‘Het licht tussen onze vingers’ van Benny Lindelauf

Walter Bronoet is rijinstructeur. Al dertig jaar. Het zit in zijn genen, ook als hij gewoon autorijdt heeft hij de neiging veel aanwijzingen te geven. Het overkomt hem dan ook heel raar als hij tijdens het lessen last krijgt van zijn been. Als hij een situatie na wil tekenen op papier, visuele informatie beklijft beter dan gesproken woord, is zijn ervaring, begint zijn been hevig te trillen. Alsof het van binnenuit zoemt. Een week later gebeurt het weer, bij het achteruit inparkeren. De derde keer is het bijna fataal, de leerling dient een klacht in. De bedrijfsarts beslist dat hij een half jaar uit de running gaat. Wat nu? 

Ooievaars

Voor zijn vrouw Nettie wil hij het niet weten, dat hij langs de kant staat, geparkeerd is. Elke dag gaat hij gewoon naar zijn werk, improviseert als zijn vrouw hem bijna betrapt. Hij zoekt naar een dagbesteding, het wordt vrijwilligerswerk bij een ooievaarsopvang. Bijzonder werk, elke dag eendagskuikens aan de ooievaars voeren, en bijzondere mensen. Maar het went. 

Fataal

Thuis is het ook niet elke dag feest. Hun buurt wordt afgebroken, veel mensen zijn al verhuisd, bij elk verlaten huis komt een dievenlamp te hangen. Het wijst de dieven juist de weg, elke nacht is het wel raak. Ook Walter en Nettie moeten er weg. Maar alle herinneringen uitvlakken, dat is te ingewikkeld. Die aan hun dochter Filippa en zoon Tobias. Beiden zijn ze er niet meer. Al deze gebeurtenissen spoken door Walters hoofd. Het heden en verleden beginnen door elkaar heen te lopen. Dat moet wel fataal aflopen, en dat gebeurt ook bijna. Als Walter op het nippertje wordt gered, vallen alle puzzelstukjes op hun plek. 

Het verhaal van Walter wordt door Lindelauf op een compacte en implicerende manier verteld. Je hebt al snel door dat er meer aan de hand is dan Walter prijs wil geven. Maar wat dat is, blijft lang duister. Zo blijft deze roman boeien tot de laatste bladzijde. 

Benny Lindelauf begon als schrijver van jeugdboeken en theaterteksten. ‘Negen open armen’, een fenomenaal historisch jeugdboek dat in Limburg speelt, opende vele deuren voor hem.  Hij ontving ook meerdere literaire prijzen waaronder de Nienke van Hichtumprijs voor het beste historische jeugdboek (‘Negen open armen’) en in 2021 een Zilveren Griffel voor ‘Hele verhalen voor een halve soldaat’.

‘De wonderverteller’ van Lida Dijkstra

Deze week de winnaar van de Gouden Griffel en van de Jonge Beckmanprijs voor het beste jeugdboek in het genre geschiedenis. 

Reisjas

De dertienjarige Maria della Pietra werkt in 1298 in de gevangenis in Genua. Als vondeling kwam ze bij de nonnen terecht, ze vroeg te veel, was te luidruchtig voor het klooster, daarom is ze hiernaartoe gestuurd. In de gevangenis zit Marco Polo, na een nederlaag in de strijd tussen Genua en Venetië is hij hier opgeborgen. Hij zit er voor die tijd luxueus, grote zaal, veel bezoek en hij is altijd vriendelijk. Behalve het moment dat de cipiers zijn reisjas weghalen. Furieus is hij, het helpt niets. Maria brengt hem zijn eten, blijft lang bij zijn cel rondhangen, geniet van de verhalen die ze stiekem aanhoort. Dat is beter dan de vloeren schrobben. 

Muisje

Het duurt niet lang voor Marco Polo haar opmerkt. Want ook bij hem kan ze haar mond niet houden, er liggen altijd vragen op het puntje van haar tong. Topina noemt hij haar, muisje. Ze proeft die naam, het past bij haar, onzichtbaar als een muisje gaat ze door de gangen van de gevangenis. Dankzij haar komt Marco Polo in contact met Rustichello da Pisa, een medegevangene die de hele dag schrijft. Een cel vol met perkamenten vellen heeft, een pot met ganzenveren en zijn eigen inkt maakt. Alleen met die materialen is hij rustig, kan hij zijn verhalen opschrijven. Het lukt Topina de sleutels van beider cellen na te laten maken en ’s avonds als het rustig is, brengt ze Rustichello naar Messer Marco toe. Zelf zit ze dan in een hoekje met open mond te luisteren naar de reizen die Marco Polo heeft gemaakt. Over water en door woestijnen helemaal naar Cambalu en Shangdu in wat nu China is. Op zoek naar de heerser van het grootste rijk in het verre oosten, de kleinzoon van Djenghis Khan. 

Fantastisch taalgebruik

Lida Dijkstra heeft een prachtige manier gevonden de avonturen van Marco Polo weer te geven. Spannend, met uitleg in aparte kolommen. Haar taalgebruik is fantastisch. Wie een woord als beviezevoetstapt kan verzinnen, wie een oorlog kan omschrijven zoals zij dat doet, heeft mijn hart gestolen. De mooie illustraties van Djenné Fila, de verklarende woordenlijst en de kaart van de reis maken dit een (jeugd)roman voor iedereen die van geschiedenis, van avonturen en van spannende verhalen houdt.  

‘Jouw tijd komt nog’ van Carl-Johan Vallgren

De recherche in Falkenberg, een dorp niet ver van Göteborg in Zweden, is maar heel klein. Björling is hoofd, Håkansson is de nieuweling, meer zijn er niet. Is ook niet nodig, in twintig jaar tijd zijn er vier moorden gepleegd, de rest is kruimelwerk. Maar nu is het alle hens aan dek, in een greppel, ver van de bewoonde wereld is het naakte en uitgemergelde lichaam van een jonge vrouw gevonden. Versterking uit de hoofdstad komt er in de persoon van de jonge rechercheur Johanna. Ooit woonde ze in Falkenberg, ze is het op haar achttiende, na een zeer ingrijpende gebeurtenis ontvlucht. 

Malin

Het recherchewerk vordert maar langzaam. Er zijn vrijwel geen aanknopingspunten, duidelijk is wel dat het slachtoffer lange tijd ergens vastgehouden is. Voor Björling is het eigenlijk allemaal te veel. Een jaar geleden is zijn vrouw Maria overleden, hij mist haar elke dag nog, ziet haar vaak naast zich, praat met haar. Zijn hoofd is meer bij haar dan bij de zaak. Als dan ook zijn dochter Malin na een stiekem weekendje weg met haar vriendje niet meer op komt dagen, slaat de radeloosheid toe. De hele streek langs de kust met zijn ontelbaar vele eilandjes wordt uitgekamd. Het vriendje wordt dood aangetroffen, maar waar is Malin? Hoe kunnen ze haar vinden? Waar moeten ze zoeken? Elke rationaliteit verdwijnt uit het brein van Björling, het duurt dan ook niet lang voordat hij van de zaak gehaald wordt. 

Psychologisch

Vallgren weet met zijn literaire vertelstijl de aandacht van de lezer het hele boek door vast te houden. De achtergrond van zowel Björling als van Johanna, die ook een zeer beladen verleden heeft, komen uitgebreid aan bod. Met die verhaallijnen stijgt het boek ver uit boven de gemiddelde detective, het psychologische aspect heeft een groot aandeel. Vallgren is in Zweden een bekende auteur met veel boeken op zijn naam. Daarvan zijn er slechts een gering aantal in het Nederlands vertaald. ‘Jouw tijd komt nog’ stamt uit 2024 en heeft de prijs voor het beste Zweedse misdaadboek in dat jaar gehaald. Dat zegt veel over de kwaliteit van dit boek, Zweden is beroemd om zijn misdaadboeken, het zijn er veel en altijd van hoog niveau. Een betere aanbeveling is er bijna niet!

‘Het kleine heelal’ van Annejan Mieras

We zitten midden in de Kinderboekenweek, tijd dus om aandacht te schenken aan de winnaar van de Gouden Griffel. Raaf is met haar moeder neergestreken op een aftandse camping. Daar bewonen ze de stacaravan van de Barones, één van de zorgcliënten van haar moeder. Eerst moesten ze al hun fijne huis aan de Tomatenstraat verruilen voor een appartement boven de zaak van Fred. Het huis met de grote appelboom die zoveel appels gaf dat ze elke herfst potten vol met appelmoes hadden. Dat appartement was al niet leuk, maar de stacaravan is alleen maar oudbakken lucht en vreselijk klein. 

Oponthoud

En nu is haar vader Tony ook nog weg. Hij kwam niet thuis met zijn sleepwagen, “Oponthoud” zegt haar moeder telkens als ze ernaar vraagt. Raaf weet niet wat ze ervan denken moet. Als ze dan op school een aanvaring met haar juf heeft, loopt het helemaal mis, Raaf wordt geschorst. Zit ze daar alleen in die stacaravan, haar moeder moet ’s ochtends op tijd weg, een euro is er voor Raaf om iets lekkers te kopen. 

Geit

In de campingwinkel treft ze Ni-co-laas, hij gaat ook niet naar school. Even op pauze, een plannetje van zijn vader. ’s Ochtends doet hij de winkel, de rest van de dag is hij bezig met zijn geit, met zijn hut, en al heel snel ook met Raaf. Want Raaf wordt nieuwsgierig naar wat er nog meer op de camping is. De oude vervallen huisjes aan het Kometenlaantje. Het huisje waar de geit staat. De hut waar Nicolaas sterren kijkt. De grote loods waar de Pool Janek de baas is. Het staat Nicolaas niets aan dat ze overal rondsnuffelt. 

Ongeduld

Als Raaf met haar moeders telefoon haar vriendin Miracle belt, ziet ze dat er een bericht van Fred op staat. Over een onderhoudskoffer en dat hij Tony niet laat zitten. Hoezo niet laat zitten? Wat is er gaande? Wat mag ze allemaal niet weten? Raaf bruist van ongeduld en ongeloof. 

-jaapleest.nl

“’ Het kleine heelal’ is een verbluffend goed geschreven boek waarin alles lijkt te kloppen en kleine en grote thema’s vanzelf in elkaar schuiven. En het is nog grappig en spannend ook” aldus de conclusie van Jaap Friso op zijn website -jaapleest.nl. De website voor iedereen die ook voor  ‘Lees jezelf jong’ gaat!

‘Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda’ van Bibi Dumon Tak

Een boek waarin dieren een spreekbeurt houden over een ander dier. Je moet het maar bedenken. Bibi Dumon Tak draait er de hand niet voor om. Ze heeft heel veel boeken op haar naam staan, bijna allemaal over dieren. Heeft al veel prijzen gewonnen waaronder de Theo Thijssenprijs voor haar hele oeuvre, de Woutertje Pieterseprijs voor het spreekbeurtenboek en de Zilveren Griffel. Het zou me niets verbazen als die Zilveren Griffel in oktober tijdens de Kinderboekenweek goud wordt. 

Zomergast

Komende zondag is Bibi Dumon Tak de Zomergast in het gelijknamige programma van de VPRO. Theo Maassen, die haar gaat interviewen, was bij het lezen van haar boeken gelijk verkocht. ‘Ze zijn gevoelig, grappig en leerzaam’. En dat niet alleen. In het geval van ‘Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda’ zijn ze ronduit cabaretesk. 

All-inclusive

De eerste spreekbeurt is van de poetsvis en het gaat over de haai. Alle vissen zijn bang voor de haai, zo niet de poetsvis.  Zij maakt de haai schoon en heeft dus niets te vrezen. Omdat haaien zo groot zijn werkt de poetsvis vaak samen met soortgenoten. Dan hebben ze een soort van wasstraat en geven de haai een all-inclusive beurt. Soms wordt een poetsvis per ongeluk toch opgegeten, dat is het risico van het vak. Na een kort vragenrondje is het volgende dier aan de beurt. 

Kerkuil en de duivel

Zo komen er twintig dieren aan het woord. De halsbandparkiet (die alleen maar kan schreeuwen) over de door hem benijde zangvogels. De zebra over de enkel zwart-witte dieren (dat zijn er niet veel). De sneeuwpanter over zichzelf omdat hij zo onzichtbaar is. De vos over de gans (die voornamelijk een smakelijk hapje is) en de kerkuil over de Tasmaanse duivel. Je leert van alle dieren evenveel, zowel van de verteller als het dier dat besproken wordt.   

Voorlezen

Voor wie is dit boek nu eigenlijk? Wat mij betreft voor iedereen van 9 tot 99 jaar. Het is een fantastisch boek om voor te lezen. In de klas en thuis, door de meester of de juf, vaders, moeders, grootouders en iedereen die van voorlezen houdt. Het is net cabaret, wie het goed aanpakt krijgt zeker de lachers op zijn hand. En zonder dat je er erg in hebt, steek je ook nog eens heel wat op.

‘Films die nergens draaien’ van Yorick Goldewijk

Het is deze week Kinderboekenweek en daar hoort een Gouden Griffelwinnaar bij voor het beste kinderboek van het jaar. Dit jaar is dat ‘Films die nergens draaien’. Hoofdpersoon is Cato, twaalf jaar en een tikje recalcitrant. Ze woont samen met haar vader, haar moeder is bij haar geboorte overleden. Cato vindt haar vader maar een saaie piet. Er zit geen enkele fut in hem, hij zit maar neerslachtig op de bank. Alle vragen die ze over haar moeder heeft worden afgewimpeld.  Ook is er buurvrouw Cornelia. Die helpt in de huishouding, kookt en bemoeit zich ook met Cato. Cato gruwt van haar. Helemaal als ze de praatjes die rondgaan gehoord heeft. Cornelia zou haar man vermoord hebben. 

Bioscoop
Alles verandert als Cato in contact komt met Mevrouw Kano. Cato ziet in huis een kaartje liggen met de uitnodiging om naar de oude bioscoop te komen. Ze gaat er naartoe en treft er Mevrouw Kano. Die zet Cato dadelijk aan het werk want er zullen binnenkort bezoekers komen. Elke keer maar één per voorstelling. Cato kan haar mooi helpen, vindt Kano. Al snel komt de eerste bezoeker. Cato mag niet bij de voorstelling zijn maar nieuwsgierig als ze is gaat ze toch stiekem kijken. Het rare is dat ze wel de film ziet maar niet Kano en de bezoeker. Ook bij de volgende voorstellingen gaat het zo. 

Konijn
Thuis escaleert de toestand. Cornelia laat Cato’s konijn ontsnappen. Cato houdt zielsveel van hem. Ze wordt zo kwaad op haar vader dat ze haar spullen pakt en naar de bioscoop verhuist. En daar komt ze langzaam maar zeker te weten welke films er draaien. Dat ze daar zelf een rol in speelt. Dat ze misschien antwoorden kan krijgen over haar moeder. Dat Kano niet is wie ze lijkt te zijn. Maar wie is ze dan wel? 

Laagjes
Goldewijk heeft een prachtig boek geschreven, met heel veel laagjes en een verrassend einde. Je kunt het als een spannend boek lezen, wat veel kinderen zullen doen, als volwassene kijk je er toch anders naar. Het is een genot dit boek te lezen, het sprankelt en fonkelt, je kunt het slecht wegleggen. Het is dus niet alleen voor kinderen, het is voor iedereen van 9 tot 99 een heerlijk boek.  

‘De belofte’ van Damon Galgut

De moeder van Amor is overleden. Ze krijgt het bericht op het internaat waar ze in verband met haar moeders ziekte zolang verblijft. Haar moeder was al een tijd ziek, vermagerde bij de dag, werd steeds kwetsbaarder. Toch komt het overlijden als een schok voor Amor. Haar oom en tante halen haar op en brengen haar thuis op de boerderij op het Zuid-Afrikaanse platteland. Daar waren ze een gezin van vijf personen.  Pa, Ma, grote broer Anton, zus Astrid en benjamin Amor. Ze bezitten een grote boerderij en een reptielenhuis. 

Traditie
Ma, van huis uit Joods, wil ook in die traditie begraven worden. Pa is daar fel op tegen. Na de eerste vijftien jaar van zijn huwelijk als een schuinsmarcheerder door het leven te zijn gegaan heeft hij het licht gezien. Heeft zich, nadat hij zijn zonden aan zijn vrouw had opgebiecht, aangesloten bij de Nederduits Gereformeerde Kerk. Verzet zich met hand en tand maar de wil van Ma is sterker. De familie heeft zich erbij neer te leggen. 

Twistgesprek
Op hun land woont ook Salomé met haar kinderen. Salomé is de huisbediende en heeft Ma tijdens haar ziekte verzorgd. Ma was zo blij met haar dat ze Salomé haar huis met erf toezegt. Een belofte die Amor stiekem te weten komt als ze een twistgesprek tussen Pa en Ma afluistert. Ze herinnert haar vader eraan, die doet het echter af. Dat komt nog wel, is zijn standpunt. Maar het komt niet. Ook niet als Pa een kleine tien jaar later komt te overlijden. Anton is na zijn diensttijd van het toneel verdwenen, Astrid is getrouwd en Amor studeert in Londen.  Niemand denkt nog aan de belofte, alleen Amor brengt het elke keer weer te berde. Zal ze het voor elkaar krijgen? Of wordt haar stem niet gehoord! 

Geruisloos
‘De belofte is opgedeeld in vier hoofdstukken: Ma, Pa, Astrid en Anton. Ma, Salomé en vooral Amor zijn de rode draad in deze geweldige roman. Damon Galgut, met dit boek winnaar van de Man Booker Prize 2021, kruipt geruisloos in de hoofden van alle personen, wisselt net zo moeiteloos de conversatie en gedachtegang van iedereen af. Dat zou een drempel kunnen zijn maar het gaat zo vanzelfsprekend dat je als lezer moeiteloos daarin meegaat. Een fantastisch boek, heel erg het lezen waard.

‘De grote tuin’ van Lola Randl

Filmmaker Lola Randl is van de stad naar het platteland verhuisd. Ze heeft besloten dichter bij de natuur te willen wonen en als het lukt ook een grote moestuin te beginnen. Net zoals haar moeder, die landschapsarchitect is, dat ook heeft. Samen met haar man betrekt ze een huis met een grote lap grond in de omgeving van Brandenburg. De eerste ochtend staat gelijk dorpsbewoner Irmgard, die liefkozend Irmi wordt genoemd, op de stoep. Irmi wil komen poetsen, dat heeft ze ook bij de vorige bewoner gedaan. 

Andere bezigheden
Via Irmi leert Lola haar dorpsgenoten kennen. Irmi bestiert samen met haar man Hermann een enorme tuin met de prachtigste bloemen en groenten. Om stik jaloers op te worden. Zoiets wil Lola ook. Maar ze heeft ook nog zoveel andere bezigheden. De zorg voor haar kinderen, haar minnaar waar ze geregeld een nachtje doorbrengt, haar therapeute in de stad die ze wekelijks bezoekt, dat is elke keer een hele onderneming en tenslotte is er nog de analyticus. Voorheen haar therapeut, maar daar is ze mee gestopt toen ze te vaak bij hem in bed belandde. 

Als dan ook nog het dorp overspoeld wordt met Japanse dames die een Japans theehuis opzetten, Hermann een beroerte krijgt en haar moeder van zich doet spreken, komt er van tuinieren niet dat wat ze gehoopt had terecht. 

DDR
In ongeveer 350 kleine hoofdstukjes van soms maar één alinea of op zijn langst anderhalve pagina vertelt Randl haar verhaal. Ze filosofeert over van alles en nog wat, van de oude DDR met zijn collectieve boerderijen tot een zwerm (bijen), van vrije tijd tot de invasie van de Japanse dames, van ruileconomie tot oud worden. Ondertussen leer je de bewoners van het dorp kennen en krijg je een beeld van hoe Lola in het dorp past en soms ook niet past. Moet ze er blijven wonen, moet ze terug naar de stad?  Ze weet het niet. 

Lola Randl (1980) is ook filmmaker. Ze heeft een flink aantal films op haar naam staan, heeft daar ook prijzen mee gewonnen. In 2014 maakte ze een documentaire over hoogopgeleide stedelingen die terug naar hun roots gaan op het platteland. Haar debuutroman ‘De grote tuin’ werd genomineerd voor de Deutsche Bucherpreis.

‘Gozert’ van Pieter Koolwijk

Ties is een ondernemende jongen. Graag mag hij naar de buren gaan. Dat is een autosloperij. Hij heeft er niets te zoeken, maar juist dat maakt het aantrekkelijk. Samen met zijn vriend Gozert gaat hij over het smalle balkje over de sloot.  Durft hij wel, durft hij niet, zal hij het doen?  Het water begint te kabbelen, het wordt steeds wilder, er komt een reusachtige hagedissenkop uit het water.  Ties deinst terug. Maar Gozert weet wel raad. Hij spreekt het dier toe, vertelt dat Ties niet een lekker hapje is, dat hij van hem af moet blijven. En zo komen ze tussen de auto’s terecht.  

Plan
Op het terrein spot Gozert al snel een trol. Een trol die graag kinderen eet. Ook nu heeft Gozert een meesterlijk plan. Zoals hij altijd een meesterlijk plan heeft. Net zolang tot het mis dreigt te gaan en Gozert heel hard roept dat de missie moet worden afgebroken. Ties en Gozert zijn al jaren samen. Gozert is altijd bij hem, dag en nacht. Dat anderen Gozert niet kunnen zien is wel wat lastig maar het is niet anders. 

Pillen
Met Gozert verandert elk saai moment van de dag in een spannend avontuur. Ties’ vader en moeder zijn daar niet blij mee. Ze maken zich zorgen. Het kan niet gezond zijn, zo’n imaginaire vriend. Ties moet naar de dokter. Ties moet pillen slikken en als Ties dat niet wil en de wilde avonturen gewoon door blijven gaan moet Ties naar een tehuis om uit te rusten, om voorgoed van Gozert af te komen. ‘Ik kan je niet missen, bro,’zegt Gozert. ‘Ik blijf bij je, wat er ook gebeurt'. Maar zijn ze sterk genoeg om de druk te weerstaan?  Zullen de pillen onaangeroerd blijven? Of gaat Ties overstag en verdwijnt Gozert voorgoed uit zijn leven.

Klassieker
‘Gozert’ is een geweldig boek om zelf te lezen maar ook om voor te lezen. Pieter Koolwijk weet je aandacht te vangen en het verhaal laat je niet meer los. Het verhaal heeft alles in zich om een klassieker te worden en is dan ook terecht de winnaar van de Gouden Griffel, het beste kinderboek van het jaar. De schitterende illustraties van Linde Faas verbeelden Gozerts wilde wereld. Een heerlijk boek voor iedereen van 8 tot 88 jaar. 

‘Shuggie Bain’ van Douglas Stuart

Shuggie Bain is zes als hij samen met zijn moeder Agnes door zijn vader Shug het huis uit wordt gezet. Daar is al heel wat aan vooraf gegaan. Zijn moeder is meer en meer gaan drinken. Vader Shug heeft daar genoeg van en heeft een huis in Pithead, het allerarmste en verst afgelegen deel van Glasgow geritseld. Agnes kan het niet geloven dat Shug haar aan de kant gezet heeft. Nog wel voor een dikzak met zeven kinderen. 

Tierelier
Shuggies grote zus Catherine en grote broer Leek zijn ook meeverhuisd. Catherine houdt het al snel voor gezien, zij verhuist met haar vriend naar Zuid-Afrika. Leek is met zijn eigen dingen bezig, tekenen en werken in een fabriek, het is dus Shuggie die voor zijn moeder zorgt. Het gaat met Agnes zienderogen achteruit. Ze drinkt als een tierelier, Shuggie houdt zijn hart vast als hij uit school komt. Voorzichtig gaat hij dan naar binnen, luistert heel goed en aan de hand van de geluiden die ze maakt weet hij hoe de vlag erbij hangt. 

Waardigheid
Ondanks al het drinken en de neerwaartse spiraal waar Agnes in zit, weet ze toch haar waardigheid te behouden. Keurig gekapt, goed gekleed, op stiletto’s en keurig Engels sprekend als ze naar buiten gaat. Dat valt slecht in de achterbuurt waar ze wonen, de vrouwen daar motten haar niet (de mannen wel, met veel drank op komen ze graag bij haar). 

Schlemiel
En de kinderen motten Shuggie niet. Hij is anders dan de andere kinderen, houdt niet van voetbal, speelt graag met meisjesspeelgoed, is altijd keurig gekleed, spreekt keurig Engels en durft nooit van zich af te bijten. Hij is de schlemiel van de buurt. Iedereen zit hem op de kop, hij verlangt zo naar een veilig thuis. Soms schiet Leek hem te hulp. Maar als Agnes Leek het huis uitzet komt het allemaal op Shuggie aan. 

Booker Prize

Op een nuchtere, alledaagse manier vertelt Douglas Stuart het verhaal van Shuggie. In werkelijkheid zijn eigen verhaal. Het is onvoorstelbaar dat Stuart langs meer dan dertig uitgevers moest voordat hij er één vond die bereid was het boek uit te geven. Dit prachtige en onthutsende boek kreeg schitterende recensies en won meer dan terecht de prestigieuze Booker Prize 2020.

‘Naar het noorden’ van Koos Meinderts

Het voorjaar van 2020 staat in het teken van 75 jaar bevrijding. Heel veel nieuwe boeken zijn er over dit thema verschenen. Maar ook bekende titels uit het verleden zijn weer actueel. 'Oorlogswinter' van Jan Terlouw en 'Oorlog zonder vrienden' van Evert Hartkamp zijn  de eersten die dan bovenkomen. Maar er is nog een pareltje, het boek ontving in 2017 nog de Gouden Griffel voor het beste kinderboek van dat jaar.  Het is het ontroerende‘Naar het noorden’ waarin Koos Meinderts de hongerwinter van 1944 – 1945 door de ogen van de elfjarige Jaap tot leven laat komen.  

Bleekneusje
Jaap is met zijn grote zus Nel en jongere broertje Kleine Kees als bleekneusje  samen met een grote groep andere kinderen vanuit Noord Holland naar Friesland gestuurd. In Noord Holland is er nauwelijks nog iets te eten, de kinderen zijn zo ondervoed dat zij naar de wat beter bedeelde provincies in het noorden en oosten worden gestuurd. Met een binnenvaartschip, de luiken gesloten, wordt de oversteek naar Friesland gemaakt.

Familie Schut

Daar aangekomen worden Nel, Jaap en Kleine Kees over verschillende families verdeeld. Jaap komt bij het streng gereformeerde echtpaar Schut terecht. Niets is meer zoals het thuis was, op school wordt Jaap bovendien gepest door een buurjongen die hem maar een uitslover vindt. De ruzie loopt zo hoog op dat Jaap wegloopt om zijn zus Nel op te zoeken.  Bij Nel thuis vindt hij een luisterend oor, en dat niet alleen, er is een brief van zijn moeder. Jaap krijgt wat meer vertrouwen en als hij terug naar de familie Schut gaat, beseft hij dat deze op het oog kille mensen toch veel om hem geven.  Als de lente aanbreekt komen de bevrijders naar het dorp. De kinderen kunnen terug naar hun ouders, maar ook daar moet ieder weer zijn eigen plek veroveren. Want zoals het vroeger was, zo zal het nooit meer zijn.

Oorlogstijd

‘Naar het noorden’ is een ingetogen geschreven oorlogsverhaal. Koos Meinderts hoorde de grote trekken van het verhaal in een aflevering van de door NPO uitgezonden geschiedenisreeks 'Andere tijden'. Vervolgens heeft Meinderts zich grondig gedocumenteerd. Deze ingrediënten geven een schitterend verhaal over een jongen die opgroeit in de oorlog, een verhaal dat je pakt en niet snel vergeten zal worden. Het boek is geschikt voor lezers vanaf tien jaar. Veel volwassenen zullen het boek ook met veel interesse lezen, zeker als ze zelf nog de verhalen uit de oorlogstijd kennen of herkennen. 

‘Elmet’ van Fiona Mozley

De vijftienjarige Daniel woont met zijn grote zus Cathy en zijn vader in een ontoegankelijk bos ergens op het platteland van Engeland. Ze proberen zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn, inkomen is er nauwelijks, wat er aan geld binnenkomt komt uit de vuistgevechten die zijn vader altijd wint. Het huis waarin ze wonen hebben ze illegaal gebouwd op grond van landeigenaar Price. Voorheen was het land eigendom van hun moeder, Price heeft het echter in handen gekregen. Daniels vader vindt dat hij toch recht heeft om op die plek een huis neer te zetten. Bovendien heeft hij een verleden met de landeigenaar, ooit deed hij klussen voor de man. Klussen die het daglicht niet konden verdragen.

Clash

De kentering komt als een gehandicapte man de hulp inroept van Daniels vader.  Door een ongeluk op het werk is de man verlamd geraakt.  Van verschillende mensen heeft hij nog geld tegoed, zo ook van een rijke boer die weigert te betalen.  Daniels vader weet hoe hij zoiets aan moet pakken, maar er gebeurt meer. Er zijn veel mensen in het dorp die uitgebuit worden door Price en de andere rijke boeren.  Dagloners die nooit genoeg betaald krijgen. Huurders die worden uitgezet na een kleine huurachterstand.  De verdrukten beginnen zich te verenigen, zeer tegen de zin van Price en consorten. Een clash kan niet uitblijven.

Observator

Daniel en Cathy  reageren heel verschillend op de dingen die gebeuren. Cathy, net zo fel als haar vader, is onverzettelijk en onbuigzaam. Daniel daarentegen is meer een observator. Hij geniet van de lessen die hij elke dag volgt bij Vivien, een vriendin van zijn vader.  Hij houdt van literatuur, de schoonheid van  de natuur,  de wisseling van de seizoenen.  Door zijn ogen zien we de gebeurtenissen in een steeds rapper tempo naar een onontkoombare afloop gaan. 

Grimmig

‘Elmet’, debuutroman van Fiona Mozley en in 2017 op de shortlist voor de Man Booker Prize geplaatst,  neemt je mee naar een wetteloze omgeving, waar Daniel, Cathy en de vader op zichzelf aangewezen zijn, waar geld en macht altijd hun gelijk willen halen en een persoonlijke vete uiteindelijk fataal wordt.  Prachtig geschreven, in het begin lieflijk wordt de taal naar het einde toe steeds grimmiger.  Een echte aanrader.

Korte tip: 'De reis van Syntax Bosselman' van Arend van Dam

Verhalen over de slavernij. Syntax Bosselman vertrekt in 1883 samen met nog 25 andere Surinamers naar Amsterdam om tentoongesteld te worden op de Internationale Koloniale en Uitvoeringstentoonstelling. Nederland laat daar 'trots' zien wat het allemaal bereikt heeft in de wereld. Arend van Dam komt dit gegeven toevallig op het spoor en diept het zeer genuanceerd uit. Hij volgt Syntax op de voet en laat aan de hand van de tentoonstelling de lelijkheid van de Nederlandse slavernijgeschiedenis zien. Een mustread voor elk kind in groep zeven en acht en hun ouders.  Van Dam heeft voor dit boek de Thea Beckman literatuurprijs voor het beste historische jeugdboek 2018 ontvangen.

Klik hier voor een uitgebreide recensie op de website Leesbevordering in de klas.

Korte tip: 'Lampje' van Annet Schaap

Lampje ( eigenlijk Emilia) woont met haar vader in een vuurtoren. Ze moeten ervoor zorgen dat elke avond het licht aangestoken wordt. Maar Lampjes vader is gek op de fles en Lampje vergeet soms lucifers te kopen. Dat moet wel mis gaan, bij een grote storm klapt een schip op de kust. Lampje en haar vader worden gestraft, Lampje wordt verbannen naar een groot afgelegen huis. Daar woont, volgens zeggen in het dorp, een monster op zolder. Lampje laat zich echter niet bang maken, ze gaat op onderzoek uit en vindt het monster dat zijn dagen in eenzaamheid slijt.

'Lampje' is een sprookjesachtig verhaal, het eerste van de zeer bekende illustratrice Annet Schaap. Het boek is winnaar van de Woutertje Pieterse Prijs 2018 en een grote kanshebber voor de Gouden Griffel, de prijs voor het beste jeugdboek van het jaar.

Klik hier voor meer recensies van het boek op de website van Annet Schaap.

‘De kleine walvis’ van Benji Davies

Op 25 januari beginnen de Nationale Voorleesdagen,  tien dagen waarin het boek voor het jonge kind [ 0-6 jaar] centraal staat. Elk jaar wordt daarvoor het Prentenboek van het jaar gekozen, voor 2017 is dat ‘De kleine walvis’ van Benji Davies.  Het kleine jongetje Boy woont op een eiland aan zee.  Samen met zijn vader en zes katten. Elke ochtend gaat zijn vader al vroeg met de vissersboot op pad om pas laat in de avond thuis te komen. Boy is dus de hele dag alleen.  

Aangespoeld

Op een nacht raast er een storm over het eiland. ’s Ochtends gaat Boy naar het strand om te kijken of er iets is aangespoeld. Hij vindt een kleine walvis. Hij weet dat walvissen niet te lang op het droge kunnen leven en neemt de walvis daarom mee naar huis en doet hem in de badkuip. Maar hoe lang kan hij dat voor zijn vader geheim houden? En wat gebeurt er als zijn vader de kleine walvis vindt? Zal hij dan niet heel boos worden?

Ommekeer

Het ontroerende verhaal en de prachtige tekeningen versterken elkaar en vertellen het verhaal van een eenzaam jongetje dat in de kleine walvis een vriend vindt die naar zijn verhalen wil luisteren. Zijn vader weet Boy ervan te overtuigen dat de kleine walvis terug naar zee moet, toch brengt de komst van de zeehond een ommekeer in Boys leven, zijn vader heeft nu wel oog voor hem. ‘De kleine walvis’ is het eerste zelf geschreven en geïllustreerd  prentenboek van de Brit Benji Davies.  Hij studeerde animatie aan de filmacademie en werkte aan verschillende projecten op het gebied van animatiefilms en als illustrator voor anderen.

‘Gips’ van Anna Woltz

Het is Kinderboekenweek en aan het begin daarvan wordt de Gouden Griffel uitgereikt. Uit tien genomineerden is het boek ‘Gips’ van Anna Woltz gekozen tot het beste kinderboek van het jaar 2016.  Anna Woltz [1981]  schreef op de middelbare school al stukjes voor de Volkskrant, in 2002 kwam haar eerste kinderboek uit. Ze heeft inmiddels twintig titels op haar naam staan, heeft al een aantal literaire prijzen gewonnen,  met als grote bekroning nu de Gouden Griffel voor ‘Gips’.  Inmiddels is al weer een nieuwe titel van haar verschenen: ‘Alaska’.

Gips

Fitz [12] belandt met haar vader en zusje in het ziekenhuis. Het is de koudste dag van het jaar met heel veel sneeuw en gladheid. Haar vader en zusje gingen een slee halen en vlak bij huis zijn ze met de fiets onderuitgegaan.  Haar zusje snijdt haar hand aan de slee en verliest een vingertopje, grote paniek, de nieuwe buurvrouw brengt ze naar de eerste hulp. Daar aangekomen wordt Fitz’ moeder gebeld, een lange dag van wachten begint want het is superdruk door de vele ongevallen.

Kwaad

Een week eerder heeft Fitz van haar ouders te horen gekregen dat ze gaan scheiden, bovendien vangt ze een telefoongesprek van haar moeder op waaruit blijkt dat haar moeder tijd voor zichzelf wil. ‘Ze wil van me af’ denkt Fitz, haar kwaadheid wordt een woede die bijna niet te beheersen is. In de behandelkamer kan ze de nabijheid van haar moeder dan ook niet verdragen.  Fitz gaat op zwerftocht door de gangen  van het ziekenhuis. Daar komt ze de knappe tiener Adam en het tienjarige hartpatiëntje Primula tegen. Haar moeder belt haar ondertussen onophoudelijk dat ze terug moet komen,  ten einde raad verzint Fitz dat ze haar arm gebroken heeft.  En om dat te bewijzen zal haar arm echt in het gips moeten, hoe pakt ze dat aan?

18 uur

Het hele verhaal speelt zich af in de 18 uur dat Fitz in het ziekenhuis is. Het is prachtig hoe Anna Woltz in dit korte tijdsbestek een golf van emoties weet te beschrijven en Fitz laat beseffen dat haar kijk op de dingen misschien niet helemaal klopt.  Door de confrontatie met de balsturige Adam, die niet naar zijn veel te vroeg geboren broertje wil kijken, en de romantische Primula, begrijpt Fitz dat het leven niet zo rechtlijnig is als ze wel denkt.  Toch is het prachtig gecomponeerde boek nergens sentimenteel of kinderachtig, het is juist heel toegankelijk voor heel veel jonge en oude lezers. Een echte aanrader!

‘Overspoeld’ van Gideon Samson en Julius ’t Hart

Half april werd de Gouden Lijst uitgereikt voor het beste Nederlandse jeugdboek  van 2015. Gideon Samson viel de eer te beurt,  de jury over het boek:” ‘Overspoeld is een boek dat zich niet laat wegleggen. De directheid waarmee Samson de rauwe werkelijkheid toont, grijpt je als lezer meermalen bij de keel”. En daarmee heeft de jury het helemaal bij het rechte eind, het  verhaal kruipt onder je huid en moet gelezen worden. En aan het eind wil je nog maar één ding weten: hoe gaat het nu met ze?

Tsunami

Pieter gaat eindexamen doen en wil dan niet gelijk gaan studeren maar wil eerst een jaar naar het buitenland. Het liefst wil hij naar Afrika een voetbalschool leiden maar het wordt Sri Lanka, Engelse les geven aan dove en blinde kinderen. Tijdens de introductie in Schotland klikt het meteen met zijn Engelse medeleraar John, samen hebben ze een geweldige tijd op Sri Lanka.  Eind december hebben ze nog twee weken vakantie voor ze teruggaan naar Europa, die twee weken brengen ze door aan zee.  Net voor de Kerstdagen komen ze twee Zweedse meisjes tegen en Pieter is meteen verliefd op Elin. Maar lang duurt hun geluk niet, op Tweede Kerstdag slaat de tsunami verwoestend toe en in de naweeën van de storm  verliezen ze elkaar uit het oog.

Flashbacks

Het verhaal van ‘Overspoeld’ is gebaseerd op de ware belevenissen van Julius ’t Hart die in 2004 ten tijde van de tsunami als vrijwilliger op Sri Lanka werkte. Het verhaal wordt verteld in de vorm van een voetbalwedstrijd, in dit geval de WK finale van 2010 in Zuid Afrika, voorbeschouwing, eerste helft, rust, tweede helft, verlenging en nabeschouwing.  Tijdens de wedstrijd komen de flashbacks naar de tijd op Sri Lanka en beleeft Pieter alles weer opnieuw. 

‘Als je het licht niet kunt zien’ van Anthony Doerr

Saint Malo, Bretagne augustus 1944.  De zestienjarige blinde Marie-Laure LeBlanc zit op de vijfde verdieping van een huis in de binnenstad van Saint Malo. De rest van Bretagne is met D-day al bevrijd van de Duitsers, in Saint Malo hebben ze stand weten te houden.  Marie Laure is vier jaar gelden, na de inval van de Duitsers,  met haar vader vanuit Parijs naar de westkust gevlucht, ze hebben onderdak gevonden bij een oudoom.  Op hun vlucht hebben ze een kostbaarheid uit het Natuurhistorisch Museum waar haar vader werkt meegenomen.

Radiospecialist

Werner Pfennig en zijn zusje Jutta groeien ouderloos op in een Duits mijnstadje. Al snel blijkt dat Werner aanleg heeft voor techniek, hij komt terecht in een opleidingsinstituut van de Hitlerjugend en wordt geschoold als radiospecialist. Na omzwervingen langs het front in  heel Europa is hij in augustus 1944 ook in Saint Malo aanbeland.  Hij heeft veel meegemaakt en vraagt zich steeds meer af of hij zijn kennis van de radiotechniek nog wel ten dienste van het Duitse Rijk wil stellen.  Hij bevindt zich in een gevorderd hotel als die avond de bombardementen door de geallieerden het grootste deel van Saint Malo zullen vernietigen en de wegen van Marie Laure en Werner elkaar gaan kruisen.

Literaire prijzen

Anthony Doerr is met dit boeiend vertelde verhaal van twee jonge mensen in barre omstandigheden,  genomineerd voor de Amerikaanse prestigieuze Nationale Book Award. Het boek  heeft ook een nominatie gekregen voor de Andrew Carnegie Medal, de prijs voor de beste historische roman van de gezamenlijke Amerikaanse Bibliotheken in samenwerking met de bekende Carnegie Stichting. De filmrechten voor het zijn inmiddels verkocht. 

‘Boer Boris gaat naar zee’ van Ted van Lieshout en Philip Hopman

We zitten middenin de Nationale Voorleesdagen, een landelijke actie waarbij Bibliotheek Ommen graag  aansluit. Het prentenboek ‘Boer Boris gaat naar zee’ staat in deze periode centraal bij alle activiteiten die rond de Nationale Voorleesdagen ontplooid worden.  Terecht is het boek door de bibliotheekwereld gekozen tot ‘Prentenboek van het jaar’. Het boek sluit naadloos aan bij de belevingswereld van peuters en kleuters. De wereld verkennen, elk jong kind is er mee bezig en Boer Boris is een prachtig voorbeeld.

Naar zee

Boer Boris heeft vakantie. Boer Boris gaat naar zee. Hij pakt zijn kleine koffertje. Wat neemt Boer Boris mee?' Een heleboel. Te veel voor in zijn koffer. Boer Boris besluit dan maar de tractor vol te laden. Nu kan er veel meer mee! Maar elke keer bedenkt hij weer wat nieuws, alleen de boerderij blijft achter. Op het strand aangekomen gaat Boer Boris de zee niet in, nee hij blijft liever veilig op het strand om een mooi zandkasteel te bouwen.  De dieren daarentegen springen allemaal het water in, wat een dolle pret! Moe maar voldaan gaat de hele stoet tegen de avond naar huis.

Voorlezen maakt van kleintjes grote lezers

‘Boer Boris gaat naar zee’ is bij uitstek een boek om heel vaak voor te lezen.  Het rijm geeft de tekst een prettig ritme en cadans waardoor het jonge kind al snel de lijn van het verhaal zal herkennen en ‘mee kan lezen’. Dat maakt het voorlezen een echt feest! Want of een kind voor het slapen gaan of overdag voorgelezen wordt,  er worden herinneringen voor het leven gemaakt. Daarnaast heeft voorlezen een positief effect op de woordenschat van een kind.  Een kind dat veel voorgelezen wordt begint  met een woordenschat van 3500 woorden op de basisschool. Een groot verschil met een kind dat weinig taal hoort, dat start met slechts 1500 woorden.  

‘Het raadsel van alles wat leeft en de stinksokken van Jos Grootjes uit Driel’ van Jan Paul Schutten en Floor Rieder

Deze week is de Gouden Griffel uitgereikt aan Jan Paul Schutten voor zijn boek met de lange titel. Het Gouden Penseel ging al eerder naar Floor Rieder voor haar illustraties bij dit humoristische en informatieve boek over het ontstaan van de wereld.  Het boek is met een dubbele bekroning  waarlijk het allerbeste boek van 2014. “De uitgave van Het raadsel van alles wat leeft is een schoolvoorbeeld van een kloppende samenwerking tussen schrijver, illustrator, uitgever, vormgever, drukker en binder – de som der delen is enorm veel groter dan de afzonderlijke elementen”, aldus het juryrapport.

Illustraties

De jury vervolgt met de volgende complimenten aan het adres van debuterend illustratrice Floor Rieder: “…maar los van al het andere hebben Rieders illustraties een verbluffende combinatie van kwaliteiten. Ze zijn zwierig, grappig, vernieuwend én informatief – en dat alles tezamen tref je maar zeer zelden aan bij kinderboekenillustraties. Het raadsel van alles wat leeft is de meesterproef van Floor Rieder, een kunstwerk van een boek”.

Pantoffeldiertje

“Laten we met zijn allen even applaudisseren voor het pantoffeldiertje! Voor wie? Voor het pantoffeldiertje, een beestje dat nog kleiner is dan het puntje op deze i.”. Het zet de toon voor een ontwapenend leuk boek over het ontstaan van mens en aarde.  In omgekeerde volgorde natuurlijk.  Wat kan het pantoffeldiertje wel wat de knapste robot niet kan, hoe komt het dat de natuur zo perfect werkt maar de mens er een puinhoop van maakt? Op humoristische wijze worden moeilijke begrippen als eiwitten, DNA, aminozuren en moleculen gebruikt en uitgelegd. RNA  bijvoorbeeld is een lang en ingewikkeld molecuul: “het is alsof je miljarden pakken lettervermicelli in de oceaan gooit en net zo lang wacht tot er songteksten van Justin Bieber op het strand aan zullen spoelen.” Zo vergeet je nooit meer het begrip RNA.