‘Heel de wereld wordt wakker’ samengesteld door Jaap Robben

‘Het beste van de moderne kinderpoëzie in 333 gedichten’ is de ondertitel van dit kloeke boek. Nu weet ik te weinig van poëzie om een deskundig oordeel te geven over de inhoud. Maar dat is ook niet nodig. De selectie van Jaap Robben garandeert kwaliteit. Het boek heeft inmiddels een Zilveren Griffel gekregen en is daarom ook genomineerd voor de Gouden Griffel die op 29 september wordt uitgereikt. En ik weet wel zoveel van jeugdliteratuur dat ik kan zeggen dat deze bundel zeker een kanshebber is. 

Waar begin je

333 gedichten, waar begin je te lezen? Wel, allereerst heb ik in het toegankelijke register mijn favoriete schrijvers opgezocht: Erik van Os en Bette Westera. Ze zijn goed vertegenwoordigd. Met Ted van Lieshout (ja, die schrijver van Boer Boris), Kees Spierings en Edward van den Vendel staan ze in de top tien van meest geciteerde dichters. 

Strakblauw

De bundel is opgedeeld in vier aandachtsgebieden. Allereerst ‘Je leerde lezen letter, woord, gedicht’. Zoals ‘Boom, roos, vis’ van Sjoerd Kuijper, over hoe je de eerste woordjes leert op school, een schrift koopt en een boek gaat schrijven. Met heel veel boom. Of ‘Mooie dag’ van Ted van Lieshout over het kind dat heel vroeg wakker wordt en de hemel strakblauw kleurt voor zijn moeder. 

Pareltjes

In de volgende drie delen worden de gedichten wat gecompliceerder, vragen meer leeservaring van het kind. Maar ook hier pareltjes. ‘Doorwerken’ van Erik van Os bijvoorbeeld; Het schoolplein kijkt mij smekend aan. Een voetbal roept mij door het raam. Ik knik ik kom. Ik laat de som. Maar nog voor ik op wil staan, grijpt de juf me bij mijn naam.* Als uitsmijter ‘Mevrouw Verweerd’ van Bette Westera. Twee gedichten over dezelfde vrouw, één waarin ze klaagt dat ze geen kleinkinderen heeft, in het tweede wordt ze geadopteerd. 

Wie zou dit boek moeten gaan lezen (of gebruiken). Iedereen die poëzie een warm hart toedraagt! Alle meesters en juffen die voor de klas staan. Elke dag een gedicht om mee te beginnen! Ouders en grootouders die veel voorlezen en wel eens buiten het gangbare pad willen kijken. Leen het boek van de Bibliotheek! Staat het u aan, koop het! Het is het geld meer dan waard!

*Doorwerken

Het schoolplein kijkt
mij smekend aan.

Een voetbal roept
mij door het raam.

Ik knik
ik kom.

Ik laat
de som.

Maar nog voor
ik op wil staan

grijpt de juf me
bij mijn naam.

Erik van Os

‘Uit elkaar’ van Bette Westera en Sylvia Weve

Vorige week is de Woutertje Pieterse Prijs uitgereikt. “De Woutertje Pieterse Prijs is een prijs voor het beste oorspronkelijk Nederlandstalige kinder- of jeugdboek. De jury bekroont sinds 1988 kinderboeken die uitzonderlijk zijn voor wat betreft taal, genre, thema, illustratie, vorm en/of vormgeving. Het doel van de prijs is het bevorderen van de kwaliteit van het Nederlandstalig kinder- en jeugdboek”. Klik hier voor de winnaar.

Twee huizen

‘Uit elkaar’ is één van de genomineerde boeken.  Een dichtbundel van de gerenommeerde auteur Bette Westera. Het beschrijft de lastige zaken die kinderen van gescheiden ouders tegen komen. Vijf opa’s bijvoorbeeld, of vier oma’s, twee huizen, stiefvaders en (boze) stiefmoeders,  familie aan alle kanten en over heel de wereld. Of dat je je vader ziet zoenen met de juf, en dat is niet je moeder. Maar ook andere gezichtspunten komen voorbij. De hond die nergens meer bij hoort, twee mannetjes pinguïns die samen een ei uitbroeden, twee zwanen die eeuwig bij elkaar blijven maar soms een oogje dicht knijpen.

Puntig

Humoristisch, vertederend, puntig, ontroerend, tot he point. Dat zijn deze gedichten. De vormgeving en de illustraties van Sylvia Weve maken het boek helemaal bijzonder.  Een boek om bij de hand te hebben als het ergens in een relatie fout gaat en de kinderen daar verdrietig en boos over zijn.  Een boek dat in elke schoolbibliotheek thuis hoort. Want daar zijn de kinderen die het overkomt. Maar ook een boek voor opa’s en oma’s die kleinkinderen in zo’n situatie hebben. Over een paar weken is het  Moederdag, dan is dit een schitterend cadeau om aan een grootmoeder te geven. Of een maand later aan een grootvader.

Lieverd

Als laatste één van de gedichten:

“Mijn vader is een lieverd,

mijn moeder is een schat,

maar dat mijn vader ooit iets

met mijn moeder heeft gehad,

dat kan ik niet begrijpen,

daar kan ik echt niet bij.

Ze hebben niets,

maar dan ook

NIETS GEMEEN behalve ……..

Korte tip: 'De A is van Os' van Autobahn & Bette Westera

Waar komen onze letters vandaan? Gouden Griffelwinnaar Bette Westera is samen met ontwerpbureau Autobahn op zoek gegaan. Via een moeilijk begaanbaar ezelpad in Noord-Egypte reizen we langs de Feniciërs, Grieken, Romeinen en middeleeuwse monniken naar de huidige emoji's. Een strakke grafische vormgeving onderstreept het belang van letters, de basis van onze taal.

Klik hier voor een uitgebreide recensie op de website Leesbevordering in de klas. Of kijk op de website bij het boek https://www.aisvanos.nl/ waar gratis drie besproken lettertypes te downloaden zijn.

‘Doodgewoon’ van Bette Westera

Aan het begin van de Kinderboekenweek wordt elk jaar de winnaar van de Gouden Griffel bekend gemaakt, de schrijver van het mooiste en beste kinderboek van het jaar ervoor.  De Gouden Griffel 2015 is voor Bette Westera met haar bijzondere dichtbundel over de dood.  Dat klinkt als een heel zwaar boek, maar dat is het niet. Zoals Bart Chabot ooit zei: “doodgaan is niet het einde van de weg, doodgaan is van alle dag”, zo heeft Bette Westera van de dood een poëzieproject gemaakt, met dagelijkse gebeurtenissen, humor maar ook met heel ontroerende gedichten.

Puppy

Zoals in het gedicht ‘Zijn stem’ over de jongen die langs het portret van zijn overleden vader loopt en een gesprek met hem begint: “…hij is nog in de buurt. Hij praat met mij. Hij mist mij ook, dat hoor ik aan zijn stem..”. Of het gedicht ‘Te klein’ over een doodgeboren broertje of zusje: “Je was nog kleiner dan je kleinste kleertjes. Je was nog kleiner dan je kleinste kruik…”. Humoristisch is het gedichtje ‘De erfenis’ waarbij alle spullen van oma verdeeld zijn over de familie, alleen de verteller kreeg niets, nou ja: “…En ik dan? Ik kom niks tekort. Ik had de eerste keus: ik heb al negen jaar haar ogen en haar neus”.  Niet alleen mensen gaan dood, ook de dieren komen aan hun eind. Zo zal poes Minoes op een dag haar laatste adem uitblazen: “…we nemen geen kanariepiet, geen goudvis en geen guppy. Als jij dood bent, poes Minoes, dan mogen we een puppy!”

Beleving

Bette Westera heeft voor dit project intensief samengewerkt met illustrator Sylvia Weve,  de gedichten en illustraties vullen elkaar aan,  vormen één geheel.  Het is een boek om telkens weer ter hand te nemen, dan eens dit gedicht en dan weer een ander gedicht te beleven.  Een boek dat op geen school mag ontbreken,  de gevoelens van kinderen bij de dood van alle dag worden zo goed verwoord, een gedicht uit deze bundel zegt duizend keer meer dan welk gesprek dan ook.