem Bos de geschiedenis van Moldavië en Transnistrië uit. Daarnaast is er een kaartje van Moldavië en van de streek Transnistrië. Gelegen op de noordelijke oever van de rivier de Nistru bevindt het zich nog steeds in de Russische invloedssfeer.

‘Wat ongezegd blijft’ van Elizabeth Strout

Geschiedenisleraar Artie Dam (Damn-Dam voor zijn leerlingen) heeft een rustig bestaan aan de oostkust van de VS. Een prachtig huis pal aan het water, een fijne vrouw, Evie, en één kind, zoon Rob. Op zijn zevenenvijftigste heeft hij het lesgeven goed onder de knie, de leerlingen hangen aan zijn lippen, hij weet het verleden voor ze tot leven te brengen. 

Water, wind, de elementen

Toch zijn er dingen die knagen, zijn eigen jeugd bijvoorbeeld. Opgegroeid in een arm gezin met een moeder die geregeld opgenomen moest worden in een psychiatrische instelling. Zijn jongere zusje Maria, die zo van zoet hield, wat haar elke keer weer ontzegd werd. Ook de huidige tijd doet hem pijn. De herverkiezing van president met het oranje gezicht, die onafwendbaar lijkt. Het baart hem zorgen. Waar blijft het land waar hij ooit trots op was. Maar als hij zijn zeilboot pakt en het water opgaat, lijken alle problemen te vervliegen. Hij geniet van het water, de wind, de elementen. Weg zijn de sombere gedachten, de eenzaamheid die hij voelt, de zin van leven die vervaagd is. 

Familiegeheim

Zijn huwelijk met Evie lijkt een sleur te worden, zoon Rob ziet hij zelden of nooit. Zijn wekelijkse eetafspraak met vriendin Flossie, met wie hij zo enorm goed kan lachen, heeft door haar verhuizing zijn langste tijd gehad. Op school beginnen ouders stelling te nemen tegen woke uitingen, zaken die altijd als gewoon werden bestempeld zijn ineens verdacht. Het lijkt zijn rustige leven te veranderen, maar de grootste schok moet dan nog komen. Een familiegeheim waar hij jarenlang onwetend van was, wordt geopenbaard. Al die dingen die ongezegd bleven, lijken voor de draad te komen. Of toch niet? 

Elizabeth Strout weet op een rustige manier het leven van Artie te ontrafelen en te definiëren. Dat leven is niet spectaculair, niet groots of meeslepend. Maar wel zo boeiend dat je deze roman maar moeilijk weg kunt leggen. En tussen neus en lippen door, spuit Strout de nodige kritiek op het huidige maatschappelijke klimaat in de VS. Je hoeft niet te raden waar zij politiek staat. Dat blijft zeker niet ongezegd. Strout is een veel gelezen en geliefde auteur, haar stijl heeft wel wat weg van Anne Tyler, ook iemand die met gewone woorden een ongewone werkelijkheid kan scheppen.

‘Natuurboekje’ van Lies Visschedijk

Lies Visschedijk kennen we vooral als actrice. Bekend van ‘Gooische Vrouwen’, ‘Soof’ en talrijke andere films, voorstellingen en series. Ook maakt ze met Aaf Brandt Corstius een podcast waarin ze geregeld over de natuur vertelt. Dat resulteerde in het ‘Natuurboekje’ een kleine en handzame uitgave met korte berichten uit en over de natuur. 

De start is in maart met de plataan. Een makkelijke boom, goed bestand tegen luchtvervuiling. Staat ook graag in een grote stad, de oudsten in Amsterdam zijn van 1865! Meer dan honderdzestig jaar oud. Brengt veel schaduw en verkoeling. Heeft heel wat doorstaan, van oorlog tot kampioenschappen. Een boom om in ere te houden. 

Hommel

Via de grijze zandbij, het kikkervisje, de Vlaamse gaai en de merel belanden we begin mei bij de langpootmug. Die het allemaal niet meer weet. Doet alles verkeerd, belandt op de vreemdste plekken en heeft maar één doel voor ogen: een andere langpootmug vinden om te paren. Maar ook dat lukt niet. De lente wordt afgesloten met de hommel die al vroeg in het voorjaar uit de winterslaap komt. Dan wanhopig op zoek is naar voedsel, er zijn nog weinig bloeiende planten. Toch kunnen we haar helpen door ervoor te zorgen dat we vroege bloeiers in de tuin hebben. Want zonder de hommel kunnen we niet.

In de zomer zijn het de vogels die de boventoon voeren. De zwaluw, het koolmeesje, de kauw, de steenuil. Maar ook is er aandacht voor de vliegende mieren, de orchidee, de glazenmaker en de hoofdluis. Al is die laatste vooral een ongewenste gast. De herfst volgt met een spinnenparade terwijl in de winter weer de vogels de hoofdmoot vormen. 

Illustraties van Merel Corduwener

Visschedijk heeft een heel eigen kijk op al die dieren, planten en bomen. Kent ze soms menselijke eigenschappen toe, laat zo nu en dan een dier of plant aan het woord, en weet met haar humoristische verteltoon veel feitelijkheden over te brengen. In twee, hooguit drie bladzijden, krijg je genoeg informatie om op een heel andere manier naar de natuur te kijken.

De fijne illustraties van Merel Corduwener, geboren in Enschede en opleiding aan Artez in Zwolle, mogen zeker niet onvermeld blijven. Van haar hand is onder andere ‘Polderpolonaise’, illustreert ze voor de Volkskrant, NRC en Trouw, en maakt vrij werk.