‘De reus van Amsterdam’ van Tanya Commandeur

De Eerste Wereldoorlog is net voorbij als Albert Kramer door een Duitse impresario gecontracteerd wordt voor optredens in Berlijn. Albert, dan al 2.28 meter lang, is opgetogen. Een baantje als mandenmaker in het bedrijfje van zijn vader ziet hij niet zitten. Bovendien past hij in geen enkel bedrijfspand in de Amsterdamse Pijp, waar hij met zijn ouders en zussen woont. School was ook al ingewikkeld maar gelukkig kreeg hij extra lessen van juffrouw Van der Heyden die hem Duits en Engels leert. 

Berlijn

In de auto gaat hij onderweg naar de wereldstad Berlijn. Daarbij vergeleken is De Pijp maar een dorp. Hij gaat er samenwerken met een man van zeer geringe lengte, Seppi, een Zwitser die zijn organiserende zuster Mina overal mee naartoe neemt. Het wordt een daverend succes, ze treden op in een circus, soms wel voor een publiek van drieduizend man. Albert en Mina kunnen het heel goed met elkaar vinden, zij beschouwt hem niet als een rariteit, zoals veel mensen doen. 

Amputatie

Toch loopt het fout, door zijn lengte heeft Albert vreselijk veel last van zijn voeten. De doorbloeding is heel slecht en na een tijd van doormartelen belandt hij in München in het ziekenhuis waar zijn grote teen geamputeerd wordt. Daarnaast krijgt hij een aanbod om in de VS op te gaan treden. Seppi en Mina kunnen niet mee maar de verdiensten zijn zoveel beter dat hij de stap neemt, zijn twee bondgenoten vertwijfeld en in woede achterlatend. 

Huwelijk

In Amerika wacht hem een onaangename verrassing. Ooit heeft hij met zijn buurmeisje Nelly een heerlijke middag doorgebracht. Dat is niet zonder gevolgen gebleven, Albert heeft een dochtertje, Elaine, ze wonen in Canada. Nelly’s moeder dreigt een schandaal teweeg te brengen door de pers in te lichten. Tenzij er getrouwd wordt. Albert legt zich erbij neer, hij wil zijn carrière niet op het spel zetten.  Zo trekt hij met Nelly en de kleine in zijn kielzog door Noord-Amerika. Zal hij zijn geliefde Mina ooit nog terugzien? Of is hij de rest van zijn leven tot dit gedwongen huwelijk veroordeeld. 

Commandeur weet het deels biografische verhaal van Albert Kramer zo levendig te vertellen dat je de gebeurtenissen voor je oog ziet afspelen. Een ongewoon leven in een bijzondere tijd, prachtig beschreven, een genot om te lezen.

‘Dola: over haar schrijven en de hele mikmak’ van Mirjam van Hengel

Dola de Jong is achtentwintig aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Duitsland is Polen al binnengevallen en heeft Engeland de oorlog verklaard. Door haar connecties in de danswereld is ze goed op de hoogte van de ontwikkelingen in Duitsland. Ze dringt er bij haar Joodse familie dan ook op aan Nederland te ontvluchten en een veilig onderkomen te zoeken. 

Tanger

Maar ze vindt geen gehoor bij haar ouders en broers Hans en Jan*. Zelf begint ze in januari 1940 haar maatregelen te treffen. Paspoort, visa, geld opnemen. Het lukt Dola via Frankrijk en Spanje naar Tanger te reizen. Daar trouwt ze met de kunstschilder Jan Hoowij met wie ze al een tijd een relatie had. Hij is met vrienden naar Tanger gezeild. Ze blijven er ruim een jaar. Tanger is de inspiratie voor haar boek ‘En de akker is de wereld’, over een stel gevluchte Joodse kinderen die met een jong stel Tanger bereiken. 

Miskend

Het lukt Dola en Jan een visum voor de VS te krijgen. Dola is vastbesloten haar schrijverscarrière door te zetten. Voor de oorlog publiceerde ze al in Nederland, onder andere kinderboeken. Dola bouwt na de oorlog in de VS een enorm netwerk op, pleit er voor de Nederlandse literatuur, voelt zich vaak miskend maar twijfelt ook aan haar kwaliteiten als schrijver. Terwijl haar boeken goede recensies krijgen. Van Hoowij is ze dan al lang gescheiden, met haar Amerikaanse man Robert krijgt ze haar zoon Ian. 

Literaire erfenis

Ook leert ze Leo en Tineke Vroman kennen. En het is via de literaire erfenis van die twee dat Mirjam van Hengel op brieven van Dola de Jong stuit. Haar belangstelling is gewekt, Van Hengel krijgt veel meer brieven van Dola in handen, documenteert zich uitgebreid en brengt zo heel leesbaar het leven van een bijzondere, recalcitrante en vrijgevochten schrijfster in kaart. 

Kamp Erika

*De ouders en broertje Jan komen om in een vernietigingskamp. Haar broer Hans overleeft dankzij onderduik de oorlog. Ook Jan was ondergedoken, op het laatst in Lemele waar hij opgepakt wordt bij een razzia. Hij verblijft twee dagen in Kamp Erika bij Ommen, wordt naar de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam gebracht en komt via Westerbork in Sobibor terecht. In Amsterdam schrijft hij nog een briefje aan een vriend dat later bij Dola terecht komt.

‘Wie waarlijk leeft’ van Ronald Giphart

Ronald Giphart komt 26 november in de Bibliotheek Ommen vertellen over zijn boeken en zijn schrijverschap. Wie hem alvast iets beter wil leren kennen kan één van zijn vele boeken lezen. Of een artikel dat over hem is verschenen. Dat zegt natuurlijk al het nodige over een schrijver. Maar wie echt iets meer over hem te weten wil komen kan ook het kleine maar fijne ‘Wie waarlijk leeft, portret van mijn moeder’ lezen. 

Tweede Kamer
Wijnie Jabaaij, in 1939 geboren in een middenstandsgezin in Dordrecht, groeit in redelijke welvaart op. Ze doet de kweekschool en staat met veel plezier voor de klas. In de jaren vijftig leert ze Rob Giphart kennen. Hij komt uit een rood nest, toch worden ze al snel een stel. Er wordt getrouwd en na een paar jaar  wordt, na de geboorte van een dood kindje, Ronald geboren. Kort daarop volgt Karin. In een bloemkoolwijk in Dordrecht wordt Wijnie steeds ongelukkiger. Er is niets voorhanden, geen peuterspeelzaal of crèche. Er wordt geprotesteerd en Wijnie pakt het grondig aan. Ze gaat in de politiek. Eerst in de gemeenteraad, later in de Tweede Kamer. 

MS
Wijnie trekt zich het lot van veel achtergestelden in de gemeenschap aan, komt veel in het Caraïbisch gebied, blijft fel in haar uitingen. Eind jaren tachtig gaat haar gezondheid achteruit, er wordt gedacht aan een hersentumor. Maar het is een agressieve vorm van MS, zes jaar heeft ze nog voor ze in 1995 overlijdt. Ook in die jaren blijft ze zich inzetten, voor het feminisme, voor MS-patiënten, voor euthanasie. 

Portret
Ronald Giphart is bijna dertig als zijn moeder overlijdt. De laatste jaren van haar ziekzijn heeft hij haar samen met zijn zus Karin bijgestaan. Wijnie, dan al jaren gescheiden van hun vader Rob, weet zich omringd door veel helpende handen. Buren, vrienden, kennissen, haar huis stond altijd open voor iedereen. Maar het liefst heeft ze toch haar kinderen bij zich. Dit boek is niet alleen een prachtig portret van zijn moeder, het vertelt ook net zoveel over Giphart zelf. 

De middag met Ronald Giphart begint om 14.30 uur, de toegang is gratis maar reserveren is verplicht in verband met de capaciteit. Klik hier om u aan te melden.

‘The Beatles: hier, daar en overal’ van Craig Brown

 

‘Wat heeft onze wereld vijftig verbijsterende jaren meegemaakt…. Bedenk eens wat we zouden hebben gemist als we nooit van The Beatles hadden gehoord”, aldus Koningin Elizabeth in 1997 tijdens de viering van haar gouden huwelijk. Net als zij kunnen we ons dat niet voorstellen. Wat als Brian Epstein, hun latere manager, in 1961 niet naar een zweterige kelder in Matthew Street in Liverpool was gegaan. Om daar te luisteren naar een stelletje vreemde nozems die op hun gitaar en op elkaar stonden te rauzen. Afschuwelijk zegt zijn assistent. Ja, beaamt Epstein, maar ook fantastisch. 

Karakters

Hij neemt de vier jongens onder zijn hoede, bezorgt ze contacten en contracten, maakt maandelijks een financiële afrekening. In de manier waarop de vier met die afrekening omgaan blijkt welk karakter ze hebben. John maakt een prop van de envelop met inhoud en gooit het weg, George bekijkt het even, Ringo opent de envelop niet eens, hij vindt het prima en Paul maakt de envelop open, gaat in een hoek zitten en telt alles tot ver achter de komma na. 

Clash

Vooral John en Paul krijgen een groot podium in de biografie. Als frontmannen van de band, elk een groot deel van de aandacht van het publiek opeisend, worden hun karakters uitgespeld. Niet dat George en Ringo vergeten worden, maar net als in de tijd van The Beatles hangen ze er een beetje bij. Niet dat de verstandhouding tussen John en Paul zo goed was. Als tegenpolen clashte het vaak tussen die twee. Maar de chemie die ze hadden om muziek en tekst samen te brengen, om de prachtigste songs te schrijven, daar mankeerde niets aan. 

Grasduinen

Het is een heerlijk boek om te lezen, deze biografie. Geen dorre opsommingen, wel veel anekdotes en heel veel gedocumenteerde uitspraken en verhalen van tijdgenoten.  Toegankelijk geschreven, misschien niet om in één ruk uit te lezen, het zijn ruim 600 bladzijden, maar zeker om telkens weer ter hand te nemen en te grasduinen. Het is alsof Brown naast je zit en zijn verhalen vertelt. Het eerste en het laatste hoofdstuk maken het verhaal helemaal rond. De biografie bevat foto’s, voetnoten en een schier onuitputtelijke bronnenlijst.

‘De kolonieman’ van Angelie Sens

Johannes van den Bosch ( 1780-1844), volksverheffer in de naam van de koning. Dat is de ondertitel van dit kloeke boek over de bedenker en stichter van de Maatschappij van Weldadigheid met kolonies in Drenthe, België en Ommen ( De Ommerschans). Maar Johannes van den Bosch heeft veel meer op zijn conto staan. Vanaf zijn twintigste was hij bij kolonisatie betrokken, in de Oost, in de West en in de Nederlanden.

Indonesische Archipel
Johannes groeit als kind van een welgestelde familie op in Herwijnen. Hij kiest voor een militaire opleiding bij de genie en komt als zodanig in 1799 in Indonesië ( toen Indië) terecht.  Al snel weet hij op te klimmen op de maatschappelijke ladder daar en trouwt in 1804. Na wisselende successen op Java, vertrekt het gezin, er zijn inmiddels een paar kinderen geboren, in 1809 hals over kop naar Nederland. Na een kort onvrijwillig verblijf in Engeland komen ze in 1810 in Nederland aan. Van den Bosch wordt ingezet bij de bestrijding van Napoleon, ook hier wisselende successen, maar in 1815 is de strijd gewonnen. Van de Bosch begint een volgend groot project uit te denken. 

Weldadigheid
In 1818 is het zover, de plannen voor de start van de Maatschappij van Weldadigheid worden uitgevoerd. Van den Bosch heeft met zijn snelle geest en intelligentie een blauwdruk geschreven voor de vorming van een instituut waar mensen die in armoedige omstandigheden leven tot betere mensen verheven kunnen worden. Tot 1827 is hij er intensief mee bezig maar dan wordt hij door Koning Willem I tot commissaris generaal van de West benoemd. Na een reis door deze koloniën stuurt koning Willem I hem gelijk door naar Indonesië, drie jaar is hij daar Gouverneur-generaal om in 1834  uiteindelijk als Minister van Koloniën te worden aangesteld. 

Kolonieman
Johannes van den Bosch was dus echt een kolonieman. Land, kapitaal en arbeid, later nog aangevuld met water, dat waren zijn ingrediënten om een gezonde  kolonie op te bouwen. Of dat nu in Drenthe of in Suriname was. Angelie Sens geeft hem een menselijk gezicht, laat heel veel stemmen horen die hem om zijn stellingname bewonderden of minachtten. Ook veel inzicht in zijn familieleven en de vrienden en vijanden die hij maakte. Alles heel goed gedocumenteerd met een groot notenapparaat en bibliografie. Het boek is genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs.

‘Bakhita: van slavernij naar vrijheid’ van Veronique Olmi

‘Geluksvogeltje’ dat betekent de naam die Bakhita als zevenjarige van de slavenhandelaren krijgt. Opgegroeid in een dorp in Darfoer kreeg ze van haar ouders een andere naam. Als Bakhita samen met haar vriendinnetje iets te ver van hun dorp afdwaalt  worden ze  in 1876 door slavenhalers meegenomen.  Een barre tocht begint, door de binnenlanden van Darfoer en door de grote woestijn. Eénmaal weet ze samen met haar vriendinnetje te ontsnappen, hun vrijheid duurt niet lang. En telkens als ze andere slaafgemaakten ziet., hoopt ze dat daar haar grote zus bij is. Ook zij is door de slavenhalers weggeroofd.

Cadeau

Haar tocht langs de rijke slavenhouders eindigt in Khartoem. Daar wordt ze, als ze dertien is, vrijgekocht door de Italiaanse consul. Hij neemt haar, na lang aandringen mee, naar Italië. Ze wordt cadeau gegeven aan een bevriende familie. Bakhita weet niet beter dat ze nog steeds slaafgemaakt is. Maar in Italië kan dat niet. De wet laat geen slavernij toe. De rentmeester van het landgoed waar ze woont ontfermt zich over haar. Leert haar lezen en schrijven en vertelt haar over het christelijke geloof. 

Klooster

Gevaar dreigt als de familie waarbij ze woont haar weer mee terug neemt naar Khartoem. Ze is dodelijk bang dat ze weer aan de slavenhalers zal worden overgeleverd. Gelukkig keert het tij en reist ze nogmaals door het Suezkanaal naar Italië. Daar onttrekt ze zich aan het gezag van de familie bij wie ze woont en treedt in het klooster in. Ze is gelukkig in het klooster, haar levensverhaal wordt als een feuilleton in de kranten verteld. Bakhita wordt een beroemdheid, niet dat ze dat graag wil, maar het gebeurt vanzelf. Op 8 februari 1947 sterft Bakhita, 78 jaar oud. Haar lichaam wordt overgebracht naar een rouwkapel waar twee dagen lang rijen en rijen gelovigen afscheid van haar komen nemen.

Gruwelijkheden

Bakhita is een waar gebeurd verhaal. Véronique Olmi vertelt aan de hand van het feuilleton en andere geschriften ons het levensverhaal van Bakhita. Dat gebeurt in een wat afstandelijke en zakelijke stijl. Daardoor komen de gruwelijkheden die de slaafgemaakten moeten ondergaan zo heftig binnen dat je het boek geregeld even weg moet leggen. Het grijpt je aan en het laat je niet zomaar weer los. Al met al een waardevol boek dat inzicht geeft in het leven van Bakhita, maar je moet wel tegen een stootje kunnen als je aan deze roman begint.

Madre Gioseffa Margherita Fortunata Maria Bakhita ( 1869 - 1947)

‘Keizerlijk geel’ van Lucas Zandberg

China is in de negentiende eeuw nog een keizerrijk. De Qing dynastie heerst over het Rijk van het Midden en al haar vazalstaten. Omdat er een nieuwe jonge ongehuwde keizer is kiest zijn stiefmoeder, de  Keizerlijke Gemalin, tien concubines voor hem uit. Eén daarvan is Cixi. Zij wordt ingedeeld in de op één na laagste klasse. Maar Cixi is ambitieus, ze wil het met haar heldere verstand ver schoppen in het leven. Op handige wijze weet ze zich via de Tweede Echtgenote, de favoriete van de keizer, in de kijker te spelen. Cixi raakt zwanger en baart hem een zoon. Als de Keizer in 1861 na een vlucht voor de invallende barbaren overlijdt is het haar zoon die zijn opvolger wordt.

Regentes

Omdat haar zoon nog minderjarig is wordt Cixi samen met de kinderloze Keizerin Niuhuru regentes. Cixi neemt al snel de touwtjes in handen, in feite is zij het die het rijk bestuurt. Als haar zoon op twintigjarige leeftijd overlijdt aan pokken, zorgt Cixi dat er weer een familielid tot opvolger wordt aangewezen. Deze Zaitan is nog erg jong maar getuigt al snel van een pienter karakter. In hem heeft Cixi meer vertrouwen dan ze in haar eigen, ietwat kinderlijke zoon had. Toch lijkt het de verkeerde kant op te gaan. De invloed van de westerse staten en Japan wordt steeds groter, het verzet in eigen land neemt hand over hand toe. Lukt het  Cixi het rijk bijeen houden, de tegenstanders het hoofd te bieden en de Qing dynastie aan de macht houden? De geschiedenis zal het leren.

Intriges

Zandberg geeft een levendig beeld van het leven van Keizerin Cixi. Geschreven als een autobiografie beleven we door haar ogen de intriges aan het hof, de Chinese zeden en gewoonten rond de keizerlijke familie, de invloed van de eunuchen, de denkwijze van het negentiende-eeuwse China. De wreedheden waarbij het doel de middelen heiligt, de  tactische zetten van Cixi, haar berekenende en soms misrekenende strategie om de macht in handen te houden.  ‘Keizerlijk geel’ is een roman, zoals Zandberg in het nawoord benadrukt maar wel een roman waarin hij de geschiedenis geen geweld wilde aandoen.  Een fascinerend boek over een fascinerende vrouw.

‘De fantastische meneer Willughby : de eerste echte ornitholoog’ van Tim Birkhead

Het is in het voorjaar van 1663 dat de jonge Francis Willughby samen met zijn acht jaar oudere vriend en leraar John Ray een reis begint die hen beiden door heel West-Europa zal voeren. De twee zijn op zoek naar vogels, vissen en insecten. Tijdens hun opleiding aan de Universiteit van Cambridge zijn ze gebiologeerd geraakt door deze dieren. In de 17^e eeuw was nog weinig bekend over hun bouw en eigenschappen. Waar ze vooral ook mee bezig zijn is de classificatie; het ordenen en het bijeenbrengen van verwante  groepen.

Reizen

Nu is het in de zeventiende eeuw zo dat er nog heel veel vogels gegeten worden. Zo treffen ze op de markten in Italië wel veertig verschillende soorten aan. De vogels, en ook de ruim aanwezige vissen, worden gekocht, op uiterlijk beschreven en vervolgens ontleed. Baanbrekend werk verrichten ze tijdens deze anderhalf jaar durende reis.  Om daarna ook nog eens Engeland te doorkruisen.  De oogst is indrukwekkend, genoeg om na jaren het naslagwerk Ornithologiae te doen verschijnen.

Overlijden

Helaas maakt Willughby dit niet meer mee. Tijdens zijn reizen werd hij al wel eens koortsachtig ziek, eenmaal gesetteld op het landgoed van zijn voorvaderen, getrouwd en vader van drie jonge kinderen, komen de koortsen steeds vaker terug. In juli 1672 overlijdt hij op zesendertigjarige leeftijd. Zijn compagnon zet zijn werk voort en geeft Willughby de credits die hij voor zijn aandeel in het standaardwerk verdient.

Specialistisch

Tim Birkhead beschrijft het leven en werk van Willughby levendig en geeft uitgebreid verslag van de ontdekkingen van deze uiterst nieuwsgierige ‘bioloog’. In zijn woorden: “Willughby en Ray hebben de wereld veranderd zonder zelf schokkende ontdekkingen te doen. Hun systematische onderzoeken en classificatie hebben echter wel een manier gecreëerd om de wereld van de natuur te bestuderen”. ‘De fantastische meneer Willughby’ is een redelijk specialistisch boek dat echter door schrijfstijl en de persoonlijke geschiedenis van de hoofdpersoon ook voor niet vogelaars goed te lezen is. Het boek heeft als extra een tijdlijn van Willughby’s leven, een register, een uitgebreid notenapparaat en is verluchtigd met foto’s en tekeningen.  

‘De zuster van mijn moeder; afscheid van een generatie’ door Ineke E. Kievit-Broeze

Het gebeurt niet vaak dat er een boek geschreven wordt over een plaatsgenoot of iemand die je persoonlijk hebt gekend. Het boek van Ineke Kievit zal voor veel inwoners van Lemele dan ook een verrassing zijn. Het gaat namelijk over Dien Bartels [1917- 2003] die in Lemele geboren is en op latere leeftijd jaren in het dorp heeft gewoond. Toen Dien in 2003 overleed erfde haar nichtje Ineke twee sanseveria’s en een stapel brieven.  Aanvankelijk was Ineke niet zo blij met de brieven, wat moest ze ermee? Maar weggooien kon ze ze ook niet. Bovendien was er een soort geheim in de familie, zes jongere zusjes en broertjes van Dien waren jong overleden of met de geboorte gestorven.  Niemand van de zes volwassen geworden kinderen Bartels sprak ooit over dit drama.

Wereldreiziger

Toch was het dit feit dat Ineke triggerde de brieven te gaan lezen. Langzaam maar zeker krijgt ze steeds meer inzicht in het leven van haar tante Dien die als tiener al twee jaar naar de MULO ging, daarna thuis op de boerderij in Hellendoorn hielp maar als zeventienjarige toch besluit de verpleging in te gaan. Dien doet een opleiding voor psychiatrisch verpleegkundige in Wolfheze,  vervolgt haar opleiding in het ziekenhuis in Alkmaar en haalt alle aantekeningen binnen haar vak.  Naast haar passie voor haar beroep is Dien een echte brievenschrijver. Ze onderhoudt contacten met familie, met vriendinnen, oud-collega’s, al haar belevenissen komen in brieven terecht. En ze heeft heel wat meegemaakt. Dien was werkzaam in drie werelddelen, deed werk voor de VN en bezocht veel conferenties.  Met het leven van Dien als leidraad gaat Ineke op zoek naar een mogelijke oorzaak voor de dood van die andere kinderen in het gezin Bartels. Een zoektocht die ook haar de hele wereld overvoert en nog meer licht werpt op het bijzondere leven van tante Dien.

Biografie

‘De zuster van mijn moeder’ is niet alleen een kloeke familiekroniek, een biografie van een bijzondere vrouw en een inkijkje in het leven van een Sallandse gemeenschap, door de speurtocht naar de oorzaak van de dood van de jonge kinderen Bartels leest het ook als een detectiveverhaal.  En voor wie haar gekend heeft, geeft het een extra dimensie aan het leven van Dien Bartels. 

‘Hoe mooi alles’ van Mirjam van Hengel

Deze week een boek uit de Vakantiebieb, een app met een gevarieerd en gratis leespakket voor het hele gezin. De app is via www.vakantiebieb.nl te downloaden op de tablet of de smartphone en is beschikbaar  voor iedereen, ook voor niet leden van de bibliotheek. De Vakantiebieb is open tot 1 september.

Leo en Tineke Vroman

De biografie 'Hoe mooi alles'verhaalt van de eerste liefdesjaren van de dichter Leo en zijn vrouw Tineke Vroman.  Ze leerden elkaar kennen aan de Universiteit van Utrecht, voor Leo was het liefde op het eerste gezicht, Tineke had wat meer tijd nodig om tot het besef te komen dat ze haar leven met Leo wilde delen.  Tineke, opgegroeid in het vooroorlogse Indonesië kwam halverwege de jaren dertig met haar moeder naar Nederland.  Eerst voor een jaar verlof,  daarna om te studeren.  Leo groeide op in een grote, luidruchtige Joodse familie, iedereen was universitair geschoold, ook zijn moeder.  Op het eerste gezicht passen het prachtige Indische meisje en de Joodse Leo niet echt bij elkaar. 

Oorlogsjaren

Mei 1940 verandert alles,  op de dag van de Duitse bezetting besluit Leo impulsief naar Engeland te vluchten.  Daar aangekomen, een barre tocht op een kleine vissersboot,  krijgt hij via via van Tinekes vader de uitnodiging naar Indonesië te komen.  Daar gaat hij verder met zijn experimentele werk dat hij als biologiestudent in Utrecht was begonnen.  In 1942 volgt de internering in een jappenkamp en uiteindelijk verscheping naar Japan waar hij eind 1945 wordt bevrijd door de Amerikanen.  Na de bevrijding weet Leo naar New York te vertrekken, pas in 1947 worden hij en Tineke in daar weer verenigd, het verliefdste stel van de hele wereld.