‘Sandwich’ van Catherine Newman

Al meer dan twintig jaar gaat vijftiger Rocky in de zomer met haar man en kinderen een week naar Cape Cod. Ze huren daar altijd hetzelfde huisje, het voelt als thuiskomen. Het huisje is inmiddels wel wat oud, niet alles doet het meer goed, maar zo voelt Rocky zich ook wel eens. Het roept vooral herinneringen op. Aan toen de kinderen, Jamie en Willa, nog klein waren. Zanderige voetjes tegen Rocky’s buik, zonnebrandolie, de geur alleen brengt haar al terug. Jamies vriendin Maya is ook mee. En Rocky’s ouders komen ook nog, later in de week. Ook dat is een jaarlijks ritueel. 

Waarheid

Er is altijd wel wat aan de hand met het huisje. Dit keer is het de sceptic tank die het af laat weten. Een verstopte wc, met een ontstopper weet haar man Nick de boel weer op gang te krijgen. Zoals hij zoveel weet op te lossen. Rustig en bedaard als hij is, niet kwaad te krijgen. Dit jaar gaat het echter anders. Schoondochter Maya blijkt zwanger te zijn. Onverwacht maar niet ongewenst. Het brengt Rocky terug naar haar eigen zwangerschappen. Nu ze in de overgang is, lijkt het lang geleden, toch staat haar die tijd nog levendig voor ogen. Eerst Jamie, vier jaar later Willa. Wat daarna gebeurde heeft ze nog nooit met haar kinderen gedeeld. Het is Willa die blijft vragen. Hoe was het, hoe ging dat, waren er meer zwangerschappen? Hoe liepen die af? Rocky kan niet langer zwijgen. De waarheid moet op tafel! 

Verbazing en ongemak

Een week lang leven we mee met dit gezin. Gaan naar het strand, eten heerlijke dingen (tenminste als je van kreeft en veel vis houdt), doen dutjes en gaan pijnlijke gesprekken niet uit de weg.  Het is een gouden week, zo wil Rocky het graag onthouden. Maar de onthullingen brengen ook verbazing en ongemak. Helemaal als ook Rocky’s vader zijn familiegeschiedenis bloot legt. 

Catherine Newman weet in deze prettig te lezen roman, een gevoelige snaar te raken. Ze laat je reflecteren op je eigen leven, iedereen heeft (grote of kleine) geheimen of periodes in het leven die niet senang waren. Deel je dat met anderen, ben je een open boek of hou je het voor jezelf?  Alles is mogelijk.

‘Familietraditie’ van Elizabeth Acevedo

Matilde (1952), Flor (1953), Pastora (1955) en Camila (1969) zijn vier zussen die op het platteland van de Dominicaanse Republiek (DR) zijn geboren. Als tiener of jongvolwassene trekken ze één voor één naar de hoofdstad Santo Domingo en vandaaruit verder naar New York. Alle vier zijn ze getrouwd, Flor, Pastora en Camila hebben elk een kind, Matilde bleef kinderloos. Ook hebben ze alle vier een gave. Als Flor droomt dat iemand doodgaat, gebeurt dat ook. Pastora kan zien of iemand de waarheid spreekt, Matilde kan grandioos dansen en Camila heeft er een neus voor het goede te doen, vooral voor zichzelf. 

Viering

Flor heeft besloten iedereen bij elkaar te roepen voor de viering van haar leven. Die boodschap brengt grote verwarring bij haar zussen, wat heeft Flor gedroomd? Haar eigen dood? Wat is dit voor nieuwigheid, de viering van je eigen leven! Pastora zou het kunnen weten, of Flor de waarheid spreekt. Maar ook zij laat niets los. Flor en Pastora zijn altijd al erg dik met elkaar geweest, als de kern van het gezin waarin ze zijn opgegroeid. Met een traditionele vader en een afstandelijke moeder die het voor elkaar kreeg elk van de dochters ergens geplaatst te krijgen. Bij een ander gezin, bij een ziekelijke oom, in het klooster. Zodat ze zowel met elkaar als zonder elkaar opgegroeid zijn. 

Tweede generatie

Maar terug naar het nu, die uitnodiging. De zussen breken zich het hoofd er over. Zo ook de tweede generatie in New York. Flors dochter Ona is doodsbenauwd dat haar moeder iets overkomt. Zelf worstelt ze met haar verlangen zwanger te worden. En dan is er Yadi, Pastora’s dochter. Zij kijkt uit naar de hereniging met haar eerste liefde, de jongen die tijdens zijn schooltijd is opgepakt en nu zijn straf uitzit. 

Kleurrijk

Door de ogen van Ona duiken we in het heden en verleden van de vier zussen, Yadi en Ona zelf. Beeldend en krachtig wordt het kleurrijke leven in de DR neergezet als contrast met het grijze NY. Zo krijg je als lezer een heel ander beeld van de vaak druk en op luide toon pratende Dominicaanse dames, die elk gesprek op een ruzie kunnen laten lijken. Voor in het boek is een stamboom opgenomen, erg handig om het overzicht op de familie te houden.

‘Mevrouw mijn moeder’ van Yvonne Keuls

November is de maand van ‘Nederland Leest’, de maand waarin de bibliotheken van Nederland de lezers oproepen gezamenlijk één boek te lezen. Thema dit jaar is ‘Oud worden, jong blijven’. Dat thema past perfect bij het centrale boek van dit jaar: ‘Mevrouw mijn moeder’. 

Weeshuis
De moeder van Yvonne Keuls is geboren in wat nu Indonesië is. Dat op zich was al een boek waard. Samen met haar zus is ze al op jonge leeftijd in het weeshuis van de Zusters Ursulinen terechtgekomen.  Maar daar vertrekken ze ook weer, ze trouwt en krijgt vier kinderen waarvan Yvonne de jongste is. Het gezin gaat eind jaren dertig op verlof naar Nederland. De oorlog verhindert ze terug te gaan, haar man overlijdt in die periode, daarna komt het er niet meer van. 

Indisch
Mevrouw mijn moeder blijft Indisch tot in haar botten. Ze weigert in Den Haag naar buiten te gaan, Yvonne is haar verbinding met de buitenwereld. Steeds als Yvonne binnenkomt wordt ze begroet met een ‘Eèènnn???’.  Yvonne tovert elke keer met woorden een wereld voor haar, als ze dan eens buitenkomt klopt er niets van wat ze ziet. Het geeft niet, de wereld van Yvonne, die is echt. 

Verval
Als de ouderdom zijn intrede doet weigert ze daaraan toe te geven. Op haar negentigste begint het verval, uit huis gaan wil ze niet. Er komen dames in huis die op haar passen. Een enkele houdt het langere tijd vol, de meesten zijn binnen een week verdwenen. 

Na een val moet er in een verpleeghuis gerevalideerd worden. Mevrouw mijn moeder weigert daaraan mee te werken. Ze verandert in een zielig vogeltje, huilt heel de dag, eet nauwelijks meer en aan de oefeningen doet ze al helemaal niet mee. Na zes weken moet ze vertrekken. Thuis aangekomen is ze na één dag alweer opgefleurd. Ze drijft haar kinderen geregeld tot wanhoop, soms zou Yvonne haar wel iets aan kunnen doen. 

Humor
Toch is het met veel liefde en humor hoe Keuls haar moeder beschrijft.  Haar spiritualiteit, haar Indische achtergrond, het manipuleren, haar houding naar de kinderen toe. Heel herkenbaar voor al diegenen die zelf de zorg voor hun ouders hebben. Je kent ze door en door, weet hoe ze je kunnen sturen en toch blijf je, net als Keuls, gaan. 

Iedereen kan een exemplaar van ‘Mevrouw mijn moeder’ bij de Bibliotheek ophalen maar haast u want OP=OP.

‘De belofte’ van Damon Galgut

De moeder van Amor is overleden. Ze krijgt het bericht op het internaat waar ze in verband met haar moeders ziekte zolang verblijft. Haar moeder was al een tijd ziek, vermagerde bij de dag, werd steeds kwetsbaarder. Toch komt het overlijden als een schok voor Amor. Haar oom en tante halen haar op en brengen haar thuis op de boerderij op het Zuid-Afrikaanse platteland. Daar waren ze een gezin van vijf personen.  Pa, Ma, grote broer Anton, zus Astrid en benjamin Amor. Ze bezitten een grote boerderij en een reptielenhuis. 

Traditie
Ma, van huis uit Joods, wil ook in die traditie begraven worden. Pa is daar fel op tegen. Na de eerste vijftien jaar van zijn huwelijk als een schuinsmarcheerder door het leven te zijn gegaan heeft hij het licht gezien. Heeft zich, nadat hij zijn zonden aan zijn vrouw had opgebiecht, aangesloten bij de Nederduits Gereformeerde Kerk. Verzet zich met hand en tand maar de wil van Ma is sterker. De familie heeft zich erbij neer te leggen. 

Twistgesprek
Op hun land woont ook Salomé met haar kinderen. Salomé is de huisbediende en heeft Ma tijdens haar ziekte verzorgd. Ma was zo blij met haar dat ze Salomé haar huis met erf toezegt. Een belofte die Amor stiekem te weten komt als ze een twistgesprek tussen Pa en Ma afluistert. Ze herinnert haar vader eraan, die doet het echter af. Dat komt nog wel, is zijn standpunt. Maar het komt niet. Ook niet als Pa een kleine tien jaar later komt te overlijden. Anton is na zijn diensttijd van het toneel verdwenen, Astrid is getrouwd en Amor studeert in Londen.  Niemand denkt nog aan de belofte, alleen Amor brengt het elke keer weer te berde. Zal ze het voor elkaar krijgen? Of wordt haar stem niet gehoord! 

Geruisloos
‘De belofte is opgedeeld in vier hoofdstukken: Ma, Pa, Astrid en Anton. Ma, Salomé en vooral Amor zijn de rode draad in deze geweldige roman. Damon Galgut, met dit boek winnaar van de Man Booker Prize 2021, kruipt geruisloos in de hoofden van alle personen, wisselt net zo moeiteloos de conversatie en gedachtegang van iedereen af. Dat zou een drempel kunnen zijn maar het gaat zo vanzelfsprekend dat je als lezer moeiteloos daarin meegaat. Een fantastisch boek, heel erg het lezen waard.

‘Gemelli’ van Josina Intrabartolo

Antonio en Luciano zijn neven, samen groeien ze op Sicilië op. Geboren op dezelfde dag worden ze ‘gemelli’ genoemd: tweelingen.  Het is jaren zestig, het bestaan op Sicilië is armoedig. Luciano’s ouders hebben een dorpscafé, zij hebben het wat ruimer. Antonio woont echter met zijn ouders en oudere broer op een boerderijtje, ze kunnen amper van de opbrengsten bestaan. Toch dromen ze van een mooie toekomst. Luciano wil de beste barista ter wereld worden, Antonio wil zijn leven delen met de mooie Rosa.  Hij heeft al jarenlang een oogje op haar.

Rosa

Maar het lot beslist anders. Antonio moet eerst zijn dienstplicht vervullen, twee jaar dienen in Rome. Het gaat hem gemakkelijk af. Als hij terugkomt op Sicilië wil Luciano als gastarbeider naar Nederland. Dat lijkt Antonio ook wel wat, zijn toekomst op het eiland ziet er pover uit. Maar weggaan zonder dat hij Rosa verteld heeft over zijn liefde voor haar, dat kan niet. Ondanks zijn verlegenheid maakt hij een afspraakje maar Rosa komt niet opdagen. Verbitterd stapt hij op bus en trein om naar Nederland te vertrekken. Luciano gaat niet mee, die heeft net als bij alle plannen die hij ooit gemaakt heeft, de hakken in de wal getrokken. 

Nina

Het is niet makkelijk, de leefomstandigheden zijn niet best en Antonio heeft heimwee. Toch zet hij door, leert een Nederlands meisje kennen, trouwt met haar en samen krijgen ze een dochter, Nina. En nu zit Antonio al een tijdje op het eiland.  Zijn vrouw is bij hem weg, Luciano is overleden en zijn dochter is volwassen en heeft haar eigen besognes. Het plan was om naar zijn geboortedorp te gaan maar het is er niet van gekomen. Antonio verblijft in een hotel waar hij als tuinman kost en inwoning verdient. Zijn dochter Nina komt hem een week gezelschap houden. Ze spreken veel met elkaar en langzaam wordt duidelijk wat Antonio tegenhoudt. Kan Nina hem overhalen toch te gaan? Of is de schaduw van het verleden te groot en gaat hij onverrichterzake terug naar Nederland. 

Sociaal

Auteur Josina Intrabartolo is zelf dochter van een gastarbeider. Haar inlevingsvermogen is dan ook groot. Dat maakt ‘Gemelli’ een warm en hartelijk boek, vlot en toegankelijk geschreven. Een sociale roman waarin de geschiedenis van de gastarbeiders onopvallend wordt vervlochten met het eigentijdse verhaal van Nina.